Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Bakarne Altonaga. Historialaria eta EHUko irakaslea

«Dantza zen ordena sozialaren ardatz bat»

Dantza herriaren sozializaziorako ohiko tresna zen XVIII. eta XIX. mendeetan, eta horregatik izan zen eztabaidagai. Generoak eta haren eraikuntzak diskurtso haietan izandako eragina aztertu du Altonagak.
MONIKA DEL VALLE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Iker Tubia -

2021eko otsailak 9

Ez da dantzaria, baina XVIII. eta XIX. mendeetako dantzaren inguruko diskurtsoei behatuta, generoa eta sexuen arteko harremanak ikertu ditu Bakarne Altonagak (Bilbo, 1988). EHUko Historia Garaikideko sailean irakaslea da, eta genero ikuspegia ardatz hartu ohi du bere ikerketetan. Aipatutako lana Manuel Larramendi Ikerketa Sariaren bidez egin zuen, eta emaitza Guziak dantzari liburuan argitaratu du.

XVIII. eta XIX. mendeetan dantzaren inguruan izan ziren eztabaidak eta kritikak ez dira hain urruti?

Ez dut XXI. mendeko dantzen mundua zehazki ezagutzen, baina ikertu ditudan diskurtsoetan erlijioak garrantzi handia dauka, eta esango nuke gauzak asko aldatu direla, zorionez.

Zergatik erreparatu zioten dantzari goi esferetatik?

Elite batzuek sortzen zituzten diskurtsoak, baina dantza herriaren sozializazio eremu guztietan ematen zen fenomenoa zen. Hain garrantzitsua eta ohikoa zenez, bazen ardura iturri elizako kideen eta beste eragile sozialen artean.

Diskurtso horietan gizonak ageri dira emakumeei buruz solasean.

Eta normalean ez oso ongi, eta batez ere gizonen eta emakumeen arteko harremana kudeatu nahian. Hori da batez ere interesatu zaidana ikertzea, emakumeen eta gizonen arteko harreman hori dantzaren inguruko diskurtsoan zelan aldatuz joan den, eta zer kontraesan izan ziren, ikusteko ideia politikoek emakumeen eta gizonen arteko harremanak egituratzeko orduan zein eragina zeukaten. Azken finean, diskurtso horiek ordena sozialarekin lotura dute, eta dantza ordena sozialaren ardatzetako bat zen.

Zergatik zen hain garrantzitsua gizonen eta emakumeen arteko harremanak arautzea?

Azken batean genero harremanak direlako ordena soziala egituratzen duten botere harreman garrantzitsuenetariko bat. Dantzaren diskurtsoan argi ikusten da desira eta abar ikuspegi politiko eta ideologiko konkretuetatik kontrolatu eta ondo ordenatzeko borondatea.

Eztabaida horiek jaisten ziren jende arruntarengana?

Diskurtso horiek eragina zeukaten herri xumearengan debekuetan eta abar. Ikusmoldeen eraikuntza eta sorrera ez zetorren klase xumeetatik, baina bazegoen eragin zuzen bat haien bizitzetan eta euren artean harremanak izateko moduetan.

Eztabaida horiek eraginik izan dute gaur egungo dantzetan?

Horretan ez naiz sartu. Baina badaude lan garrantzitsuak: Oier Araolazarena, esaterako.

XVIII. mendean dantzaren kontrako diskurtso sutsuen artean bada salbuespenik. Zer giro zegoen?

Manuel Larramendirena salbuespena da: gipuzkoartasuna azpimarratu nahian dantza defendatuko du, baita emakumeena ere. Hori ikuspegi oso-oso berezia zen. Aldi berean ilustratuek mundu ikuskera ezberdina dakarte. Nik uste euskal probintzietan ere ekarri zutela pentsamendu aldaketa bat, garrantzitsua gainera, eta dantzan ikusi daiteke.

Ilustrazioak irekidura bat ekarri zuen diskurtso horietara?

Irekidura baino gehiago, ikuspegi positiboa defendatu zuten. Horrek ez du esan nahi gizartea erabat aldatu zenik. Ikuspegi kontraesankorrak beti mantendu dira. XIX. mendean dantzak garrantzi handia hartu zuen euskal identitatearen eraikuntzan, baina, aldi berean, autoritate zibilek nahasmendu arriskuarekin identifikatu zuten dantza.

Batzuek onartzen dute emakumea dantzan, beste batzuek bekatuarekin lotu... Hau da, ikuspegiaren arabera eraikitzen da generoa?

Bai. Generoa testuinguruaren arabera garatzen den botere harreman bat da, beraz, emakumetasuna, gizontasuna eta haien arteko harremana era batera edo bestera ulertu izan dira. Dantzaren kasuan ere bai.

Zer irakaspen atera daiteke?

Gaur egun zorionez zalantzan jartzen den eta deseraiki den genero iruditeria eta sexu-genero arkitektura ulertzeko oso modu ezberdinak izan dira. Historiak eskaintzen dizkigu agertokiak deseraikuntza hori bideratzeko. Identitateak ez dira esentzia batetik ateratzen.

Adibide bat: Sabino Aranak zioen Bizkaian gauez eta etxeetan ez zela inoiz dantzatu; ez zen egia. Zergatik esaten ziren halakoak?

Oro har identitate edo imajinario politiko guztiak asmatzen direnean, logika izaten da iraganera begiratzea. Baina begirada hori sortzailea da. Sabino Aranak ez zuen egitate bat deskribatu: eraikuntza ideal bat eskaintzen ari zen.

Dantza generoa eta sexuen arteko harremanak ikertzeko baliatu duzu. Ikuspegi bat gailendu zen?

Bi ikuspegi nagusi banatuko nituzke: batetik eklesiastikoa, erreakzionarioagoa dena; bestetik jatorri ilustratuagoa duena, ondoren liberala izango dena. Batak bestearekin harremanean sortzen du bere ikuspegia. Esango nuke liberalak hartu zuela indar handiena azkenean.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

 ©EZEZAGUNA / EZEZAGUNA

Iruindarren euritakoak dantzan

Itsaso Jauregi

Iruñean San Saturnino eguna ospatu dute, aterkien azpian. Erraldoirik eta prozesiorik gabeko hirugarren urtea izan da herritarrentzat, baina euriaren azpian kantuan jarraitu dute.
Ezkerretik eskuinera: Ane Garai eta Maialen Oleaga. ©BERRIA

'Kuirpunk' doinuen eztanda

Unai Etxenausia

Perlata eta La Soga del Muerto taldeetako partaideek dena ematen dute oholtzara igotzen diren bakoitzean. Argi daukate jotzeak ematen dien askatasunaz bizi behar dituztela kontzertuak, beti arduraz bizi beharrean.
 ©BERRIA

«Urtubiaren gertukoei gustatu zaie filma»

Urtzi Urkizu

Netflixek Lucio Urtubiaren bizitzari buruzko filma estreinatuko du gaur: 'Un hombre de acción'. Amezkua da gidoilaria, eta azaldu du Urtubiaren bizitzeko moduari eta pentsamenduari fidelak izatea funtsezkoa zela.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iker Tubia

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...