Urtegi bat baso bilakatzea

Urte bat baino ez da igaro Artikutzako urtegia erabat hustu zutenetik, eta landareak hasi dira hazten Enobietako errekaren inguruan. Onura baino ez dute ikusten ikertzaileek.
Ezkerrean, Artikutzako urtegia, 2013an; eskuinean, Enobietako erreka landarez inguratuta, urtegia zegoen leku berean, aurtengo ekainean.
Ezkerrean, Artikutzako urtegia, 2013an; eskuinean, Enobietako erreka landarez inguratuta, urtegia zegoen leku berean, aurtengo ekainean. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Maddi Ane Txoperena Iribarren -

2020ko abuztuak 27

Urtegia zegoen lekuan, baso bat loratzen hasi da. Hiru urte dira jada Artikutzako urtegia husteko lanak hasi zituztela, eta 2019ko martxorako hustuxea izanda, aurten jada hasi dira aldaketa nabarmenak sumatzen ingurunean: mugitu behar zuen buztina higitu da, Enobietako erreka berragertu da urtegia zenaren azpian, eta berdatzen hasi da ingurua. «Orain landarediz estaltzen ari da erabat», azaldu du Arturo Elosegi EHUko Ekologia katedradunak. Urtegia hustearekin batera gertatzen ari diren aldaketak ikertzen ari den lantaldeko kidea da Elosegi, eta, ikerketaren ondorioak argitaratzear, argi du zer ekarri duen eraldaketak: «Onura», ez bertzerik. «Inpaktua oso txikia izan da, eta lehenagotik urtegiak sortzen zituen inpaktuak oso azkar ari dira desagertzen». Arlo ugaritan igarri dute: «Aztertu ditugu uraren kalitatea, mikrobioak, zomorroak, ornogabeak, arrainak... Orokorrean, hobekuntza ikusi dugu urtegia hustu zenez geroztik».

Esperientzia berezia da Artikutzakoa, Europan hustu duten urtegi handienetako bat baita: «Presa txiki asko bota dira Euskal Herrian, baina Europan handienetako bat da hau». Horrek ikerlari ugariren arreta piztu du, eta Kataluniatik, Alemaniatik eta Italiatik etorri dira, bertzeak bertze. «Ahalik eta jende gehienak ahalik eta gauza gehien iker dezala nahi genuen». Ona izan da esperientzia, eta bertze anitzentzako bidea erakuts dezake, Elosegiren ustez: «Jarraipen garrantzitsua egin dugu».

Uste du halako presa gehiago hustuko dituztela datozen urteotan: «Zahartzen ari dira; inoiz iritsiko da horiek husteko garaia, eta, zer egin eta zer ez egin ikasteko garaian, informazio garrantzitsua eman digu Artikutzakoak». Azaldu duenez, Gipuzkoan 900 urtegitik gora daude gaur egun, eta 80 bat baino ez dira erabiltzen: gainontzekoak hustuz joan beharko dira, pixkanaka. Kaltegarriak direlako: «Erreketan oztopo horietako bakoitza izugarrizko problema da, espezie asko migratzaileak baitira». Amuarrainak eta izokinak, erraterako; baina ez bakarrik: «Presa txiki batek erreka oso bat itxi dezake espezie askorentzat». Intsektuentzat, adibidez. Bertzelako espezieak ere aurkitu dituzte, hala nola ur satorrak. Eta gehiago ere bai: «Sorpresa izan da aingira batzuk ere agertu direla. Oso zaharrak izan behar zuten, urtegia egin aurrekoak edo... Ez dakigu bestela nola arraio iritsi diren horra gora». Beherago dagoen Añarbeko urtegiak trabatzen die bidea, hain zuzen. Izokinik horregatik ez dago, adibidez.

Errekaren inguruko paisaiak berde bizia hartu du azken urtean, eta, pixkanaka, basoa ernatzen hasi da. «Duela urtebete lokazti bat zena gaur egun pertsonak baino altuago den landaredia da». Askotariko zuhaitzak ari dira hazten: sahatsak, haltzak, haritzak, pagoak... «Espezie pila bat». Ihiak ere bai, ur ertzean. «Inguruan batez ere basoa dago, eta, oso modu onean kontserbatuta dagoenez, oso landare exotiko gutxi topatzen ari gara. Oso interesgarria da ikustea nola ari den astetik astera aldatzen». Airearen kalitatea ere hobetu da, metanoa sortzen baitzuen urtegiak.

Paretarekin zer egin

Goizuetako (Nafarroa) lurren barnean dago Artikutza, baina Donostiako Udalak erosi zuen 1919an. 1947tik 1953ra eraiki zuten urtegia, Donostia urez hornitzeko, baina 1992tik jardueratik kanpo zegoen —Añarbeko urtegiak ordezkatu zuen Donostiaren ur beharra 1976tik aurrera—. Arriskutsua zen Artikutzakoa, ez zegoelako lur egonkorrean, eta horregatik erabaki zuten hustea. Presaren atea irekita lortu dute hustea, baina zirrikitua «justu xamarra» da, Elosegiren ustez. Donostiako Udalak badu asmo bat, Rafael Atxa udal ingeniariak azaldu duenez: paretaren erdian, goitik behera, sei metro zabal eta hogeitik gora metro luzeko irekidura bat egitea. Ez dakite noiz eginen duten, ordea: «Proiektua adjudikatu gabe dago».

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Durango, atzo arratsaldean. Dena itxi behar dute 21:00etatik aurrera. ©Aritz Loiola / FOKU

Alarma egoera ezartzea erabakiko du gaur Espainiako Gobernuak

Edu Lartzanguren

Ministroen Kontseilu berezia egingo dute gaur dekretua sinatzeko, besteak beste Hego Euskal Herriko gobernuburuek eskatuta.

 ©JON URBE / FOKU

«Onartezina da bihar txertoa heltzea eta horretaz gogoetarik egin gabe egotea»

Arantxa Iraola

Txertoa lortzeko ikerketek, hura jartzeko garaia heltzen denerako ezarri behar diren irizpideek, itaun etiko ugari ekarri dituzte. Horietaz gogoetan ari da Ausin, eta, oro har, izurriaren inguruko auzi etikoez. Hitz hau darabil usuenik: «Gardentasuna».

Jaten emateko lizentziarik ez duten ostatuetako bat, Maulen, estadioaren parean, halabeharrez hetsirik. ©GUILLAUME FAUVEAU

Etxeratze aginduak ez du karismarik

Ainize Madariaga

COVID-19ren kontrako manuek ezinegona eragin dute hainbat herritarren artean. Hiru ostatuk ezin dute ireki Maulen. Zabal dezaketenek ez dakite norat buruz doazen

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna