Azken hilabeteotan EHU Euskal Herriko Unibertsitatea zipriztindu duten polemikak eta ika-mikak zertxobait apaldu direlarik ekin dio ikasturte berriari unibertsitate publikoak gaur goizean, Gasteizen. Nolanahi ere, ikasturtearen irekiera ekitaldian Juan Ignacio Perez Iglesias Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntzako sailburuak eta Joxerramon Bengoetxea EHUren errektoreak egindako hitzaldiek agerian utzi dute badirela oraindik konpondu beharreko zenbait auzi. Nagusia, finantzaketa.
Gaurko ekitaldian, Perez Iglesiasek aurreratu du 2027ko aurrekontuetan EHUren finantzaketarako «azken mende laurdeneko igoerarik handiena» jasoko dela. Ez du zenbatekorik zehaztu, baina Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den Unibertsitate Lege berriarekin lotu du konpromiso hori. Legeak EHUren finantzaketa Europako batezbestekoarekin parekatzea izango du helburu, sailburuaren arabera. «Baldintza ekonomikoek okerrera egiten ez badute, bost urtean Europako batezbestekora iritsiko gara», adierazi du.
Sailburuak gogora ekarri du azken hiru urteetan EHUren finantzaketa %10 handitu dela, eta gaur egun ikasle bakoitzeko 12.000 euro inguru bideratzen direla unibertsitate publikora. Haren esanetan, «zaila» da baliabide maila horiek dituen beste unibertsitate publiko bat aurkitzea.
«Baldintza ekonomikoek okerrera egiten ez badute, bost urtean Europako batezbestekora iritsiko gara»
JUAN IGNACIO PEREZ IGLESIASEusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntzako sailburua
Mezu hori, ordea, ez dator bat azken urteotan EHUko errektoreak egindako finantzaketa eskaerekin. Iaz, Bengoetxeak adierazi zuen diru laguntza 340 milioi euro ingurutik 600 milioira handitu behar zela, eta ohartarazi zuen baliabide faltak unibertsitatea «kolapso» arriskuan jar zezakeela. Gaurko ekitaldian, Bengoetxeak EHUren izaera publikoarekin lotu du baliabide nahikoak izateko beharra. «Gure unibertsitatearen izaera publikoak areagotu egiten du kalitatezko irakaskuntza eta puntako ikerketa eskaintzeko dugun erantzukizuna», adierazi du. Ikasleek, irakasleek eta administrazio eta zerbitzuetako langileek konpromiso horrekin bat egiten dutela nabarmendu du.
Bengoetxeak eta Perez Iglesiasek EHUko Letren Fakultateko areto nagusian egin dituzte hitzaldiok, ekitaldi solemne batean. Urtero egiten dute antzeko ekitaldi bat ikasturteari hasiera emateko, baina gaurkoan izan da berritasunik: Eusko Jaurlaritzako lehendakari Imanol Pradales lehendakaria ez da joan, ordu batzuk lehenago Lanbide Heziketako ikasturte hasieran izan delako, Gasteizen bertan. Haren ordez, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea izan da, beste agintari eta unibertsitateko ordezkariekin batera. Ixone Fernandez de Labastida Arabako Campuseko errektoreordeak kritikatu egin du Pradales EHUn egon ez izana; haren ustez, lehendakariak ez dio «behar besteko balioa eman unibertsitate publikoari».
Eredua eta aurrekontua
Finantzaketa, unibertsitate eredua eta adimen artifiziala ahotan izan dituzte EHUko errektoreak eta Unibertsitate sailburuak euren hitzaldietan. Bengoetxeak unibertsitate publikoaren finantzaketa jarri du etorkizuneko erronken artean. Haren esanetan, ezinbestekoa da finantzaketari dagokionez nahiko baliabide izatea EHUren «eredu propioa» garatzeko, eta Europak unibertsitateetan inbertitu behar du, ezagutza ondasun komun izateari utz ez diezaion eta AEBen edo Txinaren esku gera ez dadin. Adimen artifizialaren gorakadak dakarren mendekotasun teknologikoaz ere ohartarazi du errektoreak.
Halaber, EHUren nazioarteko posizioa eta ikerketaren eragina hobetu behar direla azpimarratu du, eta ohartarazi unibertsitatearen balioa rankingek neurtzen ez duten beste alderdi batzuetan ere badagoela. Helburua, haren hitzetan, «gizartean eragin handiagoa» izatea da eta bizikidetzarako, errespeturako eta sormenerako gune atsegina lortzea.
