Ezagunak dira pornografiari leporatutako kalteak, sexu industriari maiz egotzi baitzaio genero eta arraza rolak iraunaraztea, eta hamarkada luzez beste zenbait kritika ere egin baitzaizkio. Jakina da pornografiak ardaztu dituela —beste zenbait aferarekin batera— feminismoen arteko zenbait banaketa, eta aldi berean horietako bakoitzaren interesak azaleratu dituela. Kritikek, gainera, sexualitateari lotutako adierazpenak «berez susmagarri» bilakatu dituzte, June Fernandez kazetariaren arabera (Bilbo, 1984).
Fernandezek horri begira idatzi du Contenido explícito (Eduki esplizitua) liburua, eta, horretarako, sexualitatearekin harreman normatiboa ez duten zenbait lagun elkarrizketatu ditu. Lagun horiek guztiek harreman esplizitua dute sexualitatearekin, eta maiz «gustu txarreko», gehiegizko edo desegokitzat jotzen diren adierazpenekin bat egiten dute. Pornografia da horietako bat; reggaetona, twerk-a eta bestelako adierazpen kulturalak ere bai. Haren ustez, «askotan matxismoaren epaia erabiltzen da deserosotasun morala ezkutatzeko»: «Zakila jatea ez da matxista; testuingurua matxista izan daiteke, baina praktika bera ezin da berez hala izendatu».
Hortik abiatzen da liburuaren ariketa: sexualitateari lotutako adierazpen jakin batzuk «berez susmagarri» bihurtzen direnean, zer gorputz eta zer desira geratzen dira susmo horren jomugan? Jomugan gelditzen direnek eraikitako harremanek zer aukera askatzaile irekitzen dituzte?
Galderetako zenbaiti erantzuteko, sexualitateari buruzko 80ko hamarkadako eztabaida feminista famatuetara jo du autoreak, feminismoen oinarrien inguruko eztabaidetara. Orduan bezala, gaur sexuarekin lotuta pil-pilean dauden eztabaidak, sexuaren ingurukoak ez ezik, gorputz jakin batzuen «erabakimenaren eta desiraren» ingurukoak dira, eta, batez ere, horiek praktikan jartzean sortzen diren aukera kolektiboen ingurukoak. Beraz, sexua bizitzeko modu pribatuez ez ezik, gorputz batzuek publikoki desiratu eta ekiteko duten aukeraz hitz egin beharko litzateke, sarbide publikoaz.
«Zakila jatea ez da matxista; matxista izan daiteke testuingurua, baina praktika bera ezin da berez hala izendatu»
JUNE FERNANDEZ Kazetaria eta idazlea
Fernandezek ez du sexofobia sexuaren aurkako errezelo abstraktu gisa ulertzen. Sexofobia «moral burgesaren parte da», autorearen aburuz: alegia, feminizazio eta arrazializazio prozesuekin ezartzen da, langile klaseko sektore jakin batzuen kontrako esplotazioari, bortizkeriari eta gorputzen diziplinamenduari bide emateko.
Hein horretan, idazleak sexu-genero askapenerako bidetzat jo du sexualitate esplizituen defentsa: «Feminitate burgesarekin apurtzeko bide bat da moral sexuala iraultzea». Horrek bide eman lezake pornografiaren auzia eztabaida sexual hutsetik haratago kokatzeko, klase borrokaren barnean.
Aliatuak
Idazleak ez du pornografiaren aurkako diskurtsoa eskuinaren monopolio gisa ulertzen. Hain zuzen ere, sexualitateari buruzko 80ko hamarkadako eztabaida feminista ezagunetara itzulita, «pornoaren eta sexu lanaren aurkako sektore feministak Reaganen [Ronald Reagan, AEBetako presidente ohia] gobernuarekin izan zituen aliantzak begiratu besterik ez dago». «Antagonikoak diruditen diskurtsoek» bat egiten dute, eta aliantzak dituzte «klase interesen arabera» moral sexuala ezartzeko.
Argudioetako bi behin eta berriz agertzen dira: haurren babesa eta emakumeen hiperzaurgarritasuna. Lehenak dio pornografia «gazteen sexu eskola» dela, baina horrek agerian uzten du sexu hezkuntza integralaren «gabezia». Beste argudioa emakumeen hiperzaurgarritasunarena da. «Erdiko klaseko feminitatearen esperientzia unibertsal gisa hartu izan da», eta pornografia mota jakin batekin ageri da lotuta; baina bizipen horrek eragindako zaurgarritasunak ez du zertan bat egin beste emakume batzuek pornografiarekin izandako harremanarekin. «Ijitoen eta beltzen esperientziek, besteak beste, agerian uzten dute ez dagoela emakume izateko eta emakume gisa irakurria izateko modu bakarra»: pornografiak askotariko gorputzen bizipenak jaso ditzake.
Hor dago, Fernandezen ustez, aliantzaren arriskua: sektore erreakzionarioek moral sexuala zuzenean ezartzen duten bitartean, zenbait sektore feministak erdiko klaseko feminitatearen esperientzia unibertsalizatzen dute. Bide desberdinetatik abiatu arren, biek ala biek indartzen dute sexu diziplinamendua.
«Antagonikoak diruditen diskurtsoek» bat egiten dute, eta aliantzak dituzte «klase interesen arabera» moral sexuala ezartzeko»
JUNE FERNANDEZ Kazetaria eta idazlea
Arrakalak
Sexualitate horien kontrako salbuespena da La Bambirena (Amurrio, Bizkaia, 1999), eta Fernandezek horrexegatik elkarrizketatu du libururako. La Bambi artista da, eta bere trantsizioa, gorputza eta bizitza «ikuspegi artistikotik» bizitzen dituela dio. Lehen, bere bizipenak «unibertsalizatzen» saiatzen zen, baina orain konkretutasun horretara itzuli da: «Trans bizipen konkretu bat adieraztea bera izan daiteke proposamen artistikoa».
Sexuak leku berezia du bere lanean. Ez, ordea, «sexu instituzionalizatuak»: «Niri eragiten didan sexua interesatzen zait, sexu instituzionala oso bestelakoa baita. Sexuaz hitz egiten badut, transaz aritzeko hitz egiten dut».
Hor bat egiten du Fernandezen liburuarekin, sexualitatea ez baitu praktika jakinetara mugatzen. La Bambiren hitzetan, «sexualitatea gorputza ulertzeko, desiratzeko, besteengandik desiratua sentitzeko eta munduan kokatzeko modu bat ere bada»: finean, harremanak izateko modu bat.
La Bambik horrela bizi izan du pornografia ere. Hasieran, «kontsumitzaile kasuala» zen, masturbatzeko erabiltzen zuen. Denborarekin, ordea, «eszitaziotik» harago joan zen, eta kuriositateak hartu zuen lekua. Pornografiak ez zuen zertan izan praktika sexual baterako tresna; jakin-mina, morboa eta beste iruditeria batzuk ezagutzeko gogoz ekin zion pornografia ikusteari.
Praktika batzuk esploratzeko aukera eman zion horrek; kasurako, BDSMa (bondage-a, diziplina, dominazioa, sumisioa, sadismoa, masokismoa), onespena emanez botere harremanekin jolasteko sexu mota. Azken horrek lagundu dio sentitzen bere gorputzak sexuan «leku bat» duela, araura egokitzeko beharrik sentitu gabe: «Nire gorputz lodiak eta queerrak ez zuen zertan kanpoan geratu. Sentitzen nuen publiko bat bazegoela niretzat».
Horrek gozamenetik harago ere badu garrantzia. Pornografiak sexu disidenteei aukera ematen die, besteak beste, gainerako alorretan normaltzat hartzen ez diren gorputz, praktika eta harremanak izateko moduak esploratzeko. Ez da soilik «sexua beste modu batean bizitzea»; norberaren gorputza eta desira beste leku batetik interpretatzeko aukera ere bada. Onarpenetik haratago, normaren aurrean erresistentzia egiten jarraitzeko indarrak eman dizkio artistari.
«Trans bizipen konkretu bat adieraztea bera izan daiteke proposamen artistikoa. Sexuaz hitz egiten badut, transaz aritzeko hitz egiten dut»
LA BAMBI Artista
BDSMaren potentzial politikoa hor dago, La Bambiren iritziz: «sexu instituzionalarekin» hausteaz mintzatzean, sexua desnaturalizatzeko eta politizatzeko duen gaitasuna da solasgaia. Fernandezek gogorarazi duenez, praktika sexual horietan, «desira eta praktikak aurrez ezarritako rol batzuetara egokitu beharrean, parte hartzaileek beren mugak, fantasiak eta nahiak negoziatzen dituzte».
