Albistea entzun

LARREPETIT

Hi-ta-to?

Blanca Urgell -

2021eko otsailak 17

Bagoaz ikasten euskararen bereizgarriak ez direla hain bereizgarri. Alegia, frantses eta gaztelaniari ingelesa bederen gaineratuz gero, antzina-antzinako indoeuroperatik datozen hizkuntzez inguratuta bizi garenez, ematen du euskara bitxia dela. Munduko hizkuntzekin alderatuta, tira: ez da hainbesterako. Ergatiboa, demagun, lau bazterretako hizkuntzekin partekatzen dugu (georgiera, tibetera, maia hizkuntzak, Australiako wagimana, etab.), xehetasunak xehetasun.

Hitanoa, aldiz, bakanagoa omen da. Anton Antonov-ek (2015) beste lau hizkuntzatan baino ez du aurkitu genero marka aditz alokutiboan: beja (Itsaso Gorriaren mendebaldeko kostaldean), mandan (siux hizkuntzetako bat; Ipar Dakota, AEB), nambikwara (Mato Grosso, Brasil) eta pumé edo yayuro (Venezuela).

Lazarragak Zegaiti ezton lotsarik? idatzi zuenetik-edo,toka eta noka maiz lekukotzen dira gure testuetan. Hala ere, hitano hitza bera Azkuek Euskalzale aldizkarian (1897) erabili arte ez da euskarazko testuetan aurkitu. Hirurogeitaka urte lehenago Añibarrok hiztegian idazkera etimologikoan jaso zuen: i ta no, to ta no, ika ta noka. Hitano eta hika izen-adberbio hauen idatzizko erabilera, ordea, atzo goizekoa da, eta gramatikatik kanpokoa nekez. Mutill koskorrak mozkortu eta / aitari izketan ika adibidea utzi zigun Eusebio Mugertza Azpiazu Mendaro Txirristaka bertsolari mendaroarrak (1874-1955). Bakaldunari [erregeari], zelan egitten yako berba, ittanoz ala zuka?, berriz, Bernardo Garro Otxolua itzultzaile mundakarrak (1932).Iparraldean Hika hari dire jaso zuen Pouvreau hiztegigileak (c. 1665), eta kito han.

Metahizkuntza gutxi, baina sormen faltarik ez. Ustez ustekabean, beste forma batekin egin dut topo: Azpeitikoa omen, Nemesio Etxanizen adibidea lekuko: Orrek itteto eitten du gobernadoriakin. Gobernadorearekin hi-ta-to eta, dudarekin gelditu naiz: ahizparekin nola?

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.