Itoizko urtegia (IV). Herrien suntsitzeak hamar urte

Iragarritako porrotaren kronika

Itoizko urtegia egiten hasi zirenean, haren eta hari lotutako Nafarroako ubidearen bideragarritasunik eza jarri zuen agerian oposizioak; erran zutena betetzen ari da.
Erdian, Nafarroako presidente ohi Miguel Sanz, eta eskuinean Alvaro Miranda kontseilari ohia.
Erdian, Nafarroako presidente ohi Miguel Sanz, eta eskuinean Alvaro Miranda kontseilari ohia. J. MANTEROLA / ARP

Edurne Elizondo -

2013ko apirilak 27
Alderdi bateko zein bertzeko Nafarroako gobernuek bultzatu dute Itoizko urtegia-Nafarroako ubidea binomioa. Denek. Eta diskurtso berari eutsi diote. Beti. «Modernitatearekin» eta «garapenarekin» lotu dute azpiegitura. «Ezinbertzekotzat» jo dute herrialde horren etorkizunerako. «Lanpostu eta aberastasun» sortzaile.

Hogei urte joan dira Itoizko urtegia egiteko lanak hasi zirenetik. Hamabi, berriz, Nafarroako ubidearen lehen faseko obrak martxan jarri zituztenetik. Horma egina dago, eta ubidearen lehen fasea, indarrean. Administrazioaren beraren datuak kontuan hartuta, ordea, ustezko helburuetatik urrun da azpiegitura. Horixe utzi du agerian Rosario Brinquisek, Zaragozako Unibertsitatean urtegiari eta ubideari buruz egindako analisi ekonomikoan: proiektua ez dela nafarrentzat errentagarria, ez dituela lanpostuak sortu, proiektua saltzeko errandakoak Itoizko urak urtu dituela. Horixe guztia mahai gainean jarri zuten azpiegitura horren aurkakoek, urtegiko horma egin baino lehen. Arrazoia eman die denborak.

Bilduko Nafarroako parlamentari Victor Rubiok ere argi du: «Porlanaren negozioa dago Itoitzen eta ubidearen atzean; enpresa jakin batzuen interesa; interes horren arabera kudeatu dute ura Nafarroan, eta pribatizatzeko asmoa dago atzean». Errepidetik ikusi zuen Itoizko etxeak nola botatzen zituzten. Parlamentuan, proiektuaren «zentzugabekeria» salatzen du oraindik ere.

Nafarroako Gobernuko agintari ohi Miguel Sanz eta Alvaro Miranda gogora ekarri ditu Rubiok. «Ustelkeria kasuak azaleratzen ari dira orain; Nafarroa ulertzeko modu batekin lotutako errealitate bat da hori, eta uraren kudeaketa horren barruan dago». Sanz eta Miranda, hain zuzen, Itoizko urtegiaren eta ubidearen bultzatzaile eta babesle nagusietako bi izan dira. Gaur egun, inputatuta daude Nafarroako Kutxako dieten auziagatik.

Ubidearen lehen fasea 2011. urtean inauguratu zuten. Sanzek berak parte hartu zuen antolatutako ekitaldian. 22.300 hektarea ditu lehen fase horrek. Bigarrenak bertze 21.500 hektareara eramanen luke Itoizko ura, eginez gero. Eginen duten, ordea, ez dago batere argi. Gobernuak berak bigarren zati hori moldatzeko beharra nabarmendu du. Batetik, krisiaren eraginez; eta, bertzetik, horri lotuta, bigarren fase horretan ura lursailetara eramateko behar den ponpaketa sistema hagitz garestia delako.

Bigarren faseko ia urratsik ez du egin Nafarroako Gobernuak. Geldirik da proiektua. Lehendabizikoa handitzeari ekin dio, ordea. Bertze 15.200 hektareara eraman nahi du UPNk Itoizko ura. Proiektu horrek ingurumenean izanen lukeen eraginari buruzko txostena egiten ari dira orain, eta hilabete eta erdi inguru barru argitaratuko dute, alegazioak aurkeztu ahal izateko epea zabalduz.

Itoizko ura, derrigorrez

Proiektuaren arabera, Artaxoatik eramanen lukete Itoizko ura lehen faseko bertze eremu horretara; zehazki, Arga eta Ega ibaien aldera. Ura lur azpitik garraiatzea da asmoa, Artaxoatik aterako den hodiaren bidez. Eremu horretan, ureztatze sistema tradizionala dute nekazariek. Argatik hartzen dute ura haietako anitzek. Lehen fasea handitzeko proiektuaren arabera, ordea, hori egiteko eskubidea galdu, eta Itoizko ura erabili beharko dute aurrerantzean beren lurrak ureztatzeko.

Itoizkoa, noski, garestiago ordaindu beharko dute. Horixe nabarmendu du Nafarroako Uraren Kultura Berria plataformak. «Ezin izanen dute ezetz erran, gainera, eginez gero lursaila kenduko baitiete. Ubideak nekazaritzarekin lotutako kultura oso bat galtzea ekar dezake; lursail txikiak desagertzea, eta agroindustriaren esku uztea. Nazioarteko merkatuen araberako prezioen menpe uzten ditu hemengo nekazariak, batere autonomiarik gabe».

Brinquisen ikerketaren emaitzekin bat egin dute plataformako kideek, erabat. «Itoizko urtegia-Nafarroako ubidea binomioak zorrak baino ez dizkio utzi Nafarroari. Gobernuak dituen ureztatze planak aurreikusteko garaia da».

Urtegiak eta ubideak atzean duten ereduak egiten du huts, plataformaren ustez. «Ez du, inondik inora, Europako zuzentarauak dioenarekin bat egiten. Ura ez da baliabide bat, ura da planetaren ondasun bat. Erabilera iraunkorraren alde egin behar dugu, ibaien kalitatearen alde; ekonomiaren ikuspuntutik ere, arrazionaltasunez jokatu behar dugu, kostuak berreskuratze aldera, gardentasunez jokatuz eta parte hartzea bultzatuz», erantsi dute taldeko kideek. Hau da, Itoizko urtegia-Nafarroako ubidea binomioaren kasuan egin ez den guztia.

Azpiegitura horren kasuan, eraikitzea izan da gakoa; hala salatu du plataformak. Eta iritzi horrekin bat egin du Rubiok ere. «Ureztatzeko izango zela esan zuten lehendabizi; gero, Iruñerriko ur horniketarako zela. Baina gezurra da». Uraren Kultura Berria plataformak ere zalantzarik ez du: «Itoitz eta ubidea ez ditugu behar». Plataformako kideek erantsi dute Iruñeak urtean hamabost egunez-edo edaten duela Itoizko ura. «Horretarako, ez zen urtegia egin behar. Kudeaketa hobetzea bertzerik ez zen behar».

Urtegia egina dago, ordea. Eta eraiki zuten enpresak ez dira onura lortu duten bakarrak. Nafarroako Gobernuak itzalpeko ordainsariaren formularen alde egin zuen, lehen faseko interes orokorreko obrak egin ahal izateko, hau da, ura ubidetik lur sailetara eramateko. Nafarroako gizarteak azpiegituraren eskutik jaso dezakeen onura ez dago hain garbi. Existitzen ez delako, Brinquisen txostenaren arabera.

Itoizko aferari buruz egindako kronologia ikusteko, jo hona:

www.berria.info

Bihar: Julio Villanueva solidario-aren elkarrizketa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna