Albistea entzun

'Sortaldekoak'

Sortaldetik, maitasunez

Idazlea: Hedoi Etxarte. Argitaletxea: Susa.
'Sortaldekoak', Hedoi Etxarte.
'Sortaldekoak', Hedoi Etxarte. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Asier Urkiza -

2021eko urriak 17

Hedoi Etxarteren hirugarren poema liburuan egilearen aurreko argitalpenekiko berritasuna sumatzen da. Suzko lilia-ko (2008) iruditeria surrealista eta bortitzetik aldentzen da, tonu patxadatsuago baten alde eginez. Akaso Sinplistak-ekin (2012) izan dezake antz handiagoa, poemen egitura aski narratiboari dagokionez. Sortaldekoak-en ildoa, aldiz, beste harena baino lirikoagoa da, samurragoa.

Hunkidurari, minari, maitasunari izkin egiten ez dien epika da poema askoren lehengaia. Hautu kolektiboaren baitan bizitzeak bihurtzen du egunerokoa epiko. Greba orokorraren osteko hanketako mina baino gauza unibertsalagorik ez dago, alegia. Aitarekin egindako azken pankarta dira pankarta guztiak. Indibiduala eta kolektiboa nahasian. Norbere identitatea tradizio baten partetzat —«indartsua, harroa, gorria»— aurkeztu eta oroitzapenak genealogia horren galbahetik iragazita ematen dira, geruza ugaritan. Bi arimak poemak dakar Etxarteren proposamenaren gakoa eta, aldi berean, erronka: «Bi polo ditut,/ biek dute emaria./ Baina bihiztatzean/ ez dute bat egiten». Narratiba intimo eta indibiduala batetik, talde/klase bateko kide izatearen kontzientzia, bestetik. Bi horien arteko tentsioan bermatutako tradizioaren kontaketa da obra, sortalderako bidaia.

Pertsonak eta tokiak, irakurketak, eszenak, objektuak, paisaiak, zaporeak. Bizipenen bitartez josten doa genealogia. Denboran atzera eta aurrera ibiliz, haurtzaroan laketuz gaztarora ostera ere itzultzeko, orainaldiko gorabeheretan kokatuz, iraganaren argitan aztertuz orainaldia, etorkizunari begiratzeko. Galtzaileen historia bat dakarkigu autoreak, futuroz kargaturikoa. Galerek markatutakoa. Izan ere, orbain bihurtutako hiru zaurik zeharkatzen dute liburua. Mina eta maitasuna darie poema handienetako batzuei: 11 aste eta bi egun, Ereiteko bezperak, Kamiseten hautaketa, Plus ultra. Ereserki itxura dute, ostera, Merced karrikatik gatoz edo Dragoiak bezalakoek, asmo erradikal-emantzipatzailez goitik behera zipriztinduak. Tradizioaren parte ere badira han-hemenka agertzen diren askotariko autoreren aipuak, ahots gutarrak, poetaren kideak, burkideak.

Poema gehienetan bi narratiben —indibiduala eta kolektiboa— arteko oreka ondo gobernatzen jakin du Etxartek, batik bat minetik zein epikatik idazterakoan. Bridatzen zailak diren ildo horietan antolaketa formalarekin, hitz egokien hautaketarekin, erritmo eta tonuarekin asmatu du uhala egoki atxikitzen. «Egunerokoaren narratiba intimo eta indibiduala» izan nahi dutenak (bereziki ni poetikoaren gaztaroaz-edo dihardutenak), ordea, lehen aipatutako tentsioak zedarritzen duen batasunetik aparte samar antzeman ditut. Zintzilik agertu zaizkit, liburuaren haria hartu ezinik, besteen distirak menostu balitu bezala. Ezinbestean, seguruenik. Ematen du autorea jakitun dela horretaz (ikus Bi arimak), hots, bizipen pribatuek ezer gutxi dezaketela epika kolektibo handien kontra. Lehenengoak ere badira tradizio, halere. Bata eta bestea uztartzeko hautu zintzoa, beharrezkoa da Sortaldekoak, tartean poema ezin ederragoak utziz.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

James Joyceren <em>Ulises</em>-ek mendea bete du aurten. ©BERRIA
Bilboko Arte Ederren museoko 18. gela hartzen dute Rubensen lanek. ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

2025ean nahi dute zabalik Bonnat museoa

Iñigo Astiz

Guztira, 4.000 metro koadro izango ditu Baionako Bonnat-Helleu museo berriak, eta maileguak egiten hasteko asmoa dute
Claudia Pages artista eta Clara Montero Tabakalerako kultur zuzendaria, Lau Pareta aretoan. ©GOTZON ARANBURU / FOKU

Gerundioaren buelta biolentoa

Itziar Ugarte Irizar

Claudia Pagesen 'Gerundi circular' bideo instalazioa jarri dute ikusgai Tabakaleran, urtarrilera arte
Inazio Mujika, Aintzane Atela, Miren Arratibel, Manu Lopez eta Joxean Muñoz, gaur goizean, Donostian. ©Gorka Rubio / Foku

Edith Wharton batu da Literatura Unibertsala bildumara

Itziar Ugarte Irizar

Egile estatubatuarraren 1911ko ‘Ethan Frome’ nobela laburra euskaratu dute Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak. Izen bereko pertsonaiaren gorabeherak ditu ardatzean.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...