Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

LARREPETIT

Jakin-mina pizteko ariketa

Blanca Urgell -

2021eko urriak 6

Nork ez ditu gorrotatzen ingelesaren aditz irregularrak? [Gehitu -ed] araua hausten dute beharrik gabe; zeinek bere modura, gainera: blow/blew/blown, bring/ brought/brought, give/gave/given, put/put/put... Zer dira, hiztun berrientzako segadak baizik?

Hizkuntzaren historiaren ikuspegitik, ordea, erregulartasunak ez dira bereziki erakar-garriak: shock/shocked, bore/ bored... pffff. Errazegia! Martxa gehiago nahi dugu. Adibidez, dakarren, dabilen, dagoen aditz sailak erregularra dirudi, [gehitu -en] arauaren azpikoa. Alabaina, ez da hain erraza, Larry Trask zenak erakutsi zuenez (1990). Izan ere, ekarri-ren erroa *kar bada, ibili-rena *bil eta egon-ena *gon, zergatik dakar, dabil, baina dago, eta ez *dagon?

XIX. mendeko hizkuntzalariak ohartu ziren hots-aldaketek irregulartasuna sortzen dutela gramatikan, eta hiztunok denboraz irregularra berdintzeko joera handia dugula. Batak koskak sortu, besteok berdindu. Gurpil zoro honetan dabiltza hizkuntzak.

Izenetan bi arau ditugu: [kontsonantea + en] eta [bokala + -n]. Hala, adibidez, Gasteizen diogu, baina Bilbo-n. Adizkietan, ordea, kontsonante zein bokal, beti -en: dabil-en, dago-en. Traskek dio dago bezalakoak ere antzina -n-z amaitzen zirela: *dagon (Ama etxean *dagon), -en atzizkiarekin *dagonen (Goian *dagonen etxea).

Fonetikaren aldia da: bokal artean n guztiak galdu ziren noizbait (lat. anate > eus. ahate > ate, kasu), nondik *dagonen > dagoen. Horra irregulartasuna: *dagon 'dago' zaharra n-z, atzizkiduna gabe; bien antzekotasuna gehiegizkoa ere ba bide zen. Honegatik, Traskek proposatu zuen n erregularki galdu zela bokal artean (*dagonen > dagoen), ikusi dugunez, baina irregularki bukaeran (*dagon > dago), hiztunek araua [ken en] zela berrinterpretatu zutelako apika: dabil-en bezala dago-en, beraz.

Zer? Ingelesaren irregularrak nola sortu ziren jakin nahi? Nik bai.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.