Albistea entzun

Julen Madariaga

ETA sortu eta itxi nahi izan zuena

Julen Madariaga hil da, 88 urterekin. ETAren sortzailea eta HBko kidea izan zen. Borroka armatuarekin kritiko agertu zen 1990eko hamarkadaren hasieran, eta Aralar alderdiko kide gisa aritu zen.

Julen Madariaga, Senpereko bere etxean, 2014an.
Julen Madariaga, Senpereko bere etxean, 2014an. BOB EDME Tamaina handiagoan ikusi

Maddi Ane Txoperena Iribarren - Ekhi Erremundegi Beloki - Edu Lartzanguren -

2021eko apirilak 7

ETAren sortzailea, tinkoa, ezkerrekoa, oso jantzia»: halaxe oroitzen du Itziar Aizpuruak Julen Madariaga ETAko, Herri Batasuneko eta Aralar alderdiko kide izandakoa. «Oso harro zegoen ETAren sorreran parte hartzeaz», nabarmendu du haren kide izandako Arantza Arrutik. Eta hala erran zion Madariagak berak BERRIAri, 2014an Egiari zor autobiografiari buruz egindako elkarrizketan: «Harro nago ETA sortu genuelako, beharrezkoa zelako». 1990eko hamarkadaren hasieran desadostasunak agertu zituen indarkeria erabiltzearekin, Arrutik gogorarazi duenez: «Halako batean ikusi zuen borroka armatua ez zela eraginkorra». 1989an utzi zuen erakunde armatua. «Eta guk ez genuen hori pentsatzen, baina beti egon zen bere tokian, koherente», dio Arrutik. Hala gogoratzen dute ingurukoek ere: desadostasunak izanda ere, adeitsua eta lagunkoia zela, eta hizlari ona. «Printzipioak zituen gizon bat, eta argudio handiz defendatzen zituena», Antoni Batista i Viladrich kazetari katalanaren ustez. Guztiek hartu dute saminez kidearen heriotza, irits zitekeela jakin bazekiten arren. Julen Madariaga Agirre politikari eta ekintzaile historikoa atzo zendu zen, 88 urte zituela. Senperen bizi zen (Lapurdi), eta gaixo zegoen.

 

Irakurri gehiago: Julen Madariagaren mezua

36ko gerraren ondotik Txilera erbesteratu behar izan zuen familia jeltzale batean jaio zen Madariaga, 1932an, Bilbon. 14 urterekin Euskal Herrira itzuli, eta Zuzenbidea ikasi zuen. Cambridgen egin zen doktore. EAJk Francoren diktadurari buruz zuen jarrerarekin ados ez zeuden gazte haietako bat izan zen, eta alderditik aldendu, eta Ekin taldea sortu zuen. Hortik sortuko zen gero ETA erakundea, 1959. urtean. Garai hartan ezagutu zuen Eneko Irigarai kideak: «Ekinen ginenean, ETA sortu genuenean. Bruselan bizitu ginen elkarrekin, eta gero Aljerian. Eta orain denbora gutxi ere ikusten nuen». Gauza bera nabarmendu du hark ere: «Ideologikoki ez ginen ados gauza askotan, baina adiskidetasuna beti gorde dut berarekin».

1960ko hamarkadaren hasieran joan zen Madariaga Ipar Euskal Herrira, eta Irigarairekin aritu zen —jada han zegoen—. 1963an, Enbata mugimenduak antolatutako Aberri Eguneko ekitaldian parte hartu zuen Itsasun (Lapurdi), eta Gernikako arbolaren altsuma landatu zuten Ximun Haranek eta berak. Oroitarri bat ere ezarri zuten, abertzaletasunaren aldeko adierazpena eginez.

Irigaraik gogoratu du 1964an Baionan epaiketa bat izan zutela biek, pistola bat aurkitu zietelako Miarritzeko bulegoan (Lapurdi): «Lehenengo aldiz nik proposatu nuen ez genuela defentsarik egingo, euskaraz mintzatuko ginela, eta ez genuela onartuko guretzat atzerritarra zen justizia baten mende egotea», oroitu du Irigaraik. «Eta orduan kondenatu gintuzten». Sei hilabeteko kartzela zigorra.

Ez zen izanen Frantziako agintariei uko eginen zieten aldi bakarra, urte berean frantziar administrazioak kanporatu egin baitzituen. Baina ez zioten kasurik egin. Irigaraik argazki bat dauka gordeta, Jatsu Garazin ateratakoa (Nafarroa Beherea): Julen Madariaga bera, Eneko Irigarai eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi ageri dira erretratuan, herriko izenaren seinalearen ondoan. «Kanporatzearen aurka egiteko, argazki bat bidali genuen izparringi guztietara, esanez bai militanteei eta bai jendeari han bizi ginela eta ez genuela Euskaditik alde egingo». Bruselara joan ziren gero, 1965ean, hilabete batzuetarako, eta Aljeriara ondotik, Irigarai eta biak. «Denbora gutxi pasatu zuen Aljerren: urtebete edo. Ez ginen adostu ideologikoki, eta nik garbiki esan nion: 'Edo zu, edo ni, baina bat hemendik sobera dago'. Berak ulertu zuen, eta esan zuen: 'Ni hemendik banoa'». Irigarai han gelditu zen 11 urtez, bertzeak bertze, ETA nazioartean zabaltzeko lanean.

Madariagak Euskal Herrian segitu zuen, eta 1973an Aturri enpresa sortu zuen. Errepresioa ere pairatu zuen: Meliton Manzanas poliziaren torturak ezagutu zituen, eta Frantziako kartzeletan ere egon zen preso. ETAri laguntzeagatik lau urteko presondegi zigorra ezarri zioten 1989an, hamar urtez Ipar Euskal Herrian bizi ahal izateko debekuarekin batera. 1991n kartzelatik atera, eta Bilbora joan zen Txema Monterorekin batera, abokatu. 2006ko ekainean Frantziako Poliziak berriro atxilotu zuen, «ETAren finantza sarearekin» lotura izatea leporatuta. Paris inguruan konfinatu zuen Laurence Le Vert epaileak, baina hilabete batzuk geroago Senperera itzuli ahal izan zen.

Armen alde eta aurka

ETAren hasierako urteetan «etsaiak egiten zuena egitea» defendatzen zuela kontatu zuen Madariagak berak 2014an BERRIAri emandako elkarrizketan: «Arlo kulturalean zerbait egiten genuenean, etsaiaren erantzuna guztiz desproportzionatua zen. Nik uste dut ETAk orduan gauza bakoitza bere momentuan egin zuela, baina ikusiz etsaiaren erantzuna nolakoa zen, fase militarrera guk pentsatu baino askoz lehenago iritsi ginen, egoerak behartuta». 1980ko hamarkadaren bukaerarako indarkeriarekin desadostasunak zituen, ordea, eta 1993an kritika publikoak egiten hasi zen, «barne mailan» ez ziotelako «kasurik» egiten. Batista i Viladrich kazetariaren ustez, funtsean, «ETA hasi eta bukatu» zuen: «Planteamendu politiko eta etiko bat zuen: indarkeria ez dela ona politikoki, eta independentziari kalte egiten ziola».

1995. urtean utzi zuen Herri Batasuna, eta Aralarrekin bat egin zuen gero: hainbat hauteskundetara aurkeztu zen haren zerrendetan. Azken urteetan, berriz, urrundua ibili zen politikaren lehen lerroetatik, 2014an bere autobiografia argitaratu zuen arte.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

EH Baik elkarretaratzea egin zuen atzo goizean, Euskal Hirigune Elkargoaren egoitza aitzinean. ©GUILLAUME FAUVEAU

Bizilekuen Tokiko Programa onetsi du Euskal Elkargoak

Ekhi Erremundegi Beloki

Bideokonferentziaz egin dute Euskal Hirigune Elkargoko batzarra, osasun egoeraren ondorioz. 630 milioi euroko aurrekontua onartu dute hautetsiek, inbertsiorako 160 milioi euro atxikita

Aitor Esteban EAJko diputatua, Espainiako Kongresuan. ©CHEMA MOYA / EFE

Martxorako agindutako eskumenak ez ditu uda aurretik jasoko Jaurlaritzak

Jon O. Urain

Martxorako agindutako eskumenak ez ditu uda aurretik jasoko Jaurlaritzak. EAJk izurriari eta Madrilgo bozei egotzi die atzerapena

Ander Iriarte eta Paco Etxeberria, dokumentalaren grabazioan, joan den larunbatean. ©JON URBE / FOKU

Grabaketak amaituta, azken lanetan da 'Krask soinua'

Jon O. Urain

Grabaketak amaituta, azken lanetan da 'Krask soinua', 1960-2014 aldiko torturak jasotzen dituen txostenean oinarritutako dokumentala. Tratu txarren adiera «sofistikatua» hartu dute ikergai, horien «bilakaera horrelakoa izan delako».

Puerto I eta II espetxeak, joan den urrian. ©NAGORE ARIN

Herrera de la Manchan ez da jada euskal presorik, eta laster Puerto Ien ere ez da izanen

Maddi Ane Txoperena Iribarren

Hiru euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Fernando Elejalde Tapia Puerto Ietik Mansillara mugituko dute, Iñigo Vallejo Franco Dueñasetik Duesora eta Garikoitz Etxeberria Goikoetxea Sevilla IItik Dueñasera.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna