Koronabirusa. ZIENTZIAREN TALAIATIK

Bidean ikasitakoa

Behargin bat zorua desinfektatzen, joan den apirilaren 19an, Budapesten.
Behargin bat zorua desinfektatzen, joan den apirilaren 19an, Budapesten. MARTON MONUS / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyar Zientzia

2020ko maiatzak 3

COVID-19ak eragindako krisian kontraesanak eta zalantzak ugariak badira ere, aditu guztiak bat datoz konfinamendua arintzeak fokuak berpizteko arriskua dakarrela eta litekeena dela neurriak berriro zorroztu behar izatea. Hala ere, egoera ez litzateke pandemiaren hasierakoa izango. Izan ere, nahiz eta oraindik galdera asko dauden erantzuteko, asko da bidean ikasitakoa.

Birusaz. Dagoeneko ez da guztiz ezezaguna. Badakite nolakoa den eta zein den haren jatorria. Ez dakite nola iritsi zen gizakietara, baina genoma deskodetu dute. Pertsonatik pertsonara ahotik kanporatutako tantaxken bidez transmititzen dela berretsi dute. Zer zeluletara sartzen den eta nola ere argitu dute.

Gaitzaz. Ikusi dute ez dela gripe txar bat, ezta ohiko pneumonia bat ere. Ez die denei berdin erasaten; batzuei, zirkulazio-sisteman eta garunean ere eragiten dizkie kalteak. Eta hilgarria ere izan daiteke. Alabaina, beste batzuek sintoma arinekin edo guztiz oharkabean gainditzen dute infekzioa.

Izurriaz. Geldiezina izan da. Hasieratik, eta lurralde gehienetan, jarri zaizkion hesi guztiak eraitsi ditu, bata bestearen atzetik. Txinan, gaixoak bakartzetik eta kutsatuak detektatzetik hasi ziren; hiri osoak berrogeialdian jarri zituzten gero; mugitzea debekatu; konfinamendua agindu. Alferrik. Neurri eraginkorrak ezartzeko gai izan aurretik, izurria Europara eta beste kontinenteetara hedatu da. Diagnostikoak eta aurreikuspenak berandu egin dira.

Prebentzio-neurriez. Zenbat eta lehenago ezarri, orduan eta eraginkorragoak dira. Norbanakoetatik hasi eta gizarte osoa barne hartzen dutenetara ezarri dira. Norbanakoei dagokienez, besteekiko 1,5-2 metroko tartea uztea eta eskuak eta gainazalak maiz garbitzea dira eraginkorrenak. Eta maskarak derrigorrezkoak dira lurralde askotan. Populazio osoan, konfinamendua baliagarria izan da pandemiaren gorakadari eusteko. Teknologia berrien erabilera mugatua izan da, baina zenbait lekutan oso baliagarriak izan dira.

Osasungintzaz. Lehendik osasun-sistema sendoa eta baliabide nahikoak zituzten herrialdeek eman dute erantzun onena. Osasun langileak eskarmentuaren poderioz joan dira ikasten eta egokitzen jarraibideak. Orain, badaude profesional trebatuak, eta esperientzian eta ikerketetan oinarritutako jakintza dute. Ospitaleak ez ezik, medikuntza prebentiboa eta osasun publikoa funtsezkoak direla ikusi dute.

Tratamenduez. Ez dago berariazko sendagairik, baina ari dira sintomak eta patologia arintzen duten botikak probatzen, baita plasma-transfusioak egiten ere. Gero eta ebidentzia gehiago dago jakiteko zer den eraginkorra, noiz eta norentzat. Sendagai berriak garatzeko ikerketak martxan daude, baita txertoenak ere.

Zientzia-arloaz. Nazioarteko lankidetza inoiz baino azkarragoa eta emankorragoa izaten ari da. Agerian geratu da diziplinartekotasuna gakoa dela, eta beharrezkoa dela politiketan zientzialariek duten erabaki-ahalmena eta ardurak definitzea.

Pertsonez. Zahar etxeetako egoiliarren eta langileen egoerak, dibertsitate mentala dutenenak, etxeko langileenak, kalean bizi direnenak, lanik gabe geratu direnenak... azaleratu du bizitza erdigunera ez dela lelo hutsa, bestelako politikak egiteko oinarria baizik. Gizakia espezie altruista dela ere berretsi da, eta izaki soziala dela.

Asko da bidean ikasitakoa. Ordaina garestia izan da; ezin da alferrik galdu.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Salvador Illa Espainiako Osasun ministroa, atzoko agerraldian. ©CHEMA MOYA / EFE

Jaurlaritzak osasun larrialdia ezarriko du astelehenetik aurrera

Irati Urdalleta Lete - Olatz Esteban Ezkati

Tapia eta Murga sailburuek gaurko agerraldian emango dituzte xehetasunak. Madrilek hartu ditu lehen neurriak, egoera epidemiologikoak okerrera egin duela eta: tabernek 01:00ean itxi beharko dute, eta gauerditik aurrera ezingo da bezero gehiagorik sartu. Kalean erretzea ere debekatuta egongo da, bi metroko tartea bermatu ezin bada.

 ©ARITZ LOIOLA / FOKU

«Martxoko egun zailenetan PCRak orain bezala eginda, 6.000 kasu izango genituen»

Maite Asensio Lozano

Pandemiaren jarraipena egiten ari den lantaldeari esker COVID-19aren transmisioa moteldu egin dela uste du Ignacio Garitano epidemiologoak. Bigarren olatua iritsi dela berretsi du, baina orain askoz positibo gehiago detektatzen direla nabarmendu du.

Bilboko Zorrozgoiti zahar etxeko egoiliar bat, atzo. ©MIGUEL TOÑA / EFE

Etsipena, beldurra eta nekea zahar etxeetan

Aloña Beraza Peña

Zahar etxeetako kutsatzeek gorakada nabarmena izan dute azken asteetan, eta langileak beldur dira ez ote diren itzuliko gaitzaren lehenengo olatuko egoerara. Egoiliarren artean ere kezka da nagusi.

Jendea paseoan Donostiako alde zaharreko kaleetan, atzo. ©Juan Carlos Ruiz/FOKU

618 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian

Berria

Bizkaian behera egin dute kasuek; Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan, aldiz, igo egin dira.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna