Keir Starmer Erresuma Batuko lehen ministroaren gaineko presioa geroz eta handiagoa da. Alderdi Laboristak danbatekoa jaso zuen joan den ostegunean Erresuma Batuko udal hauteskundeetan, eta Starmer buru duen indarrean bertan azken orduetan ugaritu egin dira dimiti dezala eskatzen diotenak. Agerraldia egin zuen atzo, eta azpimarratu ezetz, ez duela kargua utziko, baina jada laboristen 77 parlamentarik eskatu diote dimiti dezala —hori kaleratu du The Guardian egunkariak, gobernuko iturriak aipatuz— ; gutxienez 81ek eskatzen badiote, Starmerren ordezkoa, alderdiko lider berria, aukeratzeko prozesua aktibatuko dute.
Izan ere, laboristen arautegiak dioenez, Komunen Ganberan dituzten parlamentarien %20k gutxienez eskaera hori egiten badute —405 dituzte—, automatikoki jarriko lukete martxan primarioen prozesua. Erresuma Batuko Gobernua astearte goizero biltzen da, eta gaur ere batzartu da Downing Streeteko 10. zenbakian; gaurko bileraren gai ordenak puntu bakarra eduki du, ordea: Starmerrek zer egin behar duen.
Bilkuraren ostean, gobernua batuta dagoela erakutsi nahi izan dute, eta ziurtatu dute gobernuak martxan jarraituko duela. Steve Reed Etxebizitza ministroak kazetariei adierazi dienez, Starmerrek bere «babes osoa» du: «Alderdi Laboristak badu boz primarioak martxan jartzeko prozesu bat. Eta hori ez da gertatu. Gure lana egiten jarraitu behar dugu». Pat McFadden Lan ministroak gaineratu duenez, gobernuaren bilkuran inork ez du esan lehen ministroak dimititu egin beharko lukeenik.
Duela ia bi urte heldu zen kargura Starmer, gehiengo oso nabarmena lortu zuelako bozetan, toryek aurreko urteetan nozitutako gainbehera etengabea baliatuz. Hori bai, ordutik bi aldiz egin dituzte hauteskundeak Erresuma Batuan —iaz eta aurreko astean; biak udal hauteskundeak, biak prozesu partzialak—, eta bietan laboristek ez dituzte emaitza onak lortu; are, aurreko osteguneko bozetan 1.500 zinegotzi galdu zituen ia; 1.068 izango ditu aurrerantzean.
Ostegunean Eskoziako eta Galesko parlamentuetarako hauteskundeak ere egin zituzten; aurrenekoan 35 parlamentari galdu zituen —44 zituen lehen, eta bederatzi orain—, eta bigarrengoan lau —21 zituen lehen, eta 17 aurrerantzean—. Kontuan eduki behar da Galesko Parlamentuak 60 eserleku eduki dituela orain arte, eta aurrerantzean 96 izango dituela. Hortaz, are eta sakonagoa da laboristek izandako galera. Gainera, Galesko Parlamentua sortu zenetik lehen aldia da laboristek ez dutena gehiengoa edukiko.
NOla erori diren lehen ministroak azken hamarkadan
- David Cameron. Europako Batasunaren barruan jarraitu ala ez erabakitzeko erreferenduma egin zuten Erresuma Batuan 2016ko ekainaren 23an, eta ezezkoa nagusitu zen. Orduan, brexit-aren kontrakoa zenez, Cameron toryak dimisioa eman zuen hurrengo egunean. Sei urte egin zituen karguan.
- Theresa May. Alderdi Laboristako primarioak irabazi zituen; urtebete geroago, ordea, 2017ko boz orokorretan, toryek gehiengo osoa galdu zuten, eta EBtik dibortziatzeko prozesu betean, horrek Mayren jarduna baldintzatu zuen. Komunen Ganberak hirutan esan zion ezetz Mayk eta EBk 2018ko azaroan egin zuten irteerarako akordioari, eta Mayk, etsita, 2019ko maiatzaren 24an dimititu zuen.
- Boris Johnson. Hauteskunde orokorrak nabarmen irabazita heldu zen torya kargura 2019ko uztailean. Karguan egon zen ia hiru urteetan gobernu barruko hainbat eskandalu azaleratu ziren, eta horrek Alderdi Kontserbadorea higatu zuen. 2022ko maiatzeko udal hauteskundeetako emaitzak ez ziren onak izan, eta bere kabineteko 60 kide ingururen dimisioek bultzatuta, Johnsonek 2022ko uztailaren 7an eman zuen amore; hori bai, alderdikideak akusatuz.
- Liz Truss. Alderdi Kontserbadoreko primarioak irabazi ondoren izendatu zuten lehen ministro, 2022ko irailean. 45 egun besterik ez zituen egin karguan. Azken mende erdiko zerga jaitsierarik handiena planteatu zuen, hori finantzatzeko herrialdea zorpetzea proposatuz. Merkatuek eta inbertsiogileek kontra egin zioten. Trussek barkamena eskatu zuen «hutsegiteengatik», eta handik gutxira dimititu zuen. Urriaren 25a zen.
- Rishi Sunak. Primarioak irabazi zituen. Ia bi urtez egon zen karguan, baina 2024ko uztaileko boz orokorretan emaitza oso txarrak lortu zituzten toryek —244 parlamentari galdu zituzten—, eta dimititu egin zuen.
Hori guztia kontuan hartuta, alderdi barruan bertan mugitzen hasi dira. Are, The Guardian-ek kaleratu duenez, gobernuko kide batzuek ere eskatu diote jarri dezala martxan prozesu bat dimisioa emateko. Horien artean daude, esaterako, Yvette Cooper Atzerri ministroa eta Shabana Mahmood Barne ministroa.
Epstein auziaren zipriztinak
Starmerrek, baina, ez du ardura bere gain hartu. Atzo azpimarratu zuen, adibidez, toryek beren azken agintaldietan eragindako «kaosari» heldu behar izan diola gobernuburu denetik —lau lehen ministro eduki zituen Erresuma Batuak 2019 eta 2024 bitartean—, eta aurrera begira jarri zen: «Erakutsi beharra daukat eszeptikoak oker dabiltzala, eta horixe erakutsiko dut».
Hauteskundeetako emaitzak aski ez, eta horri gehitu behar zaio Epstein auziak Starmer ere zipriztindu duela. Peter Mandelson Erresuma Batuaren AEBetako enbaxadorearen izena nabarmen agertu zen pederasta diruduna zenaren paperetan. Iazko otsailean izendatu zuten kargurako, baina irailean kargugabetu zuten. Hilabete batzuk geroago, aurtengo otsailean, Starmerren kabineteburu Morgan McSweeney izan zen dimititu zuena, hark gomendatu baitzuen Mandelson kargurako.
