Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

Euskal ikerlari talde batek unibertsoaren jatorriaz ikertzeko laguntza jaso du

9,3 milioi euro lortu dute DIPC, EHU eta Ikerbasque-ko hiru ikertzailek proiekturako. Neutrinoa bere antipartikula ote den argitu nahi dute
Fernando Cossio eta Juan Jose Gomez Cadenas.
Fernando Cossio eta Juan Jose Gomez Cadenas. ANGEL L.FERNANDEZ Tamaina handiagoan ikusi

Edurne Begiristain -

2020ko azaroak 6

Unibertsoaren jatorriari buruz ikertzeko 9,3 milioi euroko diru laguntza jaso du DIPC Donostia International Physics Center, EHU eta Ikerbasqueko ikertzaile talde batek. Europako Batzordearen Ikerketa Kontseiluak zientzia sustatzeko ikertzaileei ematen dizkien laguntzen artean, ERC Synergy izenekoak dira prestigiotsuenak, eta euskal ikerlari talde batek lehen aldiz lortu du horiek erdiestea: Juan Jose Gomez Cadenas, Donostia International Physics Centerren (DIPC) lanean diharduen Ikerbasqueko ikertzaileak, Fernando Cossio, Euskal Herriko Unibertsitateko Kimikako katedraduna eta Ikerbasqueko zuzendari zientifikoak, eta Roxanne Guenette, AEBetako Harvardeko Unibertsitateko Fisikako irakasle laguntzaileak eskuratu dute 9,3 milioi euroko diru laguntza.

Synergy-2020 NEXT-BOLD proiektuaren bidez ikertu nahi dute unibertsoaren jatorria. Sei urte iraungo du egitasmoak, eta Harvard Unibertsitatearen partaidetzarekin garatuko dute. Ikerlari taldeak ohar batean azaldu duenez, ikerketa proiektuarekin neutrinoa bere antipartikula ere ba ote den egiaztatu nahi dute, unibertsoaren jatorriari buruzko funtsezko galderei erantzuteko. Besteak beste, «materiaren eta antimateriaren arteko asimetria kosmiko misteriotsua argitzeko» aukera izango dute ikerlariek.

«Aurkikuntza garrantzitsuak» egin ahal izateko ateak parez pare zabaldu dizkietela aitortu dute ikertzaileek, eta aurrean duten erronkaren tamaina nabarmendu dute. «Zientzian zailena galdera handi bat egitea da, galdera zaila baina erantzunezina ez dena», azpimarratu du Cossiok. ERC Synergy laguntzak lortu izanak erronka zientifiko garrantzitsuenei heltzeko modua eskainiko diela gaineratu du Cadenasek.

Neutrinoen izaera

Jasotako diru laguntzaren bidez, unibertsoari buruzko enigma ugari deskodetu nahi ditu ikerlari taldeak. «Zergatik dago materiaz eginda gure unibertsoa? Zergatik existitzen da dena ezagutzen dugun bezalaxe?». Adierazi dutenez, galdera horiek partikulen fisikan eta kimikan oro har ebatzi gabe dauden problemarik garrantzitsuenetako bat jartzen dute mahai gainean, eta neutrinoaren izaera nolakoa den argitzeko bidea ireki dezakete. Izan ere, partikula ez ezik, bere antipartikula ere izan daiteke neutrinoa.

Gauza jakina da unibertsoa ia osorik materiaz eginda dagoela, baina, Big Bang teoriaren arabera, jatorrizko unibertsoak materiazko zein antimateriazko partikula kopuru bertsua zuen. Baina horrek beste galdera bat jartzen du mahai gainean: non gelditu zen unibertso goiztiarreko antimateria? Ikertzaileek azaldu dute litekeena dela neutrino astunak egotea eta neutrinoek beraien antipartikulak ere izatea. Hain zuzen ere, Cadenas Canfrancen (Aragoi, Espainia) duen lurpeko laborategian neutrinorik gabeko beta bikoizteko desintegrazioa aurkitu nahian dabil Next izeneko esperimentu batekin, eta hari bultzada emateko asmoa du ikertzaile taldeak.

Zehazki, Next detektagailuaren belaunaldi berri bat «diseinatu, garatu eta eraikitzea» da Synergy-2020 NEXT-BOLD proiektuaren helburua. «Adierazle molekular fluoreszente batean eta teknika mikroskopiko aurreratuetan oinarrituta, barioaren ioia behatu ahal izango dugu», azpimarratu dute. Esperimentu horrek neutrinoa bere antipartikula dela egiaztatzeko gaitasun handia izango luke, ikertzaileen ustez.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Labik urriaren 5ean egin zuen azken bilera ©Jaizki Fontaneda/ Foku

Urkulluk etziko deitu du Labiren bilerara, osasun larrialdia ezartzeko

Edurne Begiristain

Osasun larrialdia ezartzearekin batera indarrean sartuko diren neurri murriztaile berriak adostuko dituzte bileran. COVID ziurtagiria noiz eta nola ezarriko den ere zehaztuko dute.

Hiesa: GIB positiboen ahotsa

Hiesaren Aurkako Nazioarteko Eguna da gaur

Paulo Ostolaza - BerriaTB

Aurten bete dira 40 urte lehen kasuak agertu zirenetik. GIB positibo diren bi pertsonari eman nahi izan die hitza BERRIAk: Joseba Errekalderi eta Josu Unanueri. 1990eko hamarkadan jakin zuten seropositibo zirela, eta ordutik hona bizi izandakoak kontatu dituzte. BERRIAk sakon landu zuen gaia igandean.

Herritar batuk, larunbatean Iruñean, ziurtagiria erakusten. / ©Idoia Zabaleta, Foku

Gorenak baimendu egin du ziurtagiria eskatzea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere

Jon Ordoñez Garmendia - Ion Orzaiz - Irati Urdalleta Lete

Espainiako Auzitegi Gorenak onartu egin du Eusko Jaurlaritzaren helegitea, eta ebatzi du zenbait tokitan sartzeko ziurtagiria aurkeztu beharra «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» dela.

Gasteizen, Armentiako gas putzuak ustiatzeko proiektuan atzera egin behar izan zuen Jaurlaritzak. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Interes orokorra eta udal eskumenak aurrez aurre jarriko dituen zuzenketa bidean da

Jone Arruabarrena

Pil-pilean dago legearen inguruko eztabaida, EAJ eta PSEk aurkeztutako zuzenketaren ondoren. Zuzenketa onartuz gero, litekeena da ondorioak izatea udalen eskumenetan

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.