Albistea entzun

LARREPETIT

Magoen antidotoa

Blanca Urgell -

2020ko urtarrilak 8

Esango nuke oraindik ikus daitekeela azken gameluaren isatsaren puntaren punta ostertzean. Errege Magoak badoaz eta ni leiho berri honetatik begira nago; ez dut ezer ikusten kristalaz bestaldean, baina badakit hor zaudela. Iluntzen ari da.

Leihoaren alde honetan Arabako lautada dago, dena laino eta izotz. Iraganeko mamua baletor, Erregeak soilik erakutsi ahalko nizkizuke nire txikitako Gasteiz hartan. Aldiz, gure umeak ume zirenean, Olentzero zetorren lehen eta gero Magoak, zein bere egunean, Gasteizko etxe askotan gehienetan? bezalaxe. 1966an atera omen zuten begigorria pasieran lehenengoz hemen, baina uste dut haurrek eurek etxekotu dutela 80ko hamarkadatik hona, maiz nor zen eta zer zen ez zekiten gurasoen aurrera eskolatik ekarririk. Egoskorrenek ere, nola ezetz esan haiei?

Olentzero ez dugu aise idatziz topatuko, aurrenekoz Barandiaranek (1921) «Naparroako eta Gipuzkoako muga inguruetako errietan» aurkitu arte, baina Erregeek badute halako tradizio bat, kultura kristau ahalguztidunak hauspotua. Tradizio horretan beti mago deituak dira Haranburu lapurtarrak (1635) jaso zituenetik. Mago hitza indoeuroperazko *magh- 'boterea izan' formatik omen dator. Ahala edo indarra daukana da magoa, beraz, baina mago kristau haiek beste zerbaitegatik ziren ezagunak: «...gizon zuur, asko-yakiñak ziran, batez ere izar-gauzetan» (Iraizoz, 1934). Honegatik, Leizarragak (1571) Zuhurrak izena eman zien, eta magoak edo jakintsuak aukeran Ubillosek (1785). Hirugarren salbuespena Olabide (1931) da, azti itzuli baitzuen Bibliako euren pasarte bakarrean (Mt 2,1), mago-ren adiera bat-batean gaurkoturik. Izan ere, iruditu zait gaur egungo corpusetan eurak baino maizago agertzen dela Txan magoa.

Errege Magoak, Olentzero eta Txan magoa. Honatx maridaje ederra, betiere faxismoaren atarian dagoen garbizaletasun larregiaren aurkako antidotoa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna