Albistea entzun

HAMAR URTE LABOA GABE

Hitzetik hotsera

Jose Luis Zumeta artistak Laboaren heriotza gertatu berritan sortutako lana.
Jose Luis Zumeta artistak Laboaren heriotza gertatu berritan sortutako lana. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Itxaro Borda - Idazlea

2018ko azaroak 28

Duela hamar urte utzi gintuen Mikel Laboak. Abenduaren lehena zen eta gutariko asko umezurtz senditzen dira geroztik. Zuzenean ikusten genuen, han eta hemen, Herriko tauladetan, oin bat aulki batean pausaturik, gitarra akustikoa altzoan eta begitartea mikrotik hain hurbil, burutik buru ezagutzen genituen (ditugun?) kantak zintzur ahotsez harilkatzen zizkigula. Momentu bereziak eta hunkigarriak ziren, etxera-eta idaztera bultzatzen gintuztenak. Aldi oroz, lekuko ohituraren eta musika joera unibertsalagoen gurutze-bidean aurkitzen ginelako iduripena geneukan. Opari bat. Harro ginen.

Pariseko osabak igortzen zizkigun LP txikietako lehen kantak oroitzen ditugu oraindik ere. Kantutegi tradizionaleko puska distiratsuak eskaintzen zizkigun, alien ahotsak harritzen gintuela, gitarra jokoaren zehaztasunak bezain. Orduko jadanik, 70eko hamarkadako bihurgunean, irratian pasatzen ziren Bob Dylanen edo Leonard Cohenen abesteko erak genituen kasko zokoan eredu. Ituringo arotzaren jukutriak, Goizuetako Trabukoren ele faltsuak, Urtsuako anderearen edo Bereterretxeren tragediak gaurkoturik ekartzen zizkigun. Testu zaharren erritmoarekin jolasten zen, hala nola Baga-biga-higa (lehen Lekeitio-a) edo Haika mutil antologikoarekin. Halakorik behar bailitzan, frogatzen zuen ondarearekin azken puntako obrak sortu zitezkeela, euskal kultura horrela beti bizirik mantentzeko desio indartsuarekin.

Bertolt Brecht ezagutu genuen Mikel Laboaren 1969ko disko laburrari esker. Bertan lau poema musikatzen eta kantatzen zituen, nekazal kutsua zeukan gure kultura giroan, klase proletarioa inarrosten zituzten aldarriak txertatuz: denak ala inor ez, dena ala ezer ez... Alabaina, bere burua artista politikotzat zeukan Laboak, miresten zituen Atahualpa Yupanqui eta Violeta Parraren antzera. Horrek erran nahi zuen, eskualde honetako eliteen begi pera hupatzen ari zen langileriaren alde zela, beranduago Imanolek ere egingo zuen bezala. 1958 eta 2008 arteko bere ibilbide sortzailean beti kezka berdinak edukiko zituen, galderak erantzun gabe geratzen direlako!

Euskal kantagintza, batez ere Mikel Laboaren xendratik, euskarazko poesiaren oihartzun kaxa izan da, dudarik gabe. 1966an, EP batean, Gabriel Arestiren Apur dezagun katea eta Egun da Santimamiña eman zituen. Bat-Hiru diskoan, 1974an, agertzen dira hainbat idazleren testuak: Telesforo Monzonen Haize hegoa, Xabier Leteren Bedeinkatua eta ororen gainetik, Ez dok Amairu taldearen kide zen Josean Artzeren pieza ederrenak, denborarekin klasikoak bilakatu direnak: Gogo eta gorputzaren zilbor-hesteak, Ama hil zaigu, Baztan erraldoia, Nire Juaneteak, Gure bazterrak, Gernika eta edozein dela hizkuntza, beren altxorra bailitzan, Iparraldeko errugbi partiden hirugarren denboraldian, ahoak eman ahala orroatzen den Txoria txori uhergarria.

Ahantzi gabe Daniel Landarten Zure begiek musikatu zuela, eta Xalbadorren Herria eta Hizkuntza, bai eta hondar urteetan Sarrionandiaren Sorterriko koblak, Lili bat, Hegazti errariak eta Gure oroitzapenak bai eta Atxagaren Lizardi, Antzinako bihotz eta Galderak olerkiei melodia itsatsi ziela.

Euskal kantagintza berriaren ikur handiena zen Laboa eta ez bakarrik bere abestiengatik. Lekeitio handiosetan, doinurik arraroenen labe gorrietan tolesten zituen hitzak, hots, oihu, korrok edo murmura ulertu-ezin bihurtzen zirela, jendarte eta diskurtso frakasatuen irudira eta John Cage ezagunak jada egiten zuen musika disruptiboaren ildotik. Lekeitio bat hastera zihoanean, publikoan, petzerotzat jotzen gintuzten euskaldunok, egiazki, mundurik aitzinatuenaren garaikide sentitzen ginen: puntako literatura, puntako soinuak, puntako abes-joerak eta puntako diskoen azalen diseinuak, guztiak Usurbilgo Jose Luis Zumetaren eskutik.

Mikel Laboaren konpaktuak (eta diskoak) Björken eta Mursegoren lanen erdian emanak ditugu, hiruRak, gure bihotz-gogoen eremu hutsetan, musika eta hitzak lantzeko bide esperimental berdineko muga-harriak bailiran!

Bihar: Juan Gorostidi.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

<b>Finala.</b> 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, BECen. ©A. LOIOLA / FOKU

Txapelketa: zauri edo ukendu

Miren Mujika Telleria

Bilboko Bizkaia pilotalekua izango du azken geltoki Txapelketa Nagusiaren trenak. Ibilbide gorabeheratsua eginda, gaur helduko da hara. Kolpea edo poza izango da gaurko saioa bertsolarientzat, gaur erabakiko baita zein zortzi bertsolari arituko diren Nafarroa Arenako oholtzan.
Jon Sarasua idazlea, atzo, Donostian, <em>Harizko zubiak</em> liburuaren aurkezpenean. ©GORKA RUBIO / FOKU

Hizkuntza lankidetzaren kontrabandoa

Jone Bastida Alzuru

Jon Sarasuak Haitira, Pernambucora, Mexikora eta Tangerrera egindako bidaietako esperientziak eta gogoetak jaso ditu liburu batean: 'Harizko zubiak'. Pamielak atera du

Iñigo Etxezarreta abeslaria <em>Guretzat</em> diskoaren aurkezpenean, atzo, Bilboko Kafe Antzokian. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Rockero izandakoen runbak

Olatz Silva Rodrigo

ETS taldeak 'Guretzat' diskoa kaleratu du. Ska eta rock doinuak alde batera utzi, eta beste hainbat musika estilo uztartu dituzte

Gartxot komikigileak sortutako <em>Barruan</em> komikiko irudietako bat. ©GARTXOT / ATARAMIÑE

Kartzelak kolpatutako literatura bat

Iñigo Astiz

2002tik 2017ra bitartean kaleratutako liburu kolektiboetako testu hautaketa bat, Jose Mari Sagardui 'Gatza'-ren memoria liburu bat, eta Gartxoten 'Barruan' komikia kaleratu ditu Ataramiñek

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...