Albistea entzun

Elvis Tuquerres. Sisariyko koordinatzailea

«Euskara duela 50 edo 60 urte zegoen gisan dago kitxua»

Kitxuaren egoera txarra izanagatik, gainditu dezaketela uste du:«Euskara da adibidea».
GARABIDE Tamaina handiagoan ikusi

Maddi Ane Txoperena Iribarren -

2020ko apirilak 5

Indarberriturik eta anitz ikasita atera da ikastarotik Elvis Bolivar Tuquerres Ichau (Ibarra, Ekuador, 1983) Sisariyko koordinatzailea. Lanean segitzeko gogoz dago: «Bide ona hartzen badugu, gibelaezina izanen da».

Zer moduz joan da ikastaroa?

Uste dut arrakasta izan duela. Hasieran pentsatzen genuen 30 bat izanen ginela, baina azkenean 42 lagun elkartu gara. Parte hartu duten pertsonak Imbaburako oinarrietako elkarteetako kideak izan dira, batzuk sistema elebiduneko irakasleak, tokiko gobernuetako agintariak, baita hizkuntzaren aktibistak ere, aktoreak, komunikatzaileak... Eta denak izan dira gai hizkuntzaren biziberritze proiektuak sortzeko, hainbat arlotan.

Euskal Herriko adituen babesa ezinbertzekoa izan da, eta oso deigarria egin zitzaigun zerbait da lagundu gintuztela ideiak sortzen; alegia, ez zizkigutela inposatu. Eta hori oso garrantzitsua da: errespetu handia digute. Orain gure ardura da proiektu horiek ibiltzen has daitezela.

Zer ekarpen uste duzu egin diezaiokezuela elkarri?

Euskarak kitxuari zertan laguntzen dion argi dago: erreferentzia bat da guretzat. Euskara duela 50 edo 60 urte zegoen gisan dago orain kitxua: drastikoki galtzen ari da. Baina, aldi berean, horrek erakusten digu posible dela prozesuari buelta ematea.

Kitxuek zer egin dezakegun? Bada, euskararen gaia ikusarazi kontinentearen bertze aldean. Pixkanaka kitxuen artean sendotzen ari da diskurtso garrantzitsu bat, zeinak erraten duen kontinentearen bertze aldean ere izan zutela zailtasun hori hizkuntzarekin, baina lortu zutela buelta ematea. Uste dut ugaritu egin dezakegula euskararen ikusgarritasuna planetaren alde honetan, eta euskararentzat hori positiboa dela.

Erran duzu kitxuaren egoerak antza duela euskarak duela 50-60 urte bizi zuenarekin. Zertan?

Hasteko, familiaren eremuko transmisioa urria da. Imbaburan, 30 urte dituen jendea oraindik ari da kitxuaz komunikatzen, baina gazteagoek eta umeek ez dute hitz egiten, oro har. Hamarretik zazpi guraso ez dira ari kitxua transmititzen. Eta horrek erran nahi du pixkanaka galdu eginen dela hizkuntza. Administrazio publikoan kitxua ez da existitzen, eta ez dago erabilera bermatzen duen araudirik: horrek ahalbidetu du gaztelera hegemoniko izatea. Hezkuntza elebiduna duela 40 urte jarri zen, baina ez du emaitzarik eman: gaztelerak, hizkuntza hegemonikoak, beti bukatu du kitxuaren gainetik egoten nahiz eta sistema elebidunak baliabide ekonomikoak-eta izan.

Zein dira zuen erronkak orain?

Gure lehen lan ardatza sentsibilizazioa da: ez badago masa kritiko bat, beti egonen dira bertze gai batzuei buruz borrokan: lurraldearen alde, justiziaren alde... Badira aktibistak han eta hemen, baina ez badugu lortzen jendeak diskurtsoa bere egitea... Diskurtsoa ere pixkanaka osatzen ari gara: hori da lehen urratsa. Garabiderekin ere lanean ari gara halako ikastaro gehiago egiteko aktibistentzat, gehienek ez baitute irizpide oinarriturik hizkuntzaren galera azaltzeko.

Nola ikusten duzu etorkizuna?

Positibismoz. Prestakuntza hauei esker berrogei lagun atera dira irizpide oinarritu batekin, eta horiek euren komunitate, tokiko gobernu eta elkarteetara eramanen dute diskurtso hori. Formatu den jendea estrategikoki kokatua dago, eta gauza onak datoz. Ideia da kanalizatzea ideia horiek kolpea beti puntu berean eman ahal izateko, helburu berean. Jakina, prozesu luzea da: ezin dugu pentsatu hemendik hamar urtera dena ongi egonen dela kitxuarentzat. Baina bide ona hartzen badugu, gibelaezina izanen da. Esperantza handia daukat.

Azkenean, txikienon artean, gehiago gara. 6.000 hizkuntza daude munduan, eta gehienak txikiak gara. Horrek animatzen nau: ingelesa, frantsesa eta gaztelera hizkuntza dominanteak izan arren, zenbat hizkuntza txiki existitzen diren ikusiz gero, haiek gutxi baitira. Hizkuntza txikien alde hitz egiten duten instituzioek ekintzak egin behar dituzte: ez soilik adierazpenetan gelditu.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Gasteizko Askabide Klinika ©Jaizki Fontaneda/ FOKU

Askabide klinikak eskatu du abortuaren kontrako protestak ez daitezela guneetatik hurbil egin

Isabel Jaurena

40 Días por la Vida abortuaren aurkako elkarteak iragarri du protestak eginen dituztela otsailaren 22tik aurrera.

Frankismoaren biktimei omenaldia Bilboko hilerrian, artxiboko irudian ©Aritz Loiola/ Foku

EP-IUk eta Jaurlaritzak akordioa lortu dute memoria demokratikoaren legearen inguruan

Edurne Begiristain

Biktimen errolda bat sortuko da, erreparazio «osoa» bermatuko zaie biktimei, eta memoriaren aurkako sinboloak kentzeko plan bat onduko du Gogora-k, besteak beste.

Javier Remirez, Nafarroako Gobernuko lehendakariordea, parlamentuan. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Nafarroako Gobernuaren abisua sindikatuei: «Ez dugu asmorik soldatak gehiago igotzeko»

Ion Orzaiz

Remirez lehendakariordea, Sindikatu Medikoaren grebaz: «Ahalegin guztiak egin ditugu; orain esan behar dute gure eskaintza onartzen duten ala ez»

Biz-ren ekintza Dartamenduko kontseiluak Baionan duen egoitzan ©Guillaume Fauveau

AHTaren «inposaketa» gaitzetsi du Bizik

Ekhi Erremundegi Beloki

AHTaren proiektuak Ipar Euskal Herriko herritarrentzat zerga berriak ekarriko dituela salatu du. Irun, Baiona eta Bordeleko auzapezen deiarekin bat egin du

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...