Albistea entzun

BEGIZ

Emakumeak abstrakziogile

Ismael Manterola Ispizua -

2021eko azaroak 9

Horixe da Bilboko Guggenheim museoan zabaldu duten erakusketaren izenburua. XXI. mendeko bigarren hamarkadan ageriko kontua izan beharko litzateke emakumeek arte abstraktuaren eraikuntzan parte hartu dutela esatea, egiaztapenaren egiaztapena edo horrelako zerbait irakurri beharko genuke erakusketaren izenburuan. Baina, zoritxarrez, ez da horrela. Historiografia ofiziala aldatzea asko kostatzen da, eta oraindik eskuliburuetan edo dibulgaziorako erabiltzen direnetan, emakume artistak abstrakziotik kanpo geratzen dira. Ikerketak aurrera jarraitzen du, baina topikoak alboratzea ez da erraza, batez ere kontakizuna sinplifikatu nahi dugunean. Sarritan ez da ondo ulertzen zergatik ezin dugun jarri Hilma af Klint edo beste emakume baten lana Kandinskiren ondoan, edo zergatik ezin dugun Sonia Delaunayren lana Picassorekin batera aztertu.

Horregatik, Guggenheimeko erakusketan dauden 100 emakume artistatik gorako 400 lan baino gehiagotan harritzen gaitu zer gutxi dakigun artearen historiari buruz. Geure buruari galdetzen diogu zergatik ez dugun muturren aurrean daukagun artelanaren egilearen izena ezagutzen, izugarrizko artelanaren aurrean gaudenean eta aportazio ederra egiten dionean abstrakzioaren garapenari.

Horrekin batera, erakusketak zalantzan jartzen digu abstrakzioaren betiko kontakizuna. Alderdi plastiko eta formaletatik aparte, egon ziren abstrakziora iristeko beste bideak ere, esate baterako erakusketari sarrera ematen dion espiritismo eta teosofiarena. Kontuan izanda praktika horietan emakumeak nagusi zirela XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran, harrituta begiratzen diegu Georgiana Houghton ingelesak paper gainean pintatutako akuarelei eta gouacheei. Historiografia tradizionalaren arabera lehendabiziko lan abstraktua Kandinskik pintatu zuen, 1910ean, horregatik gure harridura, inoiz ez direlako kontuan izan Houghton edo Hilma af Klinten lanak. Hala ere, konpetizioak alde batera lagatzeko proposamena izan daiteke erakusketaren ekarpen nagusia. Zergatik tematu hainbeste zein izan zen lehenbizikoa? Erakusketak, aldiz, beste zerbait proposatzen du: abstrakziora iristeko bide ezberdinak egon ziren, eta guztiek eraiki zuten errealitate bisualari begiratzen ez zion arte mota bat, gerora abstrakzio modura izendatu genuena. Ekarpen guztiak interesgarriak izan dira, baina onartu dezagun emakumeen esperientziak gizasemeenak bezain interesgarriak eta erabakigarriak izan zirela hurrengo belaunaldikoentzat. Abstrakzioaren ibilbidea ez da pertsonalitate solteen lorpen heroiko maskulinoa.

Zorionez, historia aldatzeko ahalegin ugari egin dira azken 30 urteetan, eta ikerketa horien guztien emaitza da Guggenheimen ikus dezakegun erakusketa. Hemendik aurrera, erakusketan modu labur batean proposatzen diren mila eta bat kontakizunen hariei tiratzeko ordua izango da: abstrakzioa eta dantza, abstrakzioa eta argazkigintza, abstrakzioa eta oihalgintza, mendebaldekoak ez diren abstrakzioak eta abar.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Sebastian Lizaso, Maialen Lujanbiori txapela janzten, 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. ©Aritz Loiola / Foku

Nork banatuko ditu Bertsolari Txapelketa Nagusiko sariak?

Andoni Imaz

Bertsogintzako kideez gain, euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan zenbait lagunek emango dituzte sariak abenduaren 18ko finalean; besteak beste, Irantzu Idoatek, Sagrario Alemanek eta Edurne Azkaratek.

 ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

«Badaude mehatxu batzuk airean, eta ez dakit oso kontziente garen»

iñigo Astiz

Itxaropena eta kezka, biak igar daitezke Gaztelurrutiaren diskurtsoan. Bihar irekiko ditu ateak Durangoko Azokak, eta, batetik, pandemia aurreko itxura izango duela espero du, baina, bestetik, erronka sorta baten aurrean ere ikusten du euskal kultura.
<em>Moor Krad</em> ikuskizuna ostiralean estreinatuko du Ertza konpainiak, Bilboko Arriaga antzokian. ©ASIER ZABALETA

Gela ilunak argiztatzera

Ainhoa Sarasola

Ertza konpainiak 'Moor Krad' estreinatuko du ostiralean, Bilboko Arriaga antzokian. Asier Zabaletak zuzendu du obra, eta bost dantzari eta abeslari bat bilduko ditu oholtza gainean

Kepa Junkera musikaria, atzo, Bilboko Arte Ederren Museoan, <em>Berpiztu</em> liburua aurkezten. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Junkera, «liburukote» batean

Iñigo Astiz

Musikariak bere obra osoa errepasatu du 'Berpiztu' liburuan, 40 artistaren obrek lagunduta

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...