Albistea entzun

Koronabirusa. EKONOMIA PENTSALDIAN

Basoak berpiztu

Aiora Zabala - Cambridge Unibertsitateko irakaslea

2021eko otsailak 20

Gizartearen ongizatea berma dezaten, basoei bizi berria eman eta ekosistema zerbitzuen zaindariak lagundu behar dituzte erakundeek. Eta bizkor.

Hegoaldeko landa eremuan ezohiko bi fenomenoren lekuko gara. Batetik, maitasun-gorroto ditugun intsignis pinuak badoaz. Onddo bik asko gosez hiltzen dituzte urte gutxiren buruan, mendietan ikuspegi tetrikoak eraginez: zuhaitz hilak, erditik hautsitako enborrak eta hostoak aspaldi erori aurretik gorriz intziri egindakoak. Sendabide gutxiko tornadoa da. Adarra mendirako bidean ikus daiteke, adibidez.

Bestetik, tragedia honen aurrean lur-jabe askok beste espezie kanpotar bat landatzera jo diote arin. Eukaliptoak bere jatorriko Australian ekosistemen partaide onak badira ere, Kantauri aldean lurraren eta uraren lagunik ez. Haien plantazioen zoruaren biluztasuna icebergaren tontorra besterik ez da, bioaniztasunaren basamortu baten adierazle.

Bi fenomenoak ziztu bizian doaz basoen ohiko erritmoarekin alderatuz. Ulergarria: lur-jabeek salmentarako ziren pinu gaixoak jaso eta zerbait egin behar dute agudo, amiltzen doan inbertsioa salbatzeko. Ondorioz, errentagarriak diruditen beste espezieak ordezkatuko ditu pinuak, bizkor hazi eta aise salduko omen direnak. Ongi etorri eukaliptoak. Agur, bertako espezie eta baso mistoentzako ataka paregabea.

Ez du hala izan behar. Hurrengo belaunaldira begira dagoen herriak landa eremuaren gobernantza berritu behar du. Adibidez, ekosistemen zaindariei bertoko basoak ematen duten zerbitzuak babesteagatik laguntza eta dirulaguntzak eskainiz. Ekosistemen zerbitzuen ordainketak garapenean dauden hainbat herrialdetan aurrera eraman (Costa Rica, Mexiko) eta Europako lurraldeetan hausnartzen ari dira.

Zuhaitzek harrapaturiko karbonoarengatik ordaintzea da modurik sinpleena, klima aldaketaren inguruko politikek bultzatua. Baina aniztasun handiko basoek beste zerbitzu ekosistemiko aunitz dakartzate, hala nola uraren kalitatearen erregulazioa, izurriteekiko erresilientzia, eta uholde eta lur-jausien prebentzioa.

Eredu hau jarraituz, bertoko espezieak hazi eta epe luzean bizirik uztearen truke dirulaguntzak eskainiko lirateke: pagoak, haritzak, baso mistoaren hainbat espezie eta zurezkoak ez diren baso-produktuak dakartzatenak, bioekonomia borobiltzeko. Zenbat? Eukaliptoekin eskura zitekeen irabazi pribatuekin alderagarriak diren kopuruak. Zergatik? Bertoko basoek, merkatuko etekin pribatu handirik agian ez, baina egundoko onura publikoa dakartelako, merkatutik at neurtzen dena. Baita lanpostuak sor daitezke, berdeak halaber, eta digitalizazioz jantzi ere, eredu honek monitorizazio eraginkorra behar baitu.

Ez litzateke zuhaitzak salbatzen ditugun lehen aldia. Kasurako, Adarra inguruko pinu hilen artean gorostiak dir-dir dihardute, garai batean Hegoaldetik desagertzekotan izandakoak. Instituzioen informazio kanpainak —eta denon jokabide berriak— salbatu zituen. Nahi badugu, berriz ere indarberritu ditzakegu basoak.

Pandemiaren osteko berreraikuntzarako beste proposamenen aldera, basoak berpizteko funtsak gutxi lirateke, eta berebiziko mesedea egingo liokete gizarteari: naturan ongizate mentala ontzen dutenei, umeen etorkizunari garrantzia ematen dietenei, paisaia balioetsi eta turismoaz bizi direnei, kalitatezko airea eta ura gozatzen dutenei, guztioi.

Aukera belaunaldiko bakarra izan zitekeen: surferako olatuak bezala, abaguneaz orain baliatu —hurrengo hilabeteetan— edo batek daki berriz etorriko den.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Hizkuntza gutxituen eskubideen aldeko eragileak, atzo, Madrilen. ©Berria

Pantailak Euskaraz taldeak uste du aukera bat galdu dela Ikus-entzunezkoen Legearekin

Iosu Alberdi

Taldeak «anekdotikotzat» jo ditu hizkuntza koofizialei ezarritako kuotak, eta ekoizle independenteak «kinka larrian» utzi dituela kritikatu.

Donostia ospitalea, Donostian, artxiboko irudi batean. ©Maialen Andres/ FOKU

Tximino baztangaren beste kasu bat atzeman dute, Gipuzkoan

Unai Etxenausia

Gizonezkoa da, eta ez dago larri. Orain arte hiru kasu baieztatu ditu Osakidetzak.

Debako Itziar auzoa, artxiboko irudi batean ©Andoni Canellada / foku

Salatu dute Ertzaintzak GKSko kide bat atxilotu duela Itziarren

Berria

Gazte Koordinakunde Sozialistak jakinarazi duenez, behin-behinean espetxeratuko dutela esan diete, sei hilabeterako gutxienez. Gertakaria salatzeko, mobilizazioa egingo dute Urruñako plazan, 19:00etan.

Nafarroako zenbait entitateetako kideak Euskaraldiaren agerraldian, Iruñean. ©Olaia L. Garaialde

Nafarroako entitateei dei egin diete Euskaraldian parte hartzera

Olaia L. Garaialde

Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute euskararen aldeko ariketa sozialaren hirugarren aldia.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...