Albistea entzun

LARREPETIT

Haizearen jainkosa

Blanca Urgell -

2021eko maiatzak 5

Sirocco edo Libeccio, Sukhovey, Böhm, Santa Anaren haizeak, Tehuantepec-ekoak, Cierzo, Calima, Montzoi, Fremantle Doctor edo The Doctor, Squamish, Brisote, Mistral. Gizakion non-nahiko joera: haizeari izena ematea, eta batzuetan izana ere bai.

Simunak ikaragarria dirudi, basamortuko haize bero lehor harea dakarrenak. Euskara, gaztelania eta frantsesak, bukaerako m-rik ez dutenez, urrundu egin dira Simum jatorrizkotik (norberaren hizkuntzan zilegi diren fonema konbinazioetara egokitzeko joera honi «fonotaktika» deritza). Simum haizearen eta Samum deabruaren izenak erro berekoak dira: 'pozoitu' esan nahi duen s-m-m hiru kontsonateko erroa (hizkuntza semitikoen ohiko erro eredua). Haize bero hilgarri edo su-garraren arimaren itxuran agertzen zaio Samum gizakiari.

Shamal, aldi berean 'haizea' eta 'iparra', gizon-izena ere bada hala Afganistanen nola Kurdistanen. Kontrako norabidetik dator gure Hegoi, ordea. Dogoda eslaviarra mendebalaren jainkosa da, eta amodio eta goxotasunarena; Stribog «zortzi norabideetako» haizeen aitalehena. Fei Lian eta Fei Po Po ziren haizearen jainko-jainkosa txinatarrak. Enlil eta Ninlil sumeriarrek bazuten aldean Pazuzu haizearen deabruen jainkoa.

Jainko ala deabru? Belaizeak ontziak bultzatzen ditu. Erlaizeak olatu txikiak jasotzen. Hego haizea emakumeen haizea omen; arraizea gizonena. Arabaizea eta arabegoa hego-mendebaldetik dator, Arabatik alegia. Peko haizea iparraldekoa da Zuberoan; Zaraitzun eta Erronkarin hegoaldekoa: nola ez. Antziarrak ekialdetik jotzen du, eta izotza dakar.

Simum-Samum, Aiuso-Maiuso, Madrilgo hauteskundeen emaitzak jakin barik ere badakigu honek luze joko duela. Amilana, amilana, erropa zarren billa dabilana esaten omen zaio harrapatzen duena jo eta airean gora daraman haizeari. Zer deritzazu, irakurle, Amilana euskal panteoi postmodernoaren jainkosa izendatzeari?

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna