Bihar urtebete atzera egingo dute Washingtonek eta Teheranek, nahiz eta ez dituzten ahaztuko orain arteko tartean gertatutakoak. Iaz negoziazio erronda egin baitzuten Ekialde Hurbileko herrialde horren programa nuklearrari buruz eztabaidatzeko, duela hamar urte egin bezala, akordioren bat sinatzeko gogoz; baina Irani zerora heldu zitzaion Ameriketako Estatu Batuek ezarritako atzera kontaketa, Israelek eta AEBek berek eraso egin zioten, eta, beraz, hutsean geratu zen diplomazia. Dena dela, bihar, beste behin, Steve Witkoff Etxe Zuriaren Ekialde Hurbilerako ordezkariak eta Abbas Araghtxi Irango Atzerri ministroak elkarrizketei ekingo diete, Omanen.
Oraindik ez dute zehaztu zer eztabaidatuko duten, alde batak eta besteak klaru izanagatik ere zeintzuk diren jorratu beharrekoak. Iranek bere programa nuklearraz hitz egin nahi du; AEBek ere bai, eta, horrez gain, Iranen misilen programa eta hark Ekialde Hurbileko aliatuei ematen dien babesa ere negoziatu nahi dituzte.
Elkarrizketetako herrialde bitartekariek —Qatarrek, Turkiak eta Egiptok— behintzat gai zerrenda proposatu diete Teherani eta Washingtoni, negoziazioen bueltako iturriek Al-Jazeera hedabideari jakinarazi diotenez: batetik, uranioa are gutxiago aberastea; bestetik, misil balistikoak ez erabiltzea; eta, azkenik, Iranek ez ditzala armaz eta diruz hornitu Erresistentziaren Ardatzeko miliziak. Horrela deritzo hark babesten dituen talde armatuen koalizioari: Hamas, Palestinako Jihad Islamikoa, Libanoko Hezbollah, Yemengo huthiak eta Irakeko miliziak. Halaber, elkarri eraso ez egiteko akordioa ere proposatu dute bitartekariek.
Bide orriaren arabera, ituna sinatuz gero Iranek ez luke uranioa aberastuko hiru urtez, eta jarraian %1,5era mugatuko luke horretarako gaitasuna. 2015eko akordioak %3,67ko muga ezarri zion aberastutako uranioari.
AEBek, Txinak, Errusiak, Erresuma Batuak, Frantziak eta Alemaniak negoziatu zuten akordio hori Iranekin; Donald Trump AEBetako presidentea Etxe Zurira lehenbizikoz heldu eta gero (2017-2021), ordea, Washington akordiotik atera zen, eta zigor ekonomikoak ezarri zizkion bere kasa. Hein batean, zera zen akordioaren helburua: 2006an NBE Nazio Batuen Erakundeak ezarritako zigor ekonomikoak kentzea, zeinak Iranek orduko hartan uranioa aberasteari uko egiteagatik ezarri zizkion.
Ituna bertan behera geratu ostean, Iranek programa nuklearra garatzeari ekin zion. Eta iazko ekainean, AEBek Irango zenbait azpiegitura nuklearrei egin zien eraso, arma nuklearrak garatzeko gaitasuna pilatzen ari zela argudiatuta. Izan ere, %60 aberastutako 400 kilogramo uranio pasatxo zituen, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak iazko maiatzean kaleratutako txosten baten arabera —ekaineko erasoaldiaz geroztik, NBEren agentzia horrekin lankidetza eten zuen Iranek—. Uranio erreserba horiek beste herrialde batera eramateaz negoziatzekoak dira biharkoan.
Aintzat hartzekoa da Iran dela, arma nuklearrik ez duten herrialdeen artean, uranioa maila horretaraino aberastu duen herrialde bakarra. %90 aberastu beharko luke uranioa bonba nuklear bat egiteko, baina esan izan du erabilera zibilerako soilik erabiliko lukeela programa nuklearra.
Hori ikusita, eta erasoaldiaren ondoren ere akordiorik lortu ez zela ikusita, Erresuma Batuak, Frantziak eta Alemaniak NBEren zigorrak bueltan ezartzeko prozesuari ekin zioten: irailean, Segurtasun Kontseiluak zigorrak ezarri zizkion Teherani, hamar urtez etenda egon eta gero.
«Ekintza militarra»
JD Vance AEBetako presidenteordeak elkarrizketa bat eskaini zuen atzo telebistan, eta esan zuen elkarrizketen helburu nagusia zera dela: Iranek arma nuklearrak garatzea galaraztea. Saiatuko direla negoziatzen, baina ez dituztela aukera guztiak baztertuko: «[Trumpek] Pentsatzen badu ekintza militarra dela bide bakarra, azkenerako aukeratu egingo du».
Hain zuzen ere, urte hasiera inguruan Irango krisialdi ekonomikoa dela-eta protestak gorenean zirenean, Trumpek irandarrei esan zien «laguntza» bidean zela; joan zen astean, Washingtonek USS Abraham Lincoln hegazkinontzia bidali zuen Arabiako itsasora, bide batez elkarrizketak behartzeko. AEBetako NBC telebista kateak Trumpi egindako elkarrizketa baten aurrerapena kaleratu zuen atzo, eta bertan esan zuen Ali Khamenei Irango lider gorenak «oso kezkatuta» egon beharko lukeela.
AEBetako presidenteak ziurtatu izan du Iranen programa nuklearra «suntsitu» zutela ekaineko erasoaldian —hiru azpiegitura nuklear bonbardatu zituzten—, baina argudiatu Teheranek hura garatzeari ekin diola, eta akordioa adostu behar dutela berandu baino lehen, arma nuklearrak ez ditzan garatu.
Bilera baino lehen, Abdorrahim Musavi Irango armadako jeneralak esan du «disuasio gaitasuna» hobetu dutela misil balistikoen programaren bidez, «alderdi tekniko guztiak» findu baitituzte. Irango Guardia Iraultzailearen base batera atzo egindako bisita batean, «etsaiaren edozein ekintzari» kontra egiteko prest daudela ziurtatu zuen, Irango Mehr albiste agentziak jaso zuenez.
2.000 kilometroko irismena duten misilak dauzka Teheranek, Israelera aise heltzeko adina; klaru geratu zen hori ekaineko erasoaldian, Israelen misilei erantzun zionean. AEBek, Israelen aliatu nagusia diren aldetik, horrexegatik nahi du bihar ekingo dieten negoziazioetan misilen auziaz hitz egin.
