Albistea entzun

Koronabirusa. GIZARTEA PENTSALDIAN

Udal gastua gizarte zerbitzuetan

Joseba Zalakain - SIIS ikerketa zentroko zuzendaria

2021eko urtarrilak 21

Hezkuntzaren edo osasunaren arloan ez bezala, EAEko udalek —handiek ala txikiek—eskumen zabalak dituzte Gizarte Zerbitzuen alorrean, batez ere bi arrazoi direla medio: gizarte zerbitzuen ibilbide historikoa, batetik, eta udalek hiritarrenganako duten gertutasun handiagoa, bestetik. Horrek udalei autonomia maila zabala ematen die gizarte zerbitzuak artatzeko orduan, nahiz eta badiren lurralde eta erkidego mailan bete beharreko arau eta irizpideak. Zerbitzuen gertutasuna eta udal-autonomia bermatzearekin batera, sistema honek baditu ondorio kezkagarriak: fragmentazioa —erabakiak hartzeko orduan, adibidez, edo eskala zabala behar duten ekimenak bultzatzeko orduan—, diskrezionalitatea —alkate, zinegotzi edo udal-teknikoen erabakien lehentasuna, alegia, arau orokorren aurretik—, edota hiritarren arteko ezberdintasuna.

EAEko udalek gizarte zerbitzuetan gastatzen duten dirua aztertzen badugu, Eustatek 2018rako ematen dituen datuak erabiliz, erraz antzemango ditugu arrisku hauek: batez beste, EAEko udalek 87 euro gastatu zituzten biztanleko 2018. urtean. 23 udalek —artean, Legazpi, Oñati, Pasaia, Zornotza, Idiazabal, Urduña, Sestao, Laguardia, Ondarroa eta Gasteiz— 190 eurotik gora gastatu zituzten biztanleko. Beste 40 udalek, berriz, hogei euro baino gutxiago gastatu zituzten gizarte zerbitzuetan, betiere Eustaten arabera. 10.000 biztanle baino gehiago dituzten udalerriei erreparatzen badiegu soilik, batez besteko gastua 211 euro da, baina badira 150 eurora heltzen ez direnak —Gernika, Sopela, Amurrio, Bergara, Azkoitia, Etxebarri, Ermua edo Arrigorriaga—, eta baita 250 eurotik gora gastatzen dutenak ere —Barakaldo, Irun, Zornotza, Erandio, Sestao eta Gasteiz—.

Ba al da ezberdintasun horiek esplikatzen dituen arrazoirik? Udalerri bakoitzak gizarte zerbitzuetan erabiltzen duen aurrekontuak ez du harremanik gizarte zerbitzuek bere gain hartzen dituzten arazo edo beharrekin: langabezia, errenta maila, barne produktu gordina, immigrazioa edo 65 urtetik gorako biztanleen tasak ez dute harreman zuzenik udalerriek gizarte zerbitzuetan gastatzen duten diruarekin. Zein dira gastu horrekin gehien lotzen diren udal ezaugarriak? Gastu horrek udalaren aurrekontu osoan duen pisua da argiena: zenbat eta gastu handiagoa gizarte zerbitzuetan, orduan eta pisu handiagoa udaletxearen aurrekontu osoan. Horrek esan nahi du gizarte zerbitzuetan asko gastatzen duten udalerriak ez direla nahitaez orokorrean asko gastatzen dutenak, baizik eta bere baliabideen parte handi bat alor horretara bideratzea erabaki dutenak.

Bigarren ezaugarria tamaina da. Eta ezberdintasunak oso nabariak dira: 50 udalerri txikienak apenas gastatzen duten hamabi euro urtean biztanleko; beste muturrean, 50 udalerri handienak 203 euro gastatu zituzten, hamasei aldiz gehiago.

Orientazio politikoak ere badu, azalean behintzat, nolabaiteko lotura gizarte zerbitzuen udal gastuarekin: alde batetik, zenbat eta abstentzio maila handiagoa azken udal hauteskundeetan, orduan eta gastu handiagoa gizarte zerbitzuetan; era berean, EH Bilduk boto portzentaje handiagoa lortu zuen udalerrietan gastua txikiagoa da, eta, alderantziz, PSEk boto portzentaje handiagoa lortu zuen lekuetan gastua handiagoa da. Pentsatzekoa da, ordea, harreman horren atzean dagoen aldagai esanguratsua udalerrien tamaina dela eta ez, zuzenki, alderdi baten ala bestearen indarra.

Edozein kasutan, datu horiek 2018. urtekoak dira, 2008ko Gizarte Zerbitzuen Legea garatzen duten mapa eta arautegi nagusiak onartu eta hiru urtera jasotakoak. Litekeena da, bai, 2015. urtean onartutako tresna horiek lortzea epe ertainean hiritarrek gaur egun pairatzen dituzten ezberdintasun horiek ekiditea.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

 ©JON URBE / FOKU

«Bada euskara bidegurutzetik ateratzeko garaia»

Lander Muñagorri Garmendia

Euskal Herrian Euskaraz taldeak oinarriak berritu ditu, eta, besteak beste, independentzia galdegingo du aurrerantzean. Euskalgintzak ere bide bera egin dezala nahi dute kideek.
COVID-19a: urtebete gure artean

Izurri arorako lezioa

Arantxa Iraola

Zientzia ezinbestekoa izan da COVID-19a ulertzeko. Miren Basaras, Izortze Santin eta Ana Galarraga batu zituen BERRIAk 'online' solasaldi batean, ikasteko, ikasitakoa kontatzeko eta azken lezioak esplikatzeko; sarean dago.

Marienea barruko mural bat. ©Marienea

Eragiteko topagunea

Natalia Salazar Orbe - Bizkaiko Hitza

Hainbat herritan emakumeen etxeak sortzen ari dira. Portugaleten, esaterako, emakumeen ahalduntzea eta ahizpatasuna helburu nagusi dituen leku bat osatzen ari dira. Galdakaon, erreferentziazko toki bat eratu nahi dute.

Jendea paseatzen, Bilbon, iazko maiatzean. ©LUIS TEJIDO / EFE

HAMAIKA BIDE EBAKI DITU

Edurne Begiristain-Mikel P.Ansa

Gaur urtebete da SARS-CoV-2 birusaren lehen kasuak atzeman zirela Euskal Herrian. Lehen kasu haien ondorengo erauntsiak milaka lagunen bizitza jo du: birusaren ondorioz, 5.000 lagun hil dira, eta 20.000 inguru ospitaleratu behar izan dituzte. Urtebetean, hamaika bizitza zeharkatu ditu gaitzak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.