Noiz sortua: 2020-07-01 00:30:00

LARREPETIT

Maiaren uzta, uztaila

Blanca Urgell -

2020ko uztailak 1

Uztailaren hasieran oporren usaina adi daiteke, eta urtean bulegoko aulkian kateaturik eduki gaituzten lanetako batzuk amaitzen ari gara, azkenik ere. Amaitu oraindik ez, baina hortxe dago tunelaren akabuko argia ikusgai.

Aitzaki-maitzaki, tarte bat hartu dut Lakarra, Manterola & Segurolaren Euskal hiztegi historiko-etimologikoa-n (Euskaltzaindia, 2019) hilabetez hilabeteko ibilalditxo bat egiteko eta, bidenabar, zuei esker zerbait ikasteko.

Uztaila uzta-hila dela edonork daki. Nola dauden garia, garagarra eta oloa sasoi honetan Araban. Nekazaritzari lotuago geundela esaten digute hilen izenek: azaroa ere hazi-aroa da, garia eta baba-eta azaroan ereiten direlako. Esango nuke iraila ere ira-hila dela, iratze edo garoaren hila. Baliteke. Urria, alderantziz, izenak dioenez urria da, eta agorrila agorra.

Urtarril ilunagoa *urte-berri-hil dela esanez gero, ez da hain zaila. Eta ekainean egunak gaina hartzen duen sasioan gaudenez, badirudi *egu(n)-gain etimologia zentzuzkoa dela, bekaina begi-gaina den moduan.

Hilen izenak, ia erdiak maileguz hartu ditugu (5/12). Urrea balio dute horiek ere, gure iraganari buruz gehiago jakin nahi izanez gero. Adibidez, maiatz azaltzeko berehala dator burura mayo dela gaztelaniaz eta aragoieraz, maggio italieraz (Joe DiMaggio nork ez du ezagutzen?), katalanez maig eta asturieraz ere mayu, besteak beste. Izena latinetik datorkio, Maia ugalkortasunaren jainkosa maiatzeko kalendetan gurtua baitzen.

Ad kalendas græcas «kalenda grekoetarako» esapidearen arabera, Maia gurtzen zen eguna izendatzeko Kalenda maias «kalenda maiarrak» ere izan bide ziren. Nolanahi ere, aitzineuskaldunek maias maiatz bihurtu zuketen, latin corpus gorputz bezalaxe. Maia gurtu nahirik ari ziren, nonbait, uztailean haren uzta jaso beharrez.

Maia bona dea, jainkosa ona, emaiguzu guri ere uda on, ez koroa, ez birusik gabe.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. ©Andoni Lubaki / Foku

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 31.166 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.150 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Lehen arretako profesionalen protesta bat, iaz, Gasteizen. ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

Murgak egoera hauskorraz ohartarazi du, 15 kutsatu gehiagoren berri emanda

Ane Eslava

Egoera «kontrolpean» dagoen arren, «zuhurtzia» eskatu du. Nafarroan ez da kasu berririk egon. Lehen arretako langileek protesta egin dute

Larrialdi zerbitzuek behin-behineko ospitale bat jarri dute Lleidan. ©Ramon Gabriel / Efe

Kataluniako Gobernuak konfinamendua ezarri die 200.000 herritarri

Berria

Lleidako eskualde batean koronabirusaren zortzi agerraldi detektatu dituzte. Eguerdian jarri dute indarrean.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna