Diesela, inflazioaren motorra

Erregaia da gaur egun inflazioaren eragile nagusia, inflazioaren motorra nolabait esateko. Ormuzko gerra hasi zenetik astelehenera arte 40 zentimo garestitu da gasolina litroa Euskal Herrian, eta 41 zentimo, berriz, gasolioarena. Proportzionalki, %27 eta %28. Huskeria da bien arteko aldea, baina desitxuratutako datu bat da hori, erregai batek eta besteak Hego Euskal Herrian jasaten duen deskontuaren ondorio baita.

Irailean, Espainiako Gobernuak bost zentimoren deskontua egiten du gasolinaren gaineko zergan, baina hogeikoa da beherapen hori gasolioan. Hau da, benetako garestitzea, gutxi gorabehera, 45 zentimorena dela gasolinan eta 60koa dieselean. 

Zergatik dago alde hori? Esaldi bakarrean laburtuta, gasolio eskasia handiagoa delako gasolinarena baino. Arrazoi historikoak daude eskasi horren atzetik —findegi gutxiago daude egokituta diesela eta haren moduko eratorriak ekoizteko—, baina, neurri handi batean, bi gerren ondorio da hori. Izan ere, munduak kontsumitzen duen gasolioaren zati bat Errusiatik eta Persiar golkotik zetorren, baina iturri hori erdi itxita dago.

Frontean Errusiaren soldadu kopuruari aurre egitea oso zaila dela jakitun, Ukrainak erabaki du hobe duela Errusiaren ekonomia ahal bezainbeste hondatzea, haren borrokarako grina baretzeko. Droneen bitartez bondardatu ditu Errusiaren findegiak eta biltegiak, eta  horri esker lortu dute findegien jarduna oztopatzea. Eraso horiek autoaren depositua betetzeko ilara luzeak eragiten ari da Errusian, baina handik kanpo ere antzematen da, gerraren aurretik Errusia diesel esportatzaile handia baitzen.

Saudi Arabiaren eta bere auzoen kasuan, Iranen erasoak izan dira esportazioak amildu izanaren errudun. IEA Nazioarteko Energia Agentziaren txosten baten arabera, abuztuan 390.000 gasolio upel esportatu zituzten golkoko herrialdeek, gerraren aurretik egiten zutenaren laurden bat baizik ez. 

Irabazi tarteak

Bi iturri horiek gabe, munduko beste findegien esku izan da diesel egarria asetzea, eta haiei egindako eskaerak handitu direnez, halaber handitu dituzte beren irabazi tarteak. Irailean, batez beste, upel bakoitzetik 65 dolarren etekina atera dute findegiek dieselaren moduko distilatuekin; 1985 eta 2021 artean, hamar dolarren inguruan izan zen. Hau da, negozio izugarria da gaur egun findegiena. 

Ondorioz, Ormuzko gerra hasi denetik petrolioaren prezioa %50 igo den aldi batean, dieselarena ia bikoiztu egin da AEBetako handizkako merkatuetan, eta kopuru horretara gerturatu da Asian eta Europan ere. AEBetan, diesel galoia 3,5 dolarretik sei dolarrera iritsi da; ez da hainbeste europarren begira (1,5 euro baino gutxiago litroko), baina AEBetan ez daude prezio horietara ohituta, erregaiek zerga txikiagoak ordaintzen dituztelako.  

Gasolioa ekoiztera bideratzen da munduko petrolio eskariaren %30, baina kontuan hartu behar da erregai horrek berebiziko pisua duela sektore produktiboetan, kamioiak eta hainbat industria hornitzen dituelako, eta, hortaz, haren garestitzeak goiz ala berandu eragiten duelako ekoitzitako produktuak ere garestitzea.