«Gure unibertsitatearen izaera publikoak areagotu egiten du kalitatezko irakaskuntza eta puntako ikerketa eskaintzeko dugun erantzukizuna»
JOXERRAMON BENGOETXEAEHUko errektorea
Perez Iglesiasek, berriz, nabarmendu du hurrengo hilabeteetan Unibertsitateen Legearen zirriborroa eta 2027-2030eko Unibertsitate Plana izango direla ardatz nagusiak. Planak bost ardatz estrategiko izango ditu, eta finantzaketa ere horien artean egongo da. Helburua Europako herrialdeen batezbestekora hurbiltzea da, eta esan du bost urtean lortzeko modukoa dela baldintza ekonomikoak okertzen ez badira.
Aurrera begira jarrita, duela hemezortzi urte errektore izan zenean aipatutako hiru arriskuak ere ekarri ditu gogora sailburuak: «Autokonplazentzia, lokalismoa eta kainismoa». Haren ustez, EHU gaur «autokritikoagoa, kosmopolitagoa eta kolektiboaren ongizateaz kontzienteagoa» da, baina, hala ere, hiru arrisku edo «deabru» horiei adi jarraitzeko eskatu du.
Sindikatuen eta ikasleen protestak atarian
LAB, Steilas, ELA eta CGT sindikatuek, batetik, eta unibertsitateko hainbat ikaslek, bestetik, protestak egin dituzte Letren Fakultatearen atarian, EHUren ikasturte irekiera ekitaldia egin duten bitartean. Unibertsitate publikoa ez dagoela behar adina finantzatuta salatu dute sindikatuek; ikasleak, berriz, «unibertsitate eredu enpresarialaren» aurka agertu dira, eta unibertsitatearen pribatizazioaren eta enpresen eraginaren aurka egin dute. Sindikatuen arabera, EHUk behar besteko finantzaketarik ez izatea da unibertsitate publikoaren arazo nagusietako bat. Haien esanetan, nahiz eta iaz finantzaketaren inguruan eztabaida publikoa piztu, egoerak bere horretan jarraitzen du, eta oraindik ez dago argi Eusko Jaurlaritzak 2027rako unibertsitateari zenbateko aurrekontua emango dion. Sindikatuek ohartarazi dute igoera mugatua balitz ere, ez litzatekeela nahikoa izango EHUk dituen «benetako beharrei» aurre egiteko. LAB, Steilas, ELA eta CGTren arabera, arazoa egiturazkoa da, eta ez da konponduko «milioi gutxi batzuk gehituta». Besteak beste, langileen prekaritatea amaitzeko, promoziorako eskubidea bermatzeko, galdutako erosahalmenari aurre egiteko, irakasle eta ikertzaile plaza berriak sortzeko eta Tekazel langileen kopurua handitzeko eskatu dute. Halaber, galdegin dute azpikontratatutako zenbait zerbitzu publifikatzea, berdintasunaren eta euskararen alorrean aurrerapausoak ematea eta behar denean ikasleku gehiago eskaintzea. Ikasleen protestak, berriz, unibertsitate ereduari erreparatu dio. Ikasleen arabera, egungo eredua gero eta gehiago antolatzen da «interes pribatu eta enpresarialen arabera», eta joera hori indartu egin da azken bi hamarkadetan. Haien ustez, Unibertsitate Lege berriak ez die ikasle langileen arazo nagusiei erantzungo, eta aurreko legeek ezarritako norabidean sakonduko du.
Ikasleek unibertsitatearen garestitzea salatu dute. Adierazi dutenez, ECTS kredituen sistemaren ondorioz, lehen matrikula %37,5 garestitu da, eta birmatrikulazioek lehen matrikulazioaren prezioa 3,2 aldiz gainditu dezakete kasu batzuetan. Haien esanetan, horrek bereziki eragiten die lana eta ikasketak uztartu behar dituzten ikasleei. Horri gehitu behar zaizkio azken urteetako bizi kostuaren igoera eta ikasle pisuen garestitzea.
Euskararen egoera ere hizpide izan dute. Ikasleen esanetan, oraindik ez dago bermatuta ikasketak osorik euskaraz egiteko aukera, hautazko irakasgaietan eta materialetan gabeziak baitaude, eta zenbaitetan irakasgai tronkalak ere ezin baitira euskaraz egin.
