Albistea entzun

LEKU-LEKUTAN

Gerra Karabakh Garaian

Urtzi Urrutikoetxea -

2020ko urriak 11

Yerevanen armeniar genozidioaren urteurrenaz BERRIArako erreportajea eginda, herrialdeko komunitate kurdua bisitatzeko aukera izan nuen duela urte batzuk. Herri yezidiak daude hiriburutik askorik urrundu gabe, Kaukasoko eta Ekialde Hurbileko ohiturek bat egiten duten lekuetan. Yerevanen bertan badira Turkiatik ihesi iritsitako militante kurdu erbesteratuak ere. Historikoki oso harreman estua izan dute bi herriek, eta XX. mendean kurduera guztiz debekatuta zegoenean Armeniako irrati kurdua zen Turkiako eta beste herrialde batzuetako kurduek euren hizkuntza entzuteko leku bakarra.

Handik gutxira, Karabakh Garaira joan ginen lau lagun kazetari. Bide luzea da Yerevandik, ia Iraneraino iritsita, bidean ezkerrera egin eta Latxingo lurraldea igarota sartzen zara Artsakh deitzen dioten lurraldean. Latxin bera ia hutsik dago gaur egun, baina duela ehun urte Kurdistan Gorri izeneko eskualde txiki bati izena eman zion. Latxingo kurduak, baina, Bakun, Azerbaijango hiriburu ederrean aurkitu nituen duela lau urte. Kaspioaren ertzean kontatu zizkidaten euren arrangurak, armeniarrek kanporatuta etxeak utzi beharra eta hizkuntza ukatzen zien eta geroz eta militaristago ziharduen herrialde baten bizitzea.

Ez dira kurduak bakarrik. Bakea, lana, osasuna, justizia ahalbidetzen dien herrrialde batean, armeniarrek zein azeriek nekez ez lukete gerra deirik onartuko. Horiek guztiak ukatzen direnean, beti da interesgarria boteretsuentzat lur zati batengatik borroka egitera deitzea. Aste bi dira gaur Karabakh Garaiko gerra berpiztu zela. Ostiralean alde biek adostu zuten su-etena Moskun. Ezin jakin, ostera ere gerra betean izango diren dagoeneko, ala astiro-astiro eta han-hemenkako borrokak apaldu ahala egoera horretan geratuko den egoera.

Hori da, gutxi asko, 1994an gertatu zena: dozenaka mila hildako, ehunka mila etxegabe, eta frontea hondoratu zenean, Moskuren abaroan su-etena adostu zuten. Hala geratu dira gauzak orain arte: su-etena soilik, gerra ez zen sekula amaitu, erabateko bakerik ere ez, eta etengabe zornatzen egon den zauria. Armenia pobretuan erabateko eragina zeukan Karabakheko elite batek herrialdearen norabidea etengabe baldintzatu du, eta Azerbaijanen gerra hondoratutakoan boterea lortu zuen —berreskuratu, sobietar garaiko jukutriak leheneratuz— Aliyev klanaren autoritarismoa gailendu da. Herrialdearen kontraesan guztiekin: askatasun demokratiko eskaseko autoritarismoa baina gasak eta petrolioak aberastutako hiriburua. Eta luxuzko Baku distiratsu horren inguruan, Karabakhetik eta inguruko probintzietatik kanporatutako 400 mila lagun, etengabe erakutsiz sendatu gabeko zauri hori. Nazioarteko mapetan Karabakh Garaia Azerbaijanen barruan agertu den arren, egiaz ez da sekula Azerbaijango errepublikaren menpe egon 1991n independentzia lortu zuenetik.

Azken mende laurden honetako porrota eta egungo egoeraren gakoetako bat «dena ala ezer ez» estrategia, bakegintzan urratsik ezin ematea izan da. Karabakh Garaiaren estatusa adibidez azken unerako utzita, eta lurralde hori baino askoz handiagoa den eta armeniarrik bizi ez ziren lurraldeetan urratsak egitea, 1993ko garbiketa etnikoan handik kanporatutakoak itzul zitezen.

Errusiak inperioaren rola jokatu du urteotan, elkar joka ari diren bi ume bereizten dituen irakaslea legez, oreka ezinezko horri 26 urtez eutsi bai baina zauria konpondu gabe. Azerbaijanek autosufizientzia lortu du eta eskualdeko gobernu gehienekin dauzka harremanak (eta negozioak, bistan da): Israel, Turkia, Iran, Errusia, EB zein AEB.

Azerbaijanek Armenia zapaltzeko askoz diru, biztanle eta arma gehiago ditu aspalditik, baina 2008an ikusi zuen behin baino jokatu ezin duzun karta dela. Georgiak Hego Osetia konkistatzeko ahalegina galduta, behin betiko galdu zituen eskualde hori eta Abkhazia. Eta Azerbaijanek ere badaki erabateko kolpean irabazi ezean berdin gerta dakiokeela Karabakh Garaian.

Orain arte indarkeria piztu izan denetan, Moskuk laster samar lortzen zuen Armenia eta Azerbaijango agintariak mahai bueltan eseriaraztea. Oraingo honetan desberdina izan da: aste bi, ehunka hildako, lurraldearen kontrolean aldaketak eta arma berriak agertzea, droneek Armenia armadan egindako txikizioa adibide.

Turkiaren beso luzea ez da ezkutatu ere egin: Siriako eta Irakeko Kurdistanen nahieran ibilita, Zipren esku hartuta, barne-oposizioa espetxean Turkian eta, bereziki Libian Errusiak babestutako miliziei nagusituta, Recep Tayyip Erdoganek argi utzi du ez diola inori utziko bere politika baldintzatzen. Politika neo-otomano islamista, panturkikoa baino gehiago. Gogoan hartu Azerbaijanen zati handiena ez dela independentea, Irango lurraldean dago. Herrialdeko bigarren talde etnikoa dira pertsiarren ostean, eta biak ere xiitak izanik, estatuaren gidaritzan egon izan dira, azerbaijandarrak turkiarrak eta irandarrak indoeuroparrak izan arren. Iran Armeniaren arnasbide garrantzitsuenetakoa bihurtu da, horratik. Geopolitikan nork bere interesak ditu, eta herritarrak dira interes horiek sufritzen dituztenak.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa, gaurko agerraldian, Espainiako Kongresuan ©J.C. Hidalgo / EFE

Grande-Marlaskak berriz esan du Espainian ez zela inor hil Melillako hesia igarotzeko ahaleginean

Ander Perez Zala

Espainiako Barne ministroak Guardia Zibila defendatu du, argudiatuta segurtasun indarren erantzuna «proportzionala» izan zela. Ikerketa batzuen arabera, gutxienez lagun bat hil zen Espainian sartzean.

 ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

«Gerra apartekoa da antolaketa sozial bat ezartzeko»

Igor Susaeta

Gerra erregimenaren eskema gobernatzeko eredu gisa aplikatzeak eragiten dituen egoerez eta ondorioez ohartarazi du Sanchez Cedillok 'Esta gerra no termina en Ucrania' liburuan.
NATOk berretsi du «behar beste denboraz» lagunduko diola Ukrainari

NATOk berretsi du «behar beste denboraz» lagunduko diola Ukrainari

Mikel O. Iribar - Igor Susaeta

Aliantzaren helburuetako bat da Putinek «irabazten ez duela bermatzea». G7ko herrialdeek adostu dute Ukrainako gerra krimenen ikerketak koordinatzeko sare bat egitea
Jiang Zemin, 2007ko argazki batean. / ©MICHAEL REYNOLDS, EFE

Jiang Zemin hil da, 1993tik 2003ra Txinako presidente izandakoa

Jon Ordoñez Garmendia - Maddi Iztueta Olano

Tiananmen plazako protesten ostean hartu zuen kargua, eta Alderdi Komunistan merkatu ekonomia sozialista kontzeptua txertatu zuen.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...