Noiz sortua: 2020-02-20 00:30:00

Ingurumena. Luizia Zaldibarren. Esteban Abad Holgado. CSICeko kimikaria

«Oso toxikoak dira dioxinak; maila apaletan ere kontrolatu egin behar dira»

BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Arantxa Iraola -

2020ko otsailak 20

Zaldibarko zabortegiko suteetako kearen bidez osasunarentzat kaltegarriak diren konposatu kimikoak airera zabaldu direla eta, kezka iturri dira partikula horiek: dioxinak eta furanoak. Gizakiaren jardueraren ondorio direla gogoraraztea garrantzitsua iruditzen zaio CSICeko ikertzaile Esteban Abad Holgadori: «Antropogenikoak dira». Eta eremu jakin batean sortzen dira, bereziki: «Hondakinen kudeaketan egiten diren errekuntza prozesuetan».

 

Onargarritzat jo ohi diren dioxina eta furano mailak baino 40-50 aldiz handiagoak neurtu direla esan dute osasun agintariek, eta hainbat gomendio eman dituzte. Kezkatzekoa da egoera?

Errekuntza prozesu bat badago, dioxinak sortuko dira, eta behar luketen baino askoz ere gehiago izango dira. Halakoetan hitz egiten da, hala ere, kontzentrazio maila oso apalez; femtogramoetan egiten dira neurketak: horiek dira gramo bat baino mila bilioi aldiz txikiagoak. Nolanahi ere, dioxinak oso toxikoak dira; kontrolatu egin behar dira maila apaletan ere. OME Osasunerako Mundu Erakundeak berak esana du minbizia eragiten dutela; disruptore endokrino ere badira.

Apaltzera egingo dute datuek?

Behin garrak amatatuta, dioxina mailek era nabarmenean egingo dute behera. Izan ere, hor eten egingo da dioxinen isuria.

Epe laburreko kontua izango dela esan dute. Zein esposizio denbora behar da, bada, konposatu horiek giza osasunarentzat arriskutsuak izaten hasteko?

Errekuntza prozesu baten harira, hainbat neurri hartu dira; dioxinak daudelako hor, eta baita beste hainbat substantzia ere. Aparteko larritasunik ez zaio eman behar, ordea, egoerari. Izan ere, kezka iturri dira dioxinekiko esposizio iraunkorrak. Kasu honetan, hamar-hamabi eguneko esposizio bati buruz ari gara; ezin dugu esan hori iraunkorra denik. Moztu egin behar da lehenbailehen, hori bai. Hala ere, adi: kasu honetan dioxinak arnasteko arriskuari erreparatu zaio, baina dioxinak normalean ez dira arnas aparatuaren bidez heltzen: elikagaien bidezko esposizioa ohikoagoa da. Adi ibili behar da horrekin, eta badira horretarako kontrol programak. Zaldibarkoa, istripu bat izan da: espero izatekoa da behin aldi kritikoena igarota, eragina ia atzeman ezina izango dela.

Airean ibili da kezkatzeko moduko dioxina kopuru bat. Pausatuko dira lurrean? Badago orain hor geratzeko arriskua?

Normalean, garraioa dago. Atmosferatik pausatzen dira, adibidez, lurrean, eta barazkietan; joan ere egin daitezke egon behar ez luketen beste toki batzuetara. Finean, atmosfera fluido bat da, eta mugitu egiten dira dioxinak ere.

Dioxinak lurrean pausatzen dira, beraz. Eta lur hori noiz arte egongo da kutsatuta?

Kontrolatu egin behar da lur hori, dioxinen esposizioak zer eragin izan duen aztertu behar da, eta balorazio bat egin behar da. Datuak izan arte, ordea, ezin da deus aurreratu; dioxinetan, daturik gabe esaten den guztia espekulazioa da. Barazkiekin ere gauza bera; aztertu egin behar dira.

Baina noiz arte egon daitezke, bada, lurrean dioxinak?

Iraun egin dezakete; izan ere, dioxinak eroso daude lurrean. Hala ere, zera ziurta dezaket: suteok jazo aurretik ere inguruko lurretan baziren dioxinak. Baina arazoa ez da dioxinak egotea; egun, ikasi egin behar dugu horiekin bizitzen. Arazoa da zenbat dauden. Baina bada dioxinen oinarrizko esposizio maila bat iraunkorra.

Edonon? Edo errekuntzak gertatzen diren tokietan bereziki...

Beti daude. Edonon. Jakina, eremu oso urrunetan mailak beti dira apalagoak.

Ura kutsatu dezakete dioxinek?

Dioxinek eta urak ez dute harreman ona izaten; dioxinek ez dute joerarik uretan disolbatzeko. Baina ura ere kontrolatu egin behar da, bai; dioxinek ez dute erakarmenik uretan egoteko, baina seguru iritsi direla uretara ere.

Dioxinak eta furanoak aipatzen dira. Antzekoak al dira biak?

Bai, bai. Funtsean, 210 konposatu baino gehiago dira, bi familiatan banatuak. Lagunarteko hizkeran, hala ere, finean, denei dioxina esaten zaie.

Hainbat lekukotasunen arabera, Zaldibarko zabortegian kontrol urria zuten sartzen ziren hondakinen inguruan. Hutsegitea da hori halako azpiegitura batean. Areagotu egin du arazoa?

Informazioa garrantzitsua da: zabortegian zer dagoen ez badakizu, nekez jakin dezakezu zer egin. Alor horretan, usu egiten da kale, eta ez litzateke albora utzi behar. Ezbehar bat ez duzu saihestuko informazioarekin; baina zuk hondakindegian dagoenaren inbentarioa ondo eginda baduzu, errazago lagunduko diezu, esaterako, han lagundu behar dutenei.

Albiste gehiago

Apirilaren 2an eguneratua, 13:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 10.022 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda. 555 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 2.459 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Gizon bat, Zagreben. ©ANTONIO BAT / EFE

Sakelakoen kokapena jasoko du Madrilek

Berria

Telefonica, Orange eta Vodafone konpainiek euren sareak erabiltzen dituzten sakelakoak non dauden kontrolatuko dute, eta informazioa Madrilgo Gobernuari emango diote. Koronabirusaren aurkako borrokan, populazioaren inguruko mugimenduei buruzko datuak biltzea da asmoa, Madrilen arabera, eta, gaineratu duenez, ikerketak ez ditu “gizabanakoen mugimenduak atzemango”, baizik datu “anonimoak eta multzoka”.

Murga, Urkullu eta Beltran de Heredia, diputazio iraunkorrean telematikoki azalpenak ematen. ©/ Irekia

Oposizioak «gardentasun falta» egotzi dio Urkulluri

Irati Urdalleta Lete

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak azalpenak eman ditu Eusko Legebiltzarreko diputazio iraunkorreko bilkuran, EH Bilduk hala eskatuta. Argudiatu du «osasun arduradunen ezagutzan eta unean-unean jasotako informazioan oinarrituta» jokatu dutela.

Donostiako ospitaleko langile batzuk, mobilizazio batean ©Jon Urbe (Foku)

Osasuna bermatzen ez duten enpresak, fiskaltzara

Jokin Sagarzazu

LABek langileen kexak igorriko dizkio, zigor instrukzioko prozesuak ireki ditzala eskatzeko. Ohartarazi du oinarrizko zerbitzu batzuk «kolapsoan» daudela. ELAk, berriz, materiala bermatzeko eskatu dio EAEko Auzitegi Nagusiari.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna