Azalaren azpiko mamia

Mamitzen dira hitzak, eta ekintzak. Azal denak ez dira azalekoak, baina ez dute denek mami bera izaten. Euskal gastronomiarena bada azal eder eta distiratsu bat, mamirik gabe zantarra eta itzalia litzatekeena. Eta mamiari egin diote gorazarre Mamia jardunaldietan. Azaleratze ariketa bat da Mantalak eta BERRIAk egin dutena. Azalaren azpiko mamia atera dute mahaira: funtsa, muina, barruan dagoena. Beste modu batera esanda: emakumezkoek gastronomia horri guztiari egindako ekarpena, haien lana, jakintza eta begiramena. Beste modu batera emanda: Mamia sariak.

Bost sari, unibertso handi eta aberats baten lagin bikain gisa. Nagore Etxebarriaurtenek jaso du lurraldearekiko konpromisoa saritzen duena, familiako Garcia de Olano upategian egindako lanarengatik. Marije Insaustik jaso du ibilbide oparoari emandakoa, Iztueta baserriko esnekien arduradun eta arima izateagatik. Maider Larrañagak jaso du komunikazioari emandako saria, Arteaga landetxean ardoa komunikatzen egindako lanarengatik. Taldean jaso dute Hika jatetxeko aretoko langileek, baserria, sukaldea, aretoa eta mahaikideak ehuntzeko egiten duten ahaleginarengatik. Beatriz Pascualek jaso du azkena, Almazen Salinas jatetxean lurraldearekin lotutako egiten duen sukaldaritzarengatik. Eta emakumez inguratuta jaso dituzte sariak, haien txaloz eta goresmenez babestuta. Horixe baitzen Mamia jardunaldiaren helburua: emakumeen ahotsak jartzea euskal gastronomiaren erdigunean.

Eta argazkietan ateratzen ez diren horiek agertu dira argazkietan. Harrera, diosala, mokadu eta musika artean. Emakumezkoek emakumeei eskainitako askarian. Ainara Abasolok Irrika Gluten Freerako egindakoak izan dira gozoak eta ogia: «Irrikaz ekarri ditut». Maite Retolazarena Oiharte sagardotegian ontzen duen sagardoa: «Markesaren sagardoa ekarri dut, ahoan sartu eta kosk egitekoa». Paula Ostolazarena Gañeta txakolindegiko txakolina: «Mimoz zaindutako mahastiak dira gureak». Ziortza Lopezena Soloitza gaztandegiko gazta: «Gazta freskoa eta urdina ekarri ditut. Behien esnearekin eginak dira». Lidia Olaizolarena Kaia Kaipeko atuna. «Niri erakutsi zidaten moduan egin dut, eta gustatuko litzaidake ondorengoek ere ikastea». Produktuak, eta atzeko istorioak.

Ikusten ez den mamia

Sara Cozar aritu da aurkezle lanetan, eta Joxemari Aizega BCCko zuzendariak egin die harrera gonbidatuei. Mantalaren sorrerari buruz aritu da, gastronomiari eman beharreko ikuspegi ezberdinez, eta nola bihurtu den ildo nagusi bat emakumeen lana ikusaraztea: «Badagoelako hor mami bat, esentzia bat normalean ikusten ez dena, baina gauzak gertarazten dituena».

Amagoia Mujika BERRIAko zuzendariak kazetaritza eta sukaldaritza izan ditu hizpide: «Fruiturik gozoenak ez du beti azal ederra, baina azal ederrenak ondu gabeko mamia gorde dezake. Biek dute garrantzia, mahaian bezala baita kazetaritzan ere. Kazetaritzan hizkuntzak hartzen ditu hamaika forma. Hitzak elkartuz, elkarrekin mugimenduan egosten dira, mimoz eta tentuz. Sukaldaritzan ere elikagai gazi-gozoenak nahasten dituzue, egosten. Mimoz eta tentuz». Emakumeek azalberritzen eta eguneratzen dituzten tradizioei buruz aritu da Mujika, eta BERRIAn guztiek leku bat dutela esan: «Gure jardunaren parte garrantzitsua da ezkutuan dagoena agerian uztea, horri bere balioa ematea, aldarrikatzea. Eta pil-pilean jarri nahi zaituztegu, gizarteari erakutsi nola kozinatzen duzuen lurrarekiko errespetutik, amen eta amonen jakintzatik, eta zientziatik, berrikuntzatik». Eta segitu du kazetaritza eta sukaldaritza alderatuz: «Biek jaten eta edaten dute sorkuntzatik, biek elikatzen gaituzte, mundu honetan egoteko toki bat eman. Eguneroko ogia dira, ogi mamitsua. Eta gastronomiaren esparru guztietan emakumeek egiten duzuena eskertzeko eta aitortzeko bidea egin nahi dute hitzok, azalez, mamiz eta bihotzez».

Isabel Jaurena BERRIAko kazetari eta feminismo saileko burua Euskal Herrian barnako sukalde, baratze eta baserrietako «itzaletan» egotera behartu zituzten emakumeez gogoratu da: «Atzenduen artean atzenduenak, ikusezinen artean ikusezinenak. Sinetsarazi zieten beren lana eremu pribatuan mantendu behar zela, eta gizonei zegokiela espazio publikoa, baita aitortza oro ere». Baina hori guztia sinetsi ez zutenekin ere oroitu da: «Eta eskerrak. Gure amatxi, amona eta amama haietako anitzek gizonen neurrira eraikitako sistema irauli nahi zuten. Bazekiten bidea ez zela erraza izanen, baina aitzinerat egin zuten». Hori dela eta, Jaurenak eskatu zuen itzaletan egotera behartu zituzten emakume haiek hasitako bidea ez dadila eten: «Sistema iraultzen segitzeko eskatzen dizuet».

Imanol Zubelzu Mantalako arduraduna eta Ainara Lasa BERRIAko marketin arduraduna aritu dira sariak banatzen, Amaia Barredo Jaurlaritzako Elikadura, Landa Garapen eta Nekazaritza sailburuarekin batera. Eta familia argazkia atera dute amaieran. Eta argazkian agertzen ez diren horiek agertu dira argazkian.