Albistea entzun

Koronabirusa. GIZARTEA PENTSALDIAN

Nola egiten zaio aurre mendekotasunari Euskal Herrian?

Joseba Zalakain - SIIS ikerketa zentroko zuzendaria

2021eko apirilak 29

Zentzu askotan —gizarte politikei dagokienez, adibidez —Euskal Herria laborategi interesgarri bat da. Izan ere, oso esparru geografiko mugatu batean bi estatu eta hiru administrazio ezberdin egoteak hiru gizarte politika mota edo eredu ezberdin egotea dakar. Gizarte beharrak, ohiturak eta eskakizunak antzekoak badira ere hiru lurralde horietan, erantzun ezberdina ematen zaie hiru lurraldeetan eta, horregatik, posible da bakoitzaren ezaugarriak alderatzea eta elkarrengandik ikastea.

Ideia horretatik abiatuz, Eusko Ikaskuntzak aurki aurkeztuko den ikerketa bat egin du, Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin, Nafarroan, Euskal Autonomia Erkidegoan eta Ipar Euskal Herrian —edo, zuzenago, Pirinio Atlantikoetako Departamenduan— mendekotasun bat duten adineko pertsonei ematen zaien arreta ereduak konparatuz. Ikerketak, alde batetik, lurralde bakoitzeko sistema deskribatzen du eta, bestetik, eredu bakoitzari dagozkion datuak alderatzen ditu: zenbat pertsonari ematen zaien arreta, zenbat diru gastatzen den edo zenbat pertsonak egiten duten lan zerbitzu hauetan (egoitzetan, eguneko zentroetan eta etxez etxeko laguntzan, batik bat). Gainera, hiru eredu hauen arteko ezberdintasun nahiz berdintasunak identifikatu dituzte txostenaren egileek eta hiru lurraldeek partekatzen dituzten erronkak.

Ikerketaren emaitzak, neurri batean behintzat, harrigarriak dira, eredu hauen arteko ezberdintasunak uste baino txikiagoak direla ikusi baita. Gizarte zerbitzuen arreta jasotzen duten pertsonen kopurua, adibidez, nahiko antzekoa da: 3,7% Euskadin, 2,8% Pirinio Atlantikoetan eta 2,3% Nafarroan. Antzekoa da ere, adineko pertsonei dagokienez, arreta zuzena jasotzen duten hiritarren portzentajea edota erakundeek zerbitzu hauetan gastatzen duten dirua: 193 euro biztanleko Euskadin, 124 Pirinio Atlantikoetan eta 101 Nafarroan. Beste antzekotasun batzuk ere badira: zaintzen krisia, genero rolek duten garrantzia, lan baldintza kaskarren eragina, arreta komunitario baten alde erakundeek egin duten apustua edota zerbitzu hornitzaile publiko zein pribatuen parte hartzea.

Ezberdintasunak, ere, asko dira. Alde batetik, aukera askatasunari dagokiona: Ipar Euskal Herrian mendekotasuna duten hiritarrek diru laguntza bat jasotzen dute, bere errenta eta mendekotasunaren mailaren arabera, eta horrekin, teorian behintzat, aukeratzen duten zerbitzua ordaintzen dute, publikoa ala pribatua delarik. Euskadi eta Nafarroan, berriz, diru laguntza horiek gutxi hedatu dira eta Administrazioa da zuzenean zerbitzua ematen duena edo, maizago, zerbitzua hornitzaile pribatu bati kontratatzen diona. Erabiltzailearen aukera askatasuna, eredu horretan, txikia da oso. Bigarren ezberdintasuna Hegoaldean familia zaintzaileei ematen zaien diru laguntzei dagokiena da: Iparraldean horrelako laguntzarik ez dagoen bitartean, Hegoaldean nagusietakoa da, horrela zaintza familia esparruari lotuz.

Lurralde antolaketa eta erakundeen arteko eskumen banaketa ezberdinak dira ere hiru lurraldeetan: Iparraldean, sistema estatu mailan gobernatzen bada ere, Departamenduak ditu zeregin nagusiak. Nafarroan, berriz, Nafarroako Gobernuak ditu eskumen nagusiak eta, Iparraldean bezala, udalen papera bigarren mailakoa da. Eredu anitzena, eta konplexuena, Euskadirena da, hemen Eusko Jaurlaritza, Foru Aldundiak eta udalen artean banatzen direlako eskumenak eta erantzukizunak, askotan aipaturiko mataza sortuz.

Ereduaren finantzaketari dagokionez, ezberdintasunak handiak dira ere: Iparraldean Frantzia osoan bezala— enpresa zein langile guztiek bere soldatari loturiko kontribuzio berezi bat ordaindu behar dute, hilero, mendekotasunaren sistema finantzatzeko. Hegoaldean, berriz, ez dago horrelako sistemarik eta gizarte zerbitzuak berez nahiko apalak diren zerga orokorren bidez ordaintzen dira.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

«Euskarak izan behar du hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua»

«Euskarak izan behar du hezkuntza sistemako hizkuntza normalizatua»

Imanol Magro Eizmendi - Arantxa Iraola

Euskalgintzako eta kulturgintzako pertsona ezagunak batu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak eta aldarrikatu dute euskara eta euskal kultura ardatz izan behar dituela Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako ontzen ari diren Hezkuntza Legeak

Eusk Jaurlaritzak, foru aldundiek eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko Udalek Euskararen Eguna ospatu dute Gasteizen ©Irekia

Euskararen alde adostasunak josteko aldarria, aho batez

Edurne Begiristain

Euskararen Nazioarteko Eguna da gaur, eta hura ospatzeko ekitaldi eta adierazpen ugari egin dituzte instituzioek, alderdiek eta eragileek. Eusko Jaurlaritzak, foru aldundiek eta Bilbo, Donostia eta Gasteizko alkateek duela 40 urte Euskararen Legeak lortutako adostasuna goratu dute. EH Bilduk esan du euskararen alde «adostasun berriak» eraikitzeko unea dela.

Euskal Hedabideen emankizuna, goizean, Baionan. ©Kanaldude

Euskalgintzaren prekaritateari aurre egitea «zaila» izanen da energiaren kariotze garaian, Kurutxarriren ustez

Oihana Teyseyre Koskarat

Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideek emankizun berezia egin dute goizean, Baionan. Euskaraldiaren biharamunean, bilana egin dute, eta euskalgintzaren prekaritatea ere izan dute aipagai.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.