Albistea entzun

Eredua aldatu, dena aldatzeko

Bizitza Jokoan jardunaldietan adituek esan dutenez, ingurumen krisia «krisi soziala» ere bada
Ezkerretik, Unai Pascual eta Maria Teresa Vicente, atzo, Bilbon.
Ezkerretik, Unai Pascual eta Maria Teresa Vicente, atzo, Bilbon. MARISOL RAMIREZ / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Gotzon Hermosilla -

2022ko martxoak 4 - Bilbo

Harreman estua dago natura ustiatzen duen eredu ekonomikoaren eta munduan zehar dauden gatazka ugariren artean. Hala ondorioztatu dute Mugarik Gabe elkarteak eta beste elkarte eta erakunde batzuek. Hiru egunez aztertu dituzte klima larrialdiaren eta giza eskubideen arteko harremana, eta azaldu dute krisi ekologikoa «krisi soziala» ere badela. Atzo amaitu ziren. Bilbon. Bizitza Jokoan izeneko nazioarteko jardunaldiak.

Egoeraren azterketa egiteaz gain, horri aterabideak proposatu nahi izan dizkiote jardunaldiotan, eta horretan aritu ziren atzo Unai Pascual ikerlari eta ekonomia ekologikoan aditua eta Maria Teresa Vicente legelari eta unibertsitate irakaslea. Biek ala biek nabarmendu zuten azaleko aldaketak ez direla nahikoak egoera lehengoratzeko, eta beharrezkoa dela «paradigma aldaketa bati» ekitea.

Pascualen ustez, gaur egungoa «krisi sozioekologikoa» da: «Ez da ingurumen krisi soila; sustrai sakonak dituen krisi soziala ere badago, eta badu zerikusia gero eta ugariagoak diren gatazkekin». Klima larrialdia egoera horren alderik ikusgarriena da, baina ez da bakarra, ezta garrantzitsuena ere, Pascualen arabera: «Klimarena arazo larria da, baina nik horren gainetik jarriko nuke bioaniztasunaren galerarena. Naturaren aniztasunik gabe, bizia ezinezkoa da, eta edozein paradigma sozial edo politiko porrotera kondenaturik dago».

Oso hedaturik dagoen iritzi baten arabera, natura, gizartea eta ekonomia esparru desberdinak dira, eta haien arteko harremana «orekatua» izatea litzateke lortu beharreko xedea. Pascual ez dator bat ikuspegi horrekin: «Natura gainerakoaren oinarria da. Hark ezartzen ditu mugak». Horregatik, «paradigma aldaketa» proposatzen du: «Ez dago gobernantza eredurik egoera hau kudea dezakeenik paradigma aldatu gabe; hori egin ezean, porrotera goaz».

Pascualek azaldutakoaren arabera, garapen eredua ez ezik, mugarik gabeko hazkundeari lehentasuna ematen dion «esparru kognitibo osoa» da aldatu beharrekoa. Baina esparru kognitiboa ez da berez sortzen den zerbait: kulturak, hezkuntzak eta tradizioak ezartzen dute, eta, hortaz, aldagarria da: «Gure burua deskolonizatu behar dugu; munduaren ikuskera aldatu behar dugu».

Etika eta zuzenbidea

Maria Teresa Vicenteren iritziz, zuzenbidea ere tresna egokia izan daiteke egoerari irtenbide bat emateko. Baina horretarako «beste etika mota batetik sortutako zuzenbidea» ezarri behar da: «Askotan esan digute gure planteamenduek ez daukatela lekurik ordenamendu juridikoan. Bada, orduan, ordenamendu juridiko hori aldatu beharko da. Beste eredu bat behar da».

Orain arte, natura «etekinak ateratzeko ustiatu behar zen baliabidetzat» jo izan da. Hori aldatzea proposatzen du Vicentek: naturari «nortasun juridikoa» ematea, eta eskubide batzuk aitortzea.

Badago pentsatzen duenik eskubideak gizakiei baino ezin zaizkiela aitortu. Vicentek uste du baieztapen horri ñabardura asko egin behar zaizkiola: «Herritarroi eskubide gehiago aitortzen dizkigute kontsumitzaile gisa, gizaki gisa baino; bestela, ez litzateke errefuxiatu eremurik egongo». Gainera, XIX. mendetik enpresek ere nortasun juridikoa dute, eta zenbait eskubide aitortzen zaizkie: «Naturari ere eskubide batzuk aitortuta, ustiatua izaten den alderik ahulena babestu nahi dugu».

Vicente lanean dago herri ekinaldi legegilearen aldeko batzordean, Mar Menor aintzira (Murtzia, Espainia) babesteko. Proposamena onartuko balitz, «eskubideak dituen Europako lehen ekosistema» izango litzateke: «Horrekin bide bat utzi nahi diegu gure ondorengoei».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Julen Portillo, eskuinean, Joseba Argiñano sukaldaria ondoan duela, ETB1eko Sukalerria saioan. ©Julen Portillo

Euskara, sormenerako harribitxia eta aukera

June Romatet Ibarguren - Gipuzkoako Hitza

Sortzaile gazteak dira Julen Portillo zarauztarra, Andrea Gonzalez bergararra eta Maddi Etxeberria andoaindarra. Internet bihurtu dute euren gotorleku, eta han biluzten dute barrua, eguneroko kontuak bideo labur bihurtuta. Hasieratik argi eduki zuten hirurek: euskaraz sortuko zituzten edukiak. Bidea egiten ari dira.

Alberto Corral eta Iñigo Brull. ©Oskar Matxin Edesa / FOKU

«Azpikontratazio modua aldatu nahi dugu: salerosketa da hau»

Mikel Garcia Martikorena - Bizkaiko Hitza

Ekainetik protestan dabiltza Apnabi Bizkaiko autisten familien elkarteko langileek dituzten baldintzengatik. Aldundiarekin itundutako "salerosketa" eredua bukatzeko eskatzen dute, Alberto Corral eta Iñigo Brull langile batzordeko kideek diotenez.

 

Elantxobeko portua, artxiboko irudi batean. ©Marisol Ramirez / Foku

Urpekari bat hilda atera dute uretatik Elantxoben

Berria

10:00ak aldera atera dute gorpua, herritar batek abisua eman ostean. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak.

Suhiltzaile bat lanean, artxiboko irudi batean. ©Juan Carlos Ruiz / Foku

95 urteko gizon bat hil da Bilbon, bere etxeak su hartu eta gero

Berria

02:00ak aldera gertatu da ezbeharra. Gizona bizirik atera dute suhiltzaileek, baina ospitalean hil da.

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...