ATZEKOZ AURRERA. Pantxix Bidart. Kantaria

«Historian jasandakoak jasanda, libre izan beharra dugu»

Bidartek bihar ditu kantatuko Bitoriano Gandiaga zenaren testuak, Jean Yves Roquesen historia kontaketa «ilustratzeko». Pasaia anitzen ondorio, gaur egungo euskaldun gisa abestuko du libertate egarria.
GUILLAUME FAUVEAU Tamaina handiagoan ikusi

Ainize Madariaga -

2020ko irailak 17

Pantxix Bidart (Hazparne, Lapurdi, 1971) bere izatean murgildu da Jean Yves Roquesen kontaketan parte hartzeko Sur le pas de Roland [Errolanen bidean] mintzaldi kantatuan. Euskal Herriko historia obretatik abiatuz du erakutsiko hark, baina frantsesetik. Historiak erditu duen oraingo euskalduntasuna bere gordinean ozen kantatuko du Bidartek, Bitoriano Gandiaga zenaren testuak musikaturik. Historiak utzi dituen orbanen «ondare» baitira oraingo euskaldunak; «instintiboki» kantatuko du «libre izatea merezi dutela». Bihar, 18:15ean, Baionako mediatekan.

Mintzatzeak badarama melodia bere baitan.

Arte plastikotik eta obretatik abiatuz, euskal historia kontatuko du Jean Yvesek. Ongi hornitu da: Erromatar garaitik Orreagaren guduraino [778]. Kodexa [Kalistoren Kodexa] lantzen du, eta arabiar edo erromatarrek utzi herexekin lotura egiten. Arte ederrei buruzko mintzaldiak emateko usaia badu, eta hondar urteotan Euskal Herrian zer arte mota baden ikertu du, haren historia... Aldi berean, historia interpretatzen du eta azaltzen. Parte hartuko dut kantuz, a cappella. Larriena berak egin badu ere, nik ere ene tokia badut hor.

Mintzaldi kantaturako bereziki kreatzen ibili zara? Argitaragabeak dira hautatutako abestiak?

Bai, parte hartze guziak ekitaldi honetarako bereziki ditut sortu, mutxiko ttipi bat salbu. Gandiagaren [Bitoriano] testuak ditut hautatu, zeinak musikatu baititut: bakeaz, euskaraz bizitzeaz...

Historiako garaiek markatu dizute erritmoa?

Ahots hutsez aritzea erabaki dut garai guzien hartzeko. Kontatuko duen denbora tartea oso zabala da. Jean Yvesen kontrakoa egin dut: hark zabal jokatu du; nik, ordea, autore bakarra hautatu dut: nihaur banintz bezala historiako herexa horiek guziak bildu dituena. Hark azpikoa jorratzen du; nik, aldiz, instintiboki jokatzen dut.

Garaian garaiko musika estiloak emanen dituzu?

Testuek naute eraman; adibidez, badu bat bide zaharrez; iraupenaz, hots. Hala ere, arabiar kutsua eta gregorianoa sartu ditut... Batzuetan, hurbiltzen naiz garai historikora, baina beste batzuetan, arrunt nirean ari naiz. Dena den, ideia da libreki aritzea. Jean Yvesen kontrapuntua naiz.

Europako ondarearen egunen karietara duzue gomita jaso.

Jean Yvesek oroitaraziko du nor den pasatu, noiz eta nondik. Nik, ordea ,euskara dakart, euskaldunak lehen eta orain. Jasotako ondare horietarik ni naiz ondorengoetariko bat. Historia horiek naute sortu. Ni momentu bateko autore baten pentsamoldea naiz.

Roques frantsesez eta zu euskaraz. Ez dea nota faltsurik hor?

Kontrajarriko gara. Hark apaindua emanen du; nik, ordea, instintiboa. Berea ilustratzera nator. Baina hor betiko kezka heldu zait: hizkuntzarena. Euskaraz ez dakiten jendez ere inguratua bainaiz. Zer behar da egin? Haiekin lanean ez aritu? Nik ez dut trenkatzen lortzen, ez dut argi nola den egin behar. Nik enea egiten dut hor, eta euskaraz. Frantsesez egitea galdegiten ez didateno...

Entzuleak zer mezu etxerat bil dezan nahiko zenuke?

Entzuten dudana da, nonbait, nahasketa badela hainbat populu gainetik iragan baitzaizkigu, menderatu baikaituzte hainbatetan. Haiengandik hartu duguna ere nahiko nuke entzuleak ikus dezan. Nik zer garen erakutsi nahi dut, euskaldun izate hori. Gandiagarekin erakutsi nahi dut zer naizen, eta bizitzeko bai ere irauteko eskubide osoa dugula euskaldunok, are, beharra badugula. Historia horretan jasandakoak jasanda, libre izan beharra dugu.

Euskaldunak euskaldun gisa jokatzen duelarik, ez ote zaio leporatzen «hetsia» dela?

Historian zehar pasatutakoak pasata, aniztasun horretan izan bagara ere. Ezin dute ukatu bagarenik. Bagara pasatu diren guziengatik eta esker. Hori guzia gure ondarea da. Besteek bezala edo gehiago merezi dugu izatea. Haizu dugu oinarrizko eskubide horien ukaiteko.

Historiak frogatzen du aspaldian hemen garela, arteak hori frogatzen du. Eta, arte horrek badu lekua gure identitatean. Ni naiz horren froga bat, nahiz ez dudan iraunen hogei mendez! Kur-kur.

Sous les pas de Roland izenburua, zergatik?

Aldi berean Atekagaitzaz [Itsasu, Lapurdi] ari da, eta aldi berean garai historikoaz: Orreagako gatazka artekoa baita bere kontakizuna. Beste kontatzeko manera bat da, oraingo turismori begira batez ere. Izan ere, oraingo azaleko turismoaren oinarrian baita egiazko gertakari historikoa.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

PCR proba bat, Gurutzetako ospitalean. ©Luis Jauregialtzo, FOKU

Positibo kopuruak goia jo du Nafarroan

Uxue Rey Gorraiz

Beste 749 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta nabarmen ugaritu dira Nafarroan: 362 kutsatu detektatu dituzte azken egunean. 501 lagun daude erietxeratuta Hego Euskal Herrian, eta 82 gaixo daude ZIUetan.

Zestoa, artxiboko irudi batean. ©Gorka Rubio / Foku

Eraikin publikoak eta tabernak itxi dituzte Zestoan

Berria

28 kasu baieztatu dituzte azken egunetan, eta neurri murriztaileak hartu dituzte agerraldiari aurre egiteko asmoz. Datozen egunetan egoera «kontrolatzea» espero dute.

Iñigo Urkullu omenaldian ©Eusko Jaurlaritza

Koronabirusaren biktimak omendu dituzte Gasteizen

Uxue Rey Gorraiz

Iñigo Urkullu lehendakariak gidatu du ekitaldia. Pandemiarengatik hildakoak gogoratu ditu, eta elkartasuna adierazi die familiei. «Elkarrizketa soziala» bultzatu dadin galdegin du, bizikidetza sozialaren berreraikuntzarako.

Sindikatuen eta Sareren elkarretaratzea, presoen egoeraren harira Bilbon. ©Marisol Ramires/FOKU

Hainbat espetxetan komunikazioak eten dituztela salatu dute Sarek eta Etxerat-ek

Maria Ortega Zubiate

Presoek eta haien senideek “garai oso zailak” bizi dituztela adierazi dute bi elkarteek, eta pandemiak “salbuespenezko erregimenaren aplikazioa” areagotzen duela. Positibotzat jo dituzte Eusko Legebiltzarrean eta Espainian espetxe politika aldatzeko egindako adierazpenak.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna
Ainize Madariaga

Informazio osagarria