Lan munduko negoziazioetan ere euskara bigarren mailan dagoela iritzita, norabidea aldatzeko urratsa egingo du ELAk: hizkuntza eskubideak negoziazio kolektiboaren ardatzean jarriko ditu. Sindikatuak iragarri du martxan dauden sektoreko 27 hitzarmenen negoziazioetan euskaraz baino ez duela jardungo. Aldi berean, Lan Harremanen Kontseiluari eskatu dio negoziazioak normaltasunez euskaraz egin ahal izateko behar diren baliabideak jar ditzala.
Sindikatuak ohartarazi du erabakiari eutsiko diola itzulpen zerbitzurik egon ezean ere. Halakoetan, ez du gaztelaniara joko; aitzitik, uste du gainerako eragileei egokituko zaiela negoziazioak behar bezala garatzeko baliabideak bilatzea.
Erabakia ez da keinu sinbolikoa, ELAren ustez. Haren esanetan, negoziazio kolektiboak berak erakusten du euskara mendekotasun egoeran dagoela lan harremanetan. Horixe ondorioztatu du Hego Euskal Herrian indarrean dauden 1.499 hitzarmen aztertu ondoren: %83,2k ez dute euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko neurririk jasotzen.
Azterketaren arabera, hitzarmen gehienetan agertzen diren neurriak ere mugatuak dira. %16,8k baino ez dute paisaia linguistikoari buruzko aipamenik egiten, eta %13,8k soilik aurreikusten dituzte euskara ikasteko laguntzak.
Euskara planak, salbuespen
Are urriagoak dira lan baldintzetan eragin zuzena duten neurriak, sindikatuak salatu duenez: %5,1ek baino ez dituzte jasotzen euskara planak edo horiek egiteko konpromisoa; %4,4k ematen dute euskara lanorduetan ikasteko aukera; eta %1,7k baino ez dute ezartzen euskararen ezagutza kontratazio prozesuetan baloratuko dela.
Lurraldeen arteko aldeak ere nabarmendu ditu. Nafarroan, esaterako, 376 hitzarmenetatik hiruk baino ez dituzte jasotzen euskara planak; Gipuzkoan, 362 hitzarmenetatik 31k; Bizkaian, 507tik 23k; eta Araban, 224tik 11k. Oro har, ELAren arabera, hizkuntza eskubideak lan harremanen eremu periferikoan geratzen dira.
Pello Igeregi sindikatuko Negoziazio Kolektiboko arduradunaren ustez, arautu gabe uzten denak indarrean dagoen desoreka sendotzen du. Azaldu duenez, nagusitasuna duen hizkuntzaren erabilera «naturaltzat» hartzen da, eta gainerakoena salbuespentzat. Horren adibidetzat jarri du enpresetako bileren egoera: langile guztiak euskaldunak ez badira eta euskaraz jarduteko baliabiderik ez badago, bilerak ia beti gaztelaniaz egiten dira.
Euskara ikasteko eskubidearekin ere antzeko zerbait gertatzen dela azaldu du; lan eskubidetzat aitortzen ez den bitartean, gaztelania izango da benetan bermatuta dagoen hizkuntza, Igeregik azpimarratu duenez.
Sindikatuak autokritika ere egin du, eta aitortu du ez dela gai izan hizkuntza eskubideak beste lan aldarrikapen batzuen pare jartzeko. Hala ere, patronalaren jarrerari egotzi dio neurri handi batean egungo egoera. Gogorarazi du enpresetan euskara planak orokortzeko 2022an egindako proposamenari uko egin ziola patronalak, eta salatu du lan hitzarmenetan ere sistematikoki baztertzen dituela euskara normalizatzeko neurriak.
Horregatik, uste du hizkuntza eskubideak hitzarmenetan txertatzeko lehen urratsa negoziazio mahaietan bertan euskararen erabilera normalizatzea dela. Horren harira, berriki bildu da Lan Harremanen Kontseiluko presidente Emilia Malagarekin, eta erakundeari eskatu dio beharrezko baliabide tekniko eta pertsonalak prestatu ditzala.
Igeregik azaldu duenez, gaur egun, kontseiluak ez du negoziazioak euskaraz egiteko behar adinako baliabiderik. Euskaraz egiten diren saio bakanetan, langileek eurek egiten dituzte itzulpen lanak, horretarako berariazko prestakuntzarik izan gabe.
