Albistea entzun

LEKU-LEKUTAN

Kamel Eddine Fekhar

Urtzi Urrutikoetxea -

2019ko ekainak 2

«Atzo, seme-alabek aita askatzea eskatzen zuten. Gaur, Aljeria doluz dago. Gaur, Aljeria krimen baten gertalekua da. Gaur ,Aljeria izen gabeko apartheid bat da. Gaur, Aljerian pertsonen eskubideak bortxatu egiten dira. Gaur, Aljeria segregazio identitarioaren biktima da. Torturaz hiltzea espetxean gizateriaren aurkako krimena da. Iritziengatik espetxeratutakoaren heriotza estatu-krimena da. Bihar, herriak omenaldi nazionala egingo dio. Bihar, estatuak krimen arrazista honi heldu beharko dio. Bihar,errudunak epaitu eta zigortu egingo dira. Hartu atseden, Kamel Eddine Fekhar adiskidea». Khaled Bouzidi.

Aljeria erdialdeko M'zab haranean bizi diren mozabita amazig edo berbereen buruzagirik garrantzitsuena zen Kamel Eddine Fekhar, eta martxo amaieratik zegoen berriz ere preso. Estatuarentzat arriskutsua zelako atxilotu zuten, komunitate oso baten lider zelako, eta hala mintzatzen zelako, ahaldunduta, bere herriaren defentsan. Fekharren osasun egoerak nabarmen egin zuen okerrera atxilotzeaz bat gose grebari ekin zionetik, eta Ghardaiako espetxeko baldintzek eta Aljeriako erregimenaren utzikeriak erabat makaldu zuten fisikoki. Asteartean Blidako ospitalean hil zenetik, samina eta amorrua berehala hedatu dira M'zaben, baita Kabilian, Aljeriako gainontzeko lekuetan ere, eta Ipar Afrikako zein Europako berbere komunitateek protestak eta omenaldiak antolatu dituzte.

«Beti izan da arriskutsua boterean diren kriminal horientzat, eta horregatik exekutatu dute», diost haren kontaktua ahalbidetu zidan adiskideak. Iaz ezagutu nuen, BERRIAn irailean eman genuen Fekharren elkarrizketa. Basamortuan Ghardaiako aireportuan Kacem etorri zitzaidan bila, Kamel Eddineren lagun mina. Harana bisitatu genuen, eta doktorearen etxera joan ginen afaltzera. Doktorea zen denentzat, mediku jarduna debekatu zion estatuarentzat izan ezik. Umeek ogia ekarri zuten, hainbat ogi mota. Medikuntzarik ezin egin, eta okindegia zeukan familiak. «Mozabitak merkatariak izan gara beti, duela ia mila urteko jazarpenei ihesi basamortura jo genuenetik». Oasian nekazaritza gutxi dago, eta mendeetako merkatari tradizioari oraindik ere eusten diote: ia denek dauzkate senideak eta etxeren bat Aljerren, Oranen edo iparraldeko beste lekuren batean, eta familiako negozioren bat. «Hiru bider zigortzen gaitu estatuak: ez gara arabiarrak, ez gara musulman sunitak, eta merkatari eta independente segitzen dugu, euren ustelkeria eta klientelismo sareetatik aparte» esan zidan doktoreak. Libiako eta beste zenbait lekutako amazigak bezala, ibadiak dira mozabitak —Omanen eta Zanzibarren ere badira ibadiak—, estatuak arabierazko hezkuntza sunita ezartzen duen herrialde batean.

NBEra bidaltzeko gutunak erakutsi zizkidan Kamel Eddine Fekharrek. Oso garesti ordaindu du bere herriaren defentsa, M'zabeko bost hirien arabizazio politika odoltsuak salatzeagatik: 200 mozabita hil dituzte urteotan eta dozenaka espetxeratu; zuzenean indar armatuek batzuk, estatuak eta Poliziak babestutako kolono arabiarrek beste asko. «Egunez ezingo ginateke hemendik pasatu, beste bideren bat bilatu beharko genuke bizirik irteteko», esan zidan Kacemek afalostean autoz gindoazela. «Anaia Aljerretik iritsi berri zela, autoa geldiarazi, eta bertan erre zioten, kale erdian eta Polizia bertan zela». Biak, Kacem eta Kamel Eddine, 2015ean atxilotu zituzten azkenez, eta 2017 arte egon ziren preso Ghardaiako espetxean.

Euskal udaberriak, Mediterraneoko hezetasunak eta M'zab-eko lehorrak sukar pixka bat eragin zidaten, eta berehala artatu, eta sendatzeko botikak eman zizkidan Fekharrek. Haren etxean geratu nintzen lotan. Ideietan irmo eta beti umoretsu egiten zuen berba. Hezkuntza arrazista salatzen zuen, testu liburuetan ez-arabiarren aurka eta zehazki amazigen kontra zeuden esaldiak erakusten zizkidan, eta, gero, militarren ustelkeriari burla egiten zion. Askatasuna maite zuen, behin eta berriz kendu zioten askatasun hori. Sinestuna zen, baina argi zeukan estatu laiko eta deszentralizatua behar zutela, baldin «Aljeriarik behar bada», ziostan irriz, kabiliarren independentismoari keinuka.

Ez zuen beste urtebete egin libre. Martxoaren 31n atxilotu zuten Kamel Eddine. Aljeria ordurako protesten zurrunbilo betean zen, eta atxiloketatik bi egunera dimititu zuen Abdelaziz Buteflikak. «Mafia» deitzen zion Fekharrek herrialdean agintzen zuen eliteari. Buteflika kenduta, presidentea bera baino okerrago eta askoz ilunago diharduen talde horrek dauka orain boterea: Abdelkader Bensalah Senatuko presidentea behin-behineko estatuburu, Nourein Bedaui Barne ministro ohia gobernuburu, eta Ahmed Ghai Salahk dauka armadan agintea. Tematuta, uztailaren 4rako deitu dituzten hauteskundeetan legitimazioa lortzeko. Kaleko protestek boterea utz dezatela eskatzen dute, egiazko trantsizio bati ekin, konstituzio berri bat idatzi, eta orduan egiteko hauteskundeak. Oraingoz, herrialdeko politikari gehienek ez daukate uztaileko bozetan egoteko asmorik. Zer esanik ez amazigek, errepresioa eta heriotza baino ez dakarkien estatu baten aurrean.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Gaiak

Albiste gehiago

Ebrahim Raisi Irango presidentea (eskuinean), herenegun, Teherango Unibertsitatean, Ikasle Egunaren ospakizunerako ekitaldi batean. ©EFE

Iranek herritar bat exekutatu du, hilabeteotako protestekin lotuta

Gorka Berasategi Otamendi

Estatuko indarren agente bat labanaz zauritzea egotzi diote kondenatuari. Protesten harira auzipetutakoen arteko lehen exekuzio jakinarazia da. Irango justiziak gehiago iragarri ditu

Lucian Bode Errumaniako Barne ministroa eta Margaritis Schinas Europako Batzordeko presidenteordea, gaur, Bruselan. ©OLVIER HOSLET / EFE

Kroazia Schengen eremuko kide izango da 2023an

Mikel Elkoroberezibar Beloki

Austriaren eta Herbehereen ezezko botoaren ondorioz, Bulgaria eta Errumania ez dira espazio bateratuaren barruan egongo.

Bittney Griner AEBetako saskibaloi jokalaria (ezkerrean) eta Viktor Bout arma trafikoagatik AEBetan zigortutako Errusiako teniente ohia (eskuinean). ©STR, EFE

Errusiak aske utzi du Brittney Griner, AEBek Viktor Bout libre uztearen truke

Berria

Griner saskibaloi jokalaria eta Bout arma salmentagatik AEBetan espetxeratuta zegoena Abu Dhabiko aireportu batean trukatu dituzte Moskuk eta Washingtonek.

Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministro ohia, herrialdeko parlamentuan, joan den azaroaren 15ean. ©ABIR SULTAN, EFE

Netanyahuk gobernua eratzeko akordioa itxi du ultrekin eta muturreko ortodoxoekin

Gorka Berasategi Otamendi

Shas eta Sionismo Erlijiosoa alderdien esku geldituko dira, besteak beste, Barne eta Ogasun ministerioak. Smotrich ultranazionalistak Zisjordaniaren gaineko botere handia pilatuko du.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...