Albistea entzun

Hego Sudan

Ahalduntzea, gatazkak amaitzeko lehen pausoa

Gazteak armak hartuta basoan ezkutatzen diren bitartean, emakumeek hartu dute hitza Mendebaldeko Equatorian. Komunitateen arteko elkarlana berreskuratzea dute xede, eta, bide batez, tiro hotsak isiltzea.
Veronica Night, Jospine alabarekin, Tombura herrian, Hego Sudanen.
Veronica Night, Jospine alabarekin, Tombura herrian, Hego Sudanen. O. E. Tamaina handiagoan ikusi

Oskar Epelde Juldain -

2021eko abuztuak 5 - Tombura

Herritar andanak eman du izena Edmund Yakani gizarte eragileak gidatutako elkarrizketetan parte hartzeko. Norberaren egia adierazteko beldurra gainditzea da lehen erronka, eta horretarako ahalegin handia egin du Yakanik, sinetsita leinuen arteko errespetua eta duintasuna bermatzea dela konponbiderako lehen pausoa.

Bigarren egunerako Tomburako emakume eta gazteek galdua dute beldurra. Talde txiki eta handiagoetan egindako ariketa eta eztabaidetan argi utzi dute gerra honen zentzugabekeria: eskolak itxita daude, laborantza baztertuta, eta emakumeak traumatizatuta. «Hego Sudango eliteen bi alderdi politikoetako gatazketan azandek eta balandek jartzen dituzte hildakoak», nabarmendu du Yakanik.

Emakumeen esanetan, Mendebaldeko Equatoria eskualdeko gobernadoreen gertuko politikariek gazteei deitzen diete telefonoz, krimenak mendeka ditzaten. Gazte horiek, baina, basoan daude, eta, beraz, Tomburan hitz egindakoak ez die eragingo, baldin eta herritarrak eurak haiekin biltzen ez badira.

Gatazka piztu eta bultzatu izanaren erantzule, hala ere, IO eta Nando Forces indarrak jo dituzte, eta ohartarazi dute, bakea lortuko bada, beharrezkoa dela gobernuak bere ardurak bete eta miliziak eskualdetik ateratzea.

Adiskidetzea

Tomburako elkarrizketek erakutsi dute azande eta balanda herriak bakean bizitzeko gogoz daudela. Iheslarien kanpalekuak dira horren froga, non bi leinuak nahastuta dauden, elkarren ondoan kozinatzen duten, eta maiz familiak osatzeko nahasten diren. Bi herriak prest agertu dira, egia oinarri hartuta, barkamenari eta adiskidetzeari heltzeko, aitortuta indarkeriak aurrerabidea blokeatzen duela.

Emakume eta gazteek aukera izan dute euren beharrei buruz eztabaidatu eta horiek zerrendatzeko: kirola, kultura zentroak, nekazaritzarako laguntzak, lanpostuak, eskolarako laguntzak... Luzea da zerrenda, baina horiek gauzatzeko beharrezkoa da «buruzagitza garden eta arduratsua».

Lehen aldia da horrelako eztabaida batean parte hartzen dutela, baina emakumeak ez dira atzean geratu; gatazka konpontzeko zirrikitu bat aurkitu dutelarik, euren onena eman dute, eta hurrengo asteetarako egitasmoak zehaztu dituzte. Miliziek erasoak eteten badituzte, basora joango dira gazteekin hitz egiteko.

Hego Sudanen emakumeek jasaten duten bortxakeria, Afrika ekialdeko beste herrialdeetakoa baino altuagoa da. Haien eskubideak ez dira aintzat hartzen, eta indarkeria salatzen dutenean ere ez dute inoren babesik. Eurena da haurren eta etxearen ardura, baina, aldi berean, ez dute ahotsik, ez parte hartze politikorik. Haiek, hala ere, borrokarako prest daude: sexu indarkeria salatzeko, oinordetzaren eskubidea bermatzeko...

Emakume indartsuak dira. Haietako bat merkataritzan aritzen da, eta urtean bizpahiru aldiz Tomburatik Kanpalaraino joaten da salgaiak eramateko. Bidaia luzea eta arriskutsua da; lehenik Tomburatik Yambiora joan behar du, eramango duen kamioiren bat aurkitzen badu. Bada errepide bat Yambiotik Jubara, baina oso txarra da, eta nabaria da segurtasun eza ere. Edonon aurki daitezke militarrak eta ahal duenak hegazkina hartu ohi du. Jubatik Kanpalara joateko, berriz, egun oso bat behar du autobusak.

Antzekoa da Veronica Nighten kasua. 18 urteko gaztea duela hilabete erditu zen, baina haurraren aita biologikoa ihes egina da. Bere familiarekin iritsi da Tomburara. Aurrez Yaran bizi zen, baina miliziek herriari eraso zioten, eta ahal izan zuen guztiak ihes egin zuen; Nighten anaia erasoan hil zuten. Haiek, ihesean joan zirenean, herrian utzi zuten zeukaten guztia, eta orain Tomburan bizi dira, baina baliabiderik gabe eta gobernuaren laguntzarik gabe.

Hego Sudanek independentzia lortu zuenetik bizi izan dituen gatazka politikoak eta gerrak bukatzeko lekukoa hartu dute herritarrek eta gizarte zibileko erakundeek.

Irakurri gehiago: Hego Sudanen herritarrengandik datoz bakerako urratsak.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

<b>Karbono isuriak.</b> Auto pilaketa bat, ke eta behe laino artean, Nigeriako Lagos hirian. ©AKINTUNDE AKINLEYE / EFE

Egungo konpromisoekin, «klima hondamendira bidean» da mundua

Gorka Berasategi Otamendi

Nazio Batuen Ingurumen Programaren txosten baten arabera, estatuek hartu dituzten azken konpromisoak baino askoz ere ausartagoak behar dira klima aldaketa bortitz bat ez gertatzeko
Arantxa Tapiak beste sailburu batzuekin batera atzo egin zuen agerraldia. ©DAVID AGUILAR / EFE

Eusko Jaurlaritzak %30 murriztu nahi ditu berotegi efektuko gasak 2024rako

Jone Arruabarrena

Jaurlaritzak Energia Trantsizioaren eta Klima aldaketaren plana aurkeztu du. Tapiak 305 milioi euroko inbertsioa iragarri du arlo horretan
Erizain bat gizon bati txerto dosi bat jartzen, Johannesburgon (Hegoafrika). ©Kim Ludbrook / Efe

Afrikako Batasunak izurriaren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko akordioa egin du

Igor Susaeta

Moderna etxearekin egin du ituna kontinenteko 55 herrialde biltzen dituen elkarteak, AEBetako Gobernuak bideratuta. Afrikan, oraingoz  herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak.

Sudango Khartum hiriburuan atzo izandako protesta baten irudia. ©STRINGER / EFE

Militarrek esan dute trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla

Ander Perez Zala

Al-Burhanek adierazi du Sudanen ez dela estatu kolperik izan, eta azaldu du «laster» gobernu berri bat izango dela; Kontseilu Subiranoarentzat, hark du «autoritate legitimoa» oraindik ere. Armadak gutxienez zazpi lagun hil ditu manifestazioetan.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.