Albistea entzun

Nolako hizkuntza, halako herria: izenen asimilazioa

Iñaki Lopez de Luzuriaga, Iñigo Larramendi - Hurrenez hurren, itzultzailea eta wikilaria, eta ekonomialaria

2021eko abenduak 22

Kezkaz ikusten dugu urtetatik hona hizkuntza hegemonikoetatik (frantsesa/gaztelania) euskarara datozen kontzeptu eta izendapenen zuzeneko kanpo interferentzia. Ez, ez gara ari beharrezko maileguez, noski. Euskararen desitxurapenak eta kolonizazioak pauso berriak eman ditu, ausardia handiagoz eta lotsagabeago, herri baten erreferentziazko hitzei muineraino eraso egiteraino.

Joan den azaroan Iñaki Petxarromanen artikuluak jarri zuen hizpidea, testuliburuez hizketan: hezkuntzarako liburu horietan Euskal Herria izena Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren baliokide baliatuz axolagabe, doike, gaztelaniazko País Vasco izen mutantearen ordainetan, salbu eta Ikaselkarren testuliburuetan. Dagoeneko esanahi hustuketa jasoa dugu lehenagotik Euskadi hitzean bertan, gaztelaniazko kontzeptuen transferentzia (edo lobotomia) semantiko baten bitartez. Eta are, Nafarroa izenarekin, euskaldun gehienak biltzen zituen erresuma askearen izena hizkuntza- eta herri-bazterketaren zerbitzura jarriz.

Gaztelaniazko kanaletatik eta irrati-telebista publikoak baliatuz, euskararen nazio kontzeptuak ordezkatzeko transplanteak aurrera jarraitzen du (Invasion of the Body Snatchers filma gogoratzen? Kanpoalde berdina, barrualde desberdina...). Beste kasu paradigmatiko bat nazioen terminologian herrialde da. Bada, ezker abertzalearen gaztelaniazko diskurtsotik pixkanaka herrialde (provincia-ren ordezko atsegina) hasi zitzaigun sartzen euskarara, ordurako euskal sisteman bere lekua bazuenean: «herri/nazio bat bizi den lurraldea», definizio soltean. Bada, luze gabe hasi zen probintzia edo lurralde historiko ere deitzen dugun horren tokia jaten; kontraesana Euskarazko Wikipediako infotauletan bertan bizi dugu: «Herrialdea: Euskal Herria», «Herrialdea: Gipuzkoa»; kategoriak eta azpikategoriak izen bera. Alajaina.

Azkenekoa euskaldun dugu, hori ere bai. Ezagunak ditugu gurean etnonimoen eta demonimoen inguruko eztabaidak eta aldaketak errealitate berriak aditzera emateko, dagoeneko hamarkada gutxitan gaztelaniaz hainbat zilipurdi semantiko eman ondoren (vasco, vascongado). Horrekin nahikoa ez, eta EITBko gaztelaniazko kanal publikoetan, besteak beste, euskaldun ere (euskara + dun) prostituzio kontzeptualaren sarean sartu dute, gaztelaniaz euskarazko izendapen horren esanahia birmoldatuz: Araba, Bizkai edo Gipuzkoako biztanlea aditzera ematea.

Duela hilabete, 80ko hamarkadako Euskal Rock Erradikalari buruzko dokumentala eman zuten ETB1en (Memoria eraikiz). Isabel I.a Unibertsitateko pertsona bat jarri zuten hizketan erdaraz gure orduko rock mugimenduari buruz (oso gaiztoak omen ginen). Baina gainera, une batean, azpidatzietan «euskaldun» deitzen zieten euskaraz ez zekitenei, alegia, vasco izenaren kalkoa eginez (Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanlea?), euskaldun izena bera enkantean baitago dagoeneko, nahi duenak bere gogara birmoldatzeko...

Eta inork zerbait esango al du? Euskara «itzulkera»? Beharrik, Bidegainek, Larrañagak eta Maguregik eman berri dizkigute gako batzuk bederen (Izan ala ez izen?, 2021), baita Jean-Louis Davantek ere (Enbata, Argia). Hizkuntza zonbi baterantz? Guri bi hitz datozkigu burura: desegituraketa eta kolonizazioa. Ezinbestekoa eta premiazkoa ikusten dugu, bada, euskarazko izendapen nazionalei buruzko gogoeta zabala.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Arrosarioa
 ©BERRIA

Garai konplexuei aurre egiteko kazetaritza bat

Beatriz Zabalondo - BERRIA Taldeko lehendakaria / Martxelo Otamendi - BERRIAko zuzendaria

Iaz BERRIA Taldeak egindakoaren errepasoa duzu hau. Kazetaritza da gure eginkizuna, euskarazko kalitateko kazetaritza; erreferente informatiboa izatea helburu. Beraz, hortik hasi dugu errepasoa, gero arlo ekonomikoari, komunitateari eta erronka berriei leku egiteko.

Irautea iraultzea denean

Estitxu Garai, Naiara Pinedo eta Zuriñe Rodriguez

Zure ahotsa errazago zapaltzea, moztea. Ostean datorren gizonak zure iritzia gutxiestea. Gizonen maiztasuna handiagoa izatea. Gizonak finkoak izatea, zu aldakorra. Mahaiko emakume bakarra izatea naturalizatzera iristea. Zure hitzei ez entzunarena egitea, beti euren artean elkarri erreferentziak egitea.

Zuretzat bihotzez, Elizabeth Hadley

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...