Agentzia sexuala, agentzia politikoa
Arrakala horiei erreparatu die Fernandezek. Bildu dituen ahotsen artean, bi bortxaketa jasan dituen pertsona bat ageri da. Harentzat, pornografia bortxaketek sortu zioten minarekin harremanak izateko modu bat izan da, min hori osatzekoa.
«Horregatik egin behar diegu uko kausalitate aritmetikoei». Autorearen aburuz, eduki batek pertsona bati modu bakarrean eragingo diola aurrez zehaztea desira ulertzeko «modu pobrea» da. Pornografiak ez du efektu bakarra sortzen: «Irudimena aktibatzen du, identifikazioak irekitzen ditu, eta kontraesanerako bidea ematen du». Kontraesanez jositakoa, baina baita kontra egitekoa ere.
Hor dago, agian, liburuaren potentzia nagusia. Sexualki agentzia hartzeak ez dakar soilik sexua modu libreagoan bizitzea. Indarrak eta gaitasunak ematen ditu testuinguruan esku hartzeko, haren kontra egiteko: «Ez dezatela geure sexualitatea erabili geu diziplinatu edo umiliatzeko; hortik hartuko ditugu indarrak beste alor askotan eragin ahal izateko».
Nuria Alabaok zera dio Ctxt aldizkarian, Tenemos que enseñar a las chicas a estar orgullosas de sus mamadas artikuluan (Beren felazioez harro egoten irakatsi behar diegu neskei): baimenik gabe emakume baten irudi sexual bat zabaltzen denean, kaltea ez da soilik irudia zabaltzea, haren inguruan aktibatzen den lotsa ere bada. Lotsa hori nork jasan behar duen aldatzea ere bada auzia: irudia zabaltzen edo umiliatzeko erabiltzen duenak jasan dezala lotsa.
«Ez dezatela geure sexualitatea erabili geu diziplinatu edo umiliatzeko; hortik hartuko ditugu indarrak beste alor askotan eragin ahal izateko»
JUNE FERNANDEZ Kazetaria eta idazlea
Horrek badu garrantzirik gaur egungo teknologiei begira. Fernandezek deepfake-en garapena jarri du adibide gisa: «Agerian geratu da emakumeei beren irudiak sareetan ez jartzeko eskatzea ez dela nahikoa. Pertsona batek inoiz irudi sexualik sortu ez badu ere, haren aurpegiarekin sor daiteke». Izu morala hedatzeaz gain, «ez da eraginkorra» emakumeak itxuraz arriskuak ez hartzera bultzatzea; berdin-berdin dirau diziplinamenduak.
Azken batean, sexua ez da berez askatzailea. Bai, ordea, historikoki desira eta borondatea ukatutako gorputzek desiratu eta erabaki ahal izatea.
Sexofobia eta kapitala
Pornografiaren industriaz hitz egitean, «jakina da industriak genero rolak iraunarazten dituela eta langileen esplotazioan oinarritzen dela», nagusiki lan feminizatu eta arrazializatuan. Alabaina, «hala izanez gero, zergatik ez defendatu sexu langileen lan eskubideak, Atzerritarren Legearen deuseztapena edo genero rol horiek hausten dituzten zirkuitu alternatibo eta autogestionatuak?», galdegin du autoreak.
Fernandezen esanetan, sexofobiak eta kapitalak prostituten kontra egiten dute etengabe. «Zergatik ez dute funtzionatu sexu langileek industriaren aurka egin dituzten saiakerek? Alternatiba autogestionatuak eta langileen egoera hobetzeko proposamenak egin dituzte, eta proposamen horien porrota ezin daiteke soilik haien akatsez azaldu»: puta estigmak prostituten kontra jarduten du, eta horrek zaildu egiten du haiek proposatutako aldaketak eraikitzea. Merkatua eta sexofobia eskutik helduta.
Hor dago zirkuluaren logika: sexofobiak prostituