Albistea entzun

Errege berria Espainian. Justiziaren bermeak

Legearen erreinuan erregea epaile

Espainiako Konstituzioak hainbat pribilegio aitortzen dizkio Espainiako erregeari, bi bereziki: ukiezina izatea Justiziaren aurrean, eta arazo politikoetan arbitratzeko ahalmena. Horietaz baliatu da Juan Carlos Borboikoa bere erregealdian.
Felipe erregegaia, Alberto Ruiz-Gallardon Espainiako Justizia ministroarekin hizketan.
Felipe erregegaia, Alberto Ruiz-Gallardon Espainiako Justizia ministroarekin hizketan. JUANJO MARTIN / EFE

Jokin Sagarzazu -

2014ko ekainak 15

Erregea estatuko burua da, haren batasun eta iraupenaren sinboloa; berak antolatu eta bideratzen du erakundeen jardunbide egokia». Halaxe dio Espainiako Konstituzioaren 56. artikuluaren itzulpen ofizialak, Euskaltzaindiarenak. Espainolezko jatorrizkoak, baina, «arbitrar» dio euskarazkoak «antolatu» dioen tokian. Eta aldea badago bi adieren artean. Izan ere, «arbitratzeko» ahalmena da Espainiako erregearen figurak, ikuspuntu juridiko batetik, duen ezaugarri garrantzitsuenetarikoa, «ukiezintasunarekin» batera: ukiezina, Justiziaren aurrean. Legearen gainetik dago, beraz. Ez da beste herritarrak bezalakoa. Ukiezina da eta, aldi berean, arbitroa. Baita indar armatuetako burua ere. Legearen erreinuan, erregea epaile.

Garrantzi handiko ahalmenak ditu, hortaz, Espainiako erregeak. Eta zehaztasun handia behar dute izan, zuzen interpretatu nahi badira, behintzat. Arbitratzeak, kasu, esan nahi du legeetan eragin gabe legeak betearazteko ahalmena izatea. Baina ez hori bakarrik. Espainiako Hizkuntzaren Errege Akademiaren arabera—hizkuntza horretan idatzita baitago Espainiako Konstituzioa—, adibidez, arbitrarioa da erabaki bat lehenestea, «norberaren apetaren arabera». Eta beste hau ere badio arbitrario hitzaz: «Epaileen eskuetan uzten den ahalmena, legea erantzutera heltzen ez den kasuetan noiz-nolako balorazioa egin dezaten». Alegia, legeak aurreikusten ez dituen kasuetan arbitroak parte hartu ahal du, parte hartu behar du. Eta kasu honetan erregea da arbitroa.

Aditu askok diote ahalmen hori sinbolikoa dela, konstituzioak erregearen paperaren inguruan jasotzen dituen besteak bezala. «Espainiako Estatuaren batasun eta iraupenaren sinboloa» da. Eta sinbolikoa ere omen da «indar armatuen gorengo agintea izatea». Baina Juan Carlos Borboikoak, 39 urteko erregealdian, hartu izan du parte hainbat gertakari politikotan; parte izan da.

1981. urteko otsailaren 23ko estatu kolpea da horren adibiderik argiena. Bi teoria daude: batak, ofizialak, dio bera izan zela Armadaren eta Guardia Zibilaren estatu kolpea eten zuena. Besteak, berriz, atzean zegoela. Bata edo bestea izan, parte hartu zuen. Hala ere, ez du inoiz azalpenik eman. Ez dagoelako behartuta, sekretu ofiziala delako. Baina sekretu ofiziala bada, berak hala nahi izan duelako da.

Izan ere, eta Francoren diktaduraren garaitik indarrean dagoen lege baten arabera, gobernuak eta armadako agintariek —erregea da goren burua— osatzen duten Estatu Nagusiaren Batzordeak dauka sekretu klasifikatzeko eta desklasifikatzeko esklusibitatea. Ez beste inork. Ezta epaileek ere. Hortaz, erregeak sekretupean manten dezake bere jardun guztia. Estatuaren batasunaren eta iraupenaren izenean. Eta hori gertatzen da Espainiako legedian «estatuaren segurtasuna» balio goren bat delako, beste estatuetako legedietan bezala, baina kasu honetan, muga zehatzik gabe —hainbat legelariren arabera, «kontzeptu juridiko zehaztugabea» da Espainiako legedian—.

Eta erregegaia, legez kanpo

Eta hala ez balitz ere, erregeak badauka beste berme konstituzional bat bere burua babesteko: Justiziaren aurrean ukiezina izatea. Alegia,edozein delitu eginda ere, ezin da epaitua izan. Estatuaren batasunaren eta iraunkortasunaren ikurra izateak ahalbidetzen dio hori. Arrazoi berberengatik, errepubliketako estatuburuek izan ohi dute pribilegio bera. Baina erregea errege izan daiteke bere bizitza osoan zehar, errepubliketako presidenteak ez bezala. Presidentea, beraz, kargua uzten duenean, auzipetua izan daiteke.

Kargua utzi berri duen Espainiako erregearen kasuan, baina, konstituzioak ez du ezer argitzen. Eta ikuspuntu kontrajarriak daude legelarien artean: batzuek diote abdikazioaren aurretik eginiko ustezko delituengatik ezin daitekeela epaitu, eta soilik erantzun beharko liokeela koroa utzi ondorengo ekintzei. Badira, aldiz, pentsatzen dutenak aurretik egindakoagatik ere epaitua izan daitekeela. Baina ez bat ez beste. Espainiako Gobernuak uste du errege izandakoak ez duela inoiz justiziaren aurrean azalpenik eman behar. Eta abian jarri du hori bermatzeko lege proiektua, Errege Etxeak espresuki hala eskatuta.

Hori gauzatu bitartean, Felipe printzeak hartuko du aitaren lekukoa, ostegunean. Hartuko ditu bere pribilegioak, eta utziko orain artekoak. Izan ere, legez kanpo jardun da orain arte printzeak, haren jarduna arautzeko legerik ez baita onartu oraindik.

Baina berdin dio. Aita edo semea izan, legearekin edo legerik gabe, legearen erreinuan erregea beti delako epailea.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Senpereko herrriko etxeko oposizioak ere dimititu egin du

Senpereko herrriko etxeko oposizioak ere dimititu egin du

Arantxa Iraola

Urrian hautetsi hainbatek utzi zuten kargua, auzapezaren kudeaketa ereduarekin kritiko

 ©MARISCAL / EFE

«EAJk 40 urtez egin duen politikan dabil EH Bildu orain»

Xabier Martin

Kupoaren bost urterako akordioa da EAJren legegintzaldiko mugarri nagusietako bat, Sagastizabalen arabera. Nafarroako trafiko eskuduntzari ongietorria egin dio.
Maria Txibite Nafarroako lehendakaria. ©VILLAR LOPEZ / EFE

Foru Hobekuntza: osatu edo berritu

Jon O. Urain

Txibitek uste du ez dela garaia Nafarroako Foru Hobekuntza moldatzeko, hura «garatzeko» baizik. Barkosek dio legea «bete gabe» dagoela eta «itun politiko berri bat» beharrezkoa dela

IAren mobilizazioa, martxoaren 24ko greba zela-ta, Gasteizen. ©Iñigo Uriz / Foku

Mugimendu Sozialistako bi kidek «jazarpen poliziala» salatu dute

Berria

Esan dutenez, «kolaboratzeko» eskaintza egin diete telefonoz zein zuzenean

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...