Albistea entzun

Israelgo Gobernua Nakbako sarraskien jakitun zela azaleratu dute

Zenbait dokumentu desklasifikatu eta haiek argitaratzeak agerian utzi ditu palestinarren kontrako triskantzen hainbat xehetasun
Agure eta haur palestinar bikote bat, Nakba garaian ihesi.
Agure eta haur palestinar bikote bat, Nakba garaian ihesi. WIKIPEDIA Tamaina handiagoan ikusi

Gorka Berasategi Otamendi -

2021eko abenduak 14

«Ez dakit zein aldetan dagoen [Israelgo] estatuarentzako arrisku handiagoa, arabiarren aldean ala gurean. Nire iritziz, gure oinarri moral guztiak kaltetuak izan dira». Haim-Moshe Shapirarenak dira hitzok, Israelgo Osasun ministro zen garaian esanak. Shapira Israelgo behin-behineko kabineteko ministro izan zen. Trantsizioko gobernua izan zen estatu judua eratzen ari zela, 1948ko maiatzetik 1949ko martxora. Garai horretan jarri zituen abian Israelgo armadak Palestinako herri ugari suntsitzeko operazioak, Nakba edo palestinarren exodo masiboa eragin zutenak —700.000 arabiarrek baino gehiagok utzi behar izan zituzten beren etxeak—. Oldarraldi militar horietan soldaduek egin zituzten sarraskien testigantzak pilatu zitzaizkion kabineteari mahai gainean. Gobernu bileretan ministroek izan zituzten elkarrizketei buruzko dokumentazioa ezagutarazi dute berriki, eta agerian gelditu da palestinarren kontrako triskantzek zenbait ministro asaldatu zituztela.

Shapirak «gerra garaian ere debekatuta» dauden ekintzak salatu zituen gobernu bileretan. «Erantzuleak zigortu behar dira». Hiru ministroz osatutako batzorde bat eratzea proposatu zuen krimen horien gaineko ikerketa bultzatzeko.

Arabiarren aurkako sarraskiengatik kezka agertu zuten ministro gehiagok ere. David Remezek nabarmendu zuen «judu eta gizaki kategoriatik» aldentzen zituztela gertaerek, eta Aharon Zislingek gau osoa esna pasatu zuela hilketa horietako bat kontatzen zuen eskutitz bat jaso ostean.

Gobernu bilera horietako aktak 1955. urtetik dira publikoak, baina Nakbari buruzko eztabaidak zentsuratuta egon dira orain egun gutxi arte. Israelgo Akevot ikerketa institutuak estatuari eginiko galde baten ondorioz azaleratu da elkarrizketa horien edukiaren zati bat.

Hiru sarraskiren lekukotzak

Dokumentuek ezkutuan ziren hiru triskantzen testigantzak jasotzen dituzte: Reineh, Meron eta Al-Burj herrietan gertatutakoak. Lekuko horiek azaltzen dute soldadu juduek nola hil zituzten Israelgo armadaren aurrean inolako erresistentziarik gabe amore eman zuten dozenaka arabiar. Hainbatetan, eraikin batean pilatu zituzten herritarrak, eta hura leherrarazi zuten palestinarrak barruan zirela.

Hulako masakreari buruzko informazio berria ere ageri da dokumentuetan. Herri horretako biztanle gehienek ihes egin zuten Israelgo armada hara iritsi zenerako, baina 60 herritar inguru bertan geratu ziren, eta soldaduen esku utzi zituzten beren buruak. 1948ko urriaren 31n hemezortzi herritar hil zituzten. Hurrengo egunean, beste hamabost. Bigarren hilketaren xehetasunak azaleratu ditu Shmuel Lahis komandantea sarraski horrengatik epaitu zuen auzitegiaren sententziak. Epaian ageri denez, Lahisek bakartutako eraikin batera eraman zituen hamabost herritarrak, eta pareta batera begira jartzeko agindu zien, lerrokatuta. Banaka egin zien tiro, eta amaitu zuenean berriz tirokatu zituen lurrean botatakoen artean bizi seinaleren bat agertzen zutenei. Auzitegiak zazpi urteko espetxealdira zigortu zuen, baina helegite batek urtebetera murriztu zuen zigorra. Armadaren base batean bete zuen, baldintza erosoekin.

Lahis izan zen epaitu zuten bakarrenetakoa. 1949ko otsailean, atzerako eragina zuen barkamen orokorra onartu zuen Israelek Nakba garaiko gerra krimen ororentzat.

David Ben-Gurion orduko lehen ministroaren gobernuak ez zuen neurri eraginkorrik hartu krimen horiek zigortzeko. Shapirak proposatu zuen komiteari eskumen «ahulak» eman zizkiotela salatu zuen ministroak berak, eta Ben-Gurionek hura desegitea erabaki zuen, bere funtzioa ez zuela bete argudiatuta. Fiskaltzaren esku utzi zuen gaia. Bi aste geroago, gaiaren gaineko txostena helarazi zion fiskaltzak gobernuburuari, eta dokumentua aztertu zuten kabinetean. Eztabaida horrek sekretupekoa izaten jarraitzen du, Akevot institutuak edukia desklasifikatzeko urteetan presio egin duen arren.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

"2022an oheratu nintzen eta 1950an esnatu naiz"

Abortu eskubide konstituzionala indargabetu dute epaileek AEBetan

Urtzi Urrutikoetxea

Epaile eskuindarrak nagusi diren Auzitegi Gorenak atzera bota du ia 50 urteko araua. Abortuaren debekua berehala sartuko da indarrean aurretik horretarako legeak onartu zituzten 13 estatutan

Loreak eta ortzadarraren ikurraren koloreak, erasoa izan den tokian. / ©Terje Pedersen, EFE

LGTBI komunitatearen pub bat tirokatu dute Oslon, eta gutxienez bi pertsona hil dituzte

Jon Ordoñez Garmendia

Eraso terrorista gisara hasi da ikertzen Norvegiako Polizia. LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguneko ospakizunak bertan behera utzi dituzte hiri horretan.

Migratzaileak Nadorko kalean pilatuta. / ©AMDH Nador, @NadorAmdh

Giza eskubideen elkarte baten arabera, 27 dira Maroko eta Espainia arteko mugan hildako migratzaileak

Jon Ordoñez Garmendia

Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak dio jada 27 direla hildakoak, eta kopuru hori handitu egingo dela. SOS Arrazakeriak elkarteak bilkura batera deitu du biharko, Donostian.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.