Albistea entzun

Gizaki berdeen erresistentzia

Amaia Apalauzak Ursula K. Le Guinen 'Oihan hitzean mundua' eleberria itzuli du. Zientzia fikziozko kontakizuna Vietnamgo gerraren sasoian idatzi zuen. Igela etxeak argitaratu du
JON URBE / @FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Gorka Arrese -

2021eko irailak 24 - Donostia

Terra planetakoek kolonizatu egin dute Athshe, eta hango gizaki guztiz baketsuak esklabotzara behartu dituzte, basoko egurra ustiatzeko. Davidson militarrak bortxatu eta hil egin du Selverren emaztea, eta zapalketa egoera jasanezina iraultzearren Selverrek borroka masiboa sustatuko du, Terrako kolonizatzaileek Athshetik alde egin dezaten.

Ursula K. Le Guin eleberrigile estatubatuarraren (Berkeley, AEB, 1929 - Portland, AEB, 2018) Oihan hitzean mundua (The Word for World is Forest) nobela euskaratu du Amaia Apalauzak. Igela argitaletxeak plazaratu du udan. Le Guinek hogei nobela baino gehiago idatzi zituen, eta ehun bat ipuin. Oso ezaguna eta berritzailea izan zen fantasiazko eta espekulazioen zientziazko literatura idazteagatik.

Ursula Kroeberrek, 1953an, Charles Le Guin historialari frantsesa ezagutu zuen Europara zihoan Queen Mary itsasontzian, eta, urte hartan bertan Parisen ezkondu zirenez gero, harengandik hartutako abizena erabili zuen.

Oihan hitzean mundua zientzia fikziozko nobela bat da, AEBetako armada Vietnamen gerra egiten ari zen garaian idatzia eta 1972an plazaratua. Argitaratu aurretik, Little Green Men (Gizaki berde txikiak) izenburua zeukan kontakizunak.

Hiru pertsonaia nagusiak

Zortzi kapituluz osatuta dago istorioa, eta kontalari orojakile batek hiru pertsonaia nagusien ikuspegitik kontatuta dator: Don Davidsonen perspektibatik azaltzen ditu lehen, laugarren eta zazpigarren kapituluak; Rai Liubov delako batenetik hirugarrena eta bosgarrena, eta Selver protagonistarenetik bigarrena, seigarrena eta azkenekoa.

Davidson kolonoen kapitaina da, ustiaketa gerta dadin Athshe zanpatzen duena. Liubov kolonoa eta antropologoa da, eta Terra eta Athshe lurraldeetako hizkuntzen arteko hiztegi bat osatzen dihardu. Eta Athsheko herritarra da Selver, antropologoaren zerbitzaria eta interpretea.

«Itzulpen guztiek dituzte beren berezitasunak eta koskak», aitortu du Apalauzak. «Itzulpen honek eskatu dit sekula baino erabaki gehiago hartu behar izatea», bai termino asmatuak euskaratzeko garaian, bai doinu eta erregistro ezberdinei neurria hartzeko tenorean.

Iruditzen zaio Le Guinen prosa ez dela konplexua eta oso apaindua, «baina bere soiltasunean poetikoa da». Izan ere, Selver protagonistaren ikuspuntutik kontatutako pasarteak naturari lotuta daude, eta «lirikotasun berezikoak» dira. Davidson militar bortitz, harroputz, misogino eta arrazista bat da; «mespretxuzko hizkera darabil, madarikazioka, irainka». Eta Liuboven kapituluek bestelako kutsu bat dute: «Antropologoak Athshe planetako biztanleekin enpatizatu egiten du, eta kontraesan etikoak sortzen zaizkio». Pilulak hartzen baititu, eldarnioak dauzka noizean behin. «Pasarte horietan hitz jokoak, itxuraz esaldi zentzugabeak eta errimak daude, eta, jolaserako aukerak bezalaxe, lan handiak eman dizkit».

Apalauzak zailtasunak izan ditu nobelaren izenburuarekin. «Ingelesez aditza dauka, eta esaldia osatzen du. Baina euskaraz ez gaude halakoetara ohituta. Hoskideak ditu, gainera, word eta world hitzak, eta, beraz, musikaltasun bat. Nire buruhaustea izan da edo literalki itzultzea, edo poetikotasun bat ematea. Hogeitaka aukera sortu genituen lagunen artean, honetara iritsi arte».

Itzulpena egiteko jende askoren kolaborazioa izan du Apalauzak, eta haien guztien artean eskerrak eman dizkio Blanca Busquets itzultzaileari, oraindaino Le Guinen zazpi nobela katalanez eman dituenari. «Eleberria itzultzen biok ia aldi berean jardun dugu. Harremanetan egon gara, eta iritzi truke aberasgarria izan dut harekin». Raig Verd argitaletxeak El nom del món és bosc izenburuarekin plazaratu zuen maiatzean.

Gainera, Arrate Hidalgok hitzaurre labur bat erantsi dio liburuari; Iban Zalduak, gibelsolasa, eta Leire Urbeltzek, azaleko irudia.

Oihan hitzean mundua eleberria plazaratu aurretik, Armiarmak sarean emanak zituen Le Guinen Legez kanpokoa ipuina, Jasone Larrinagak 2013an itzulia, eta lau poema, Hedoi Etxartek 2020an euskaratuak. Igelaren asmoa da hurrena Le Guinen Iluntasunaren ezker eskua (The left hand of darkness, 1969) nobela argitaratzea.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Plateruena: berriz zabalduko ditu ateak

Durangoko Plateruena kafe antzokiak berriz irekiko ditu ateak

Iñigo Astiz - Paulo Ostolaza

Udalarena izango da, baina kudeaketa publiko eta komunitarioa izango du; kultur mahai batek gidatuko du. Gune berriak hiru erpin izango dituela azaldu dute: euskara, kultura eta sorkuntza.

Harkaitz Cano idazlea, bere poema liburu berria esku artean duela, Donostian. ©Maialen Andres / Foku

Harkaitz Canok ‘Pozaren erdia’ poema liburua plazaratu du

Ainhoa Sarasola

Susarekin eman du lana argitara. 64 soneto bildu ditu idazleak, eta aitortu du «adiktiboa» egin zaiola hamalaudunaren egituran barneratzea.

 ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Aurtengo Durangoko Azokak argitu dezakeen argazkia

Itziar Ugarte Irizar

Digitalizazioaren aroak galdera ikur handiak ezarri ditu musikagintzaren sektorean. Nabarmen aldatu da musika banatzeko era, eta Durangoko Azokan ere gero eta begi-bistakoagoa da hori. Eredu bat agortzear sumatu arren, formatu fisikoaren aldeko jarrerari eusten diote gehienek.

Karmele Mitxelena eta Iñaki Cid Larrea, beren lan argitaratu berriak eskuetan, Donostian. ©GORKA RUBIO / FOKU

Karmele Mitxelenaren eta Iñaki Ciden lanak argitaratu dituzte

Itziar Ugarte Irizar

'Haragizko mamuak' du izenburu Mitxelenaren lehen narrazio liburuak, eta 'Behin batean Loiolan' antzerkiaren alorreko Ciden lanak. Donostia Hiriko Kutxa Literatura sariak irabazi dituzte biek, eta Elkarrek eman ditu lanok argitara.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...