Finantza merkatuak ez dira zor publikoarekin arduratuta dauden bakarrak. NDF Nazioarteko Diru Funtsak aitortu du, egungo zorrarekin adina, hainbat herrialdetan epe motzean izan dezaketen bilakaerarengatik larrituta dagoela. Munduko aurreikuspen ekonomikoei buruzko bere azken txostenean nabarmendu du estatuek dirua biltzeko gero eta premia handiagoak dituztela, baina, inbertitzaileak oso mesfidati direnez, estatuek gero eta errentagarritasun handiagoak eskaini behar dituztela haiek erakartzeko, eta horrek, aldi berean, zor publikoa handitu baino ez duela egiten.
1
Bonuak, garesti
Herrialdeek etengabe jotzen dute merkatuetara haien gastuak eta inbertsioak finantzatzeko. AEBak, Erresuma Batua eta Japonia, esaterako, oso aktiboak izan dira aurten, epe laburreko zorra hobesten ari direlako eta horrek interes txikiagoak ordaintzen dituelako. Baina merkatuen finantzaketa eskatzea joera orokorra da, orokorra baita kontu publikoak orekatzeko ezina. WEO Munduko Ekonomia Aurreikuspenen txostenaren arabera, aurten ekonomia aurreratuak deitzen dituen horiek %5,2ko defizita izango dute, handiena pandemiaz geroztik.
Frantzia da une honetan ezintasun horren adibiderik garbiena: defizit publikoa %5etik behera jaitsi ezinean dabil, eta horregatik %5etik gorako errentagarritasuna eskaini behar die orain bere hamar urteko bonuak erosten dituztenei —Eusko Jaurlaritzak, esaterako, %3,45eko interesa ordaindu zuen 500 milioi euroren truke—. Finantzaketa merkeagoa dute orain garai batean PIGS deitutakoek —Portugal, Italia, Grezia, Espainia—, defizit apalagoak dituztelako.
Egoera arriskutsua dela ziurtatu du NDFk, bonuen errentagarritasunaren «igoera zakarrak» gertatzeko aukerak daudelako eta horrek zorraren gurpil zoro bat elikatu dezakeelako. Horren aurrean, NDFk ontzat jo du azken urteetan Europako Batasunak egindakoa, hau da, zorra batera jaulkitzea. «Programa horiek zorraren jasangarritasunari buruzko kezka arintzen lagundu dute», dio NDFk, inbertitzaileek ulertzen dutelako erantzun partekatu bat emango zaiela finantzaketa arazoei eta, hortaz, domino efektua eragozten delako.
2
Inflazioa, goraka
Estatuek, izan ere, gero eta diru gehiago behar dute, eta hor sartzen da inflazioaren faktorea. NDFk bere txostenean —124 orrialde eta hainbat atal ditu— handitu egingo dela iragarri du. Inflazioak, izan ere, estatuen diru premia areagotzen du, pentsioen edo langile publikoen soldatak eguneratzeko esaterako. Bonu jaulkipen batzuek ere inflazioaren araberako klausulak dituzte.
Inflazio handiak, dena den, badu beste alde positiboago bat: estatu baten zorra haren azpitik hazten bada, eta hazkunde ekonomikoa izan badu, zor horren pisua jaisten da BPGarekiko; hau da, praktikan jaitsi egiten da. Hori gertatu zaio Espainiari azken urteetan, oraindik %3koa izan arren. Eta bestetik, estatuek diru gehiago biltzen dute kontsumoaren araberako zergekin, esaterako, BEZarekin.
Nazioarteko Diru Funtsak iragarri du euroguneko aurtengo inflazioa %3,1koa izango dela, eta mundukoa, %4,7koa. Kopuru handiak dira eta energiaren krisiaren eragina agerikoa da. Espainian %3,7ko inflazioa iragarri du, eta haren arabera eguneratzen dira soldata asko Hego Euskal Herrian; Frantzian, berriz, %2,4ra da iristekoa, hura da Ipar Euskal Herriko soldatentzat erabiltzen den neurgailua. 2027rako iragarpena ere egin du: %2,7. Energia krisia leunduko dela uste duela ondorioztatu daiteke.
3
Hazkundea, baita Europan ere
Dena, baina, ez da ziurgabetasuna txostenean, hazkunde ekonomikoaren datuak hobetu egin baititu. Munduko ekonomia %3,1 haziko da aurten, aurretik iragarritakoa baino hamarren bat gehiago eta iaz baino 0,4 gutxiago. Ormuzko krisia eta energiaren kostuen gorakada galga direla dio txostenak, baina teknologia berrietan —adimen artifizialean (AA) bereziki— eginiko inbertsioek merkatuak suspertu dituzte.
Hazkundea oso ezberdina izango da herrialdearen arabera. Txina, esaterako, %4,5 haziko da aurten, eta AEBak %2,3. Europako Batasunari dagokionez, iaz eginiko iragarpenak hobetu ditu, besteak beste euskal ekonomiarentzat oso garrantzitsuak diren herrialdeetan. Alemania, esaterako, %1,3 haziko da, aurretik iragarri baino 0,6 puntu gehiago. Espainia %2,5 haziko da eta Italia %0,8, iragarritakoa baino lau eta hiru hamarren gehiago, hurrenez hurren. Frantzia da orbana, haren iragarpenak okertu baititu: %0,4, esandakoa baino bi hamarren gutxiago.
4
AAren burbuila
Silvana Tenreyro NDFko ikerketa batzordeko buruak aletu ditu txostenaren gako nagusiak Bangkoken eginiko agerraldian. Gidoia antzekoa izan ohi da aldiro, baina gaurko agerraldian beste arretagune bat gehitu du: adimen artifiziala. Esan bezala, hartan eginiko inbertsioek —«bigarren boom teknologikoa» deitu dio— eragin positiboa izan dute eskariarengan, prezioetan, inbertsioan eta merkataritzan.
AAk, baina, bere arriskua badu; izan ere, orain arte teknologia horiek bultzatu dituzten enpresek emaitza onak eman dituzten arren, joera hori aldatu daitekeelako. NDFk AAren burbuila izendatu du, eta hiru arrisku aipatu ditu: «Gehiegizko zorpetzea [bankuekin, funtsekin...] hura garatzeko, inbertsioak ez dibertsifikatzea, eta finantzaketa zirkularra». Zer da azken hori? Enpresa teknologiko batek beste batean inbertitzen duenean, baina trukean diru horrekin bere produktuak erostera behartzen duenean.
Halaber, zibererasoen arriskuaz ere ohartarazi du, eta AAren ahalak haien mehatxua biderkatu dezakeela azaldu du Tenreyrok: «Arrisku hauek haien kasa ez dute zertan egonkortasun ekonomikoarentzako mehatxu izan beharrik, baina sistemiko bilaka daitezke eta zaurgarritasun ekonomikoa areagotu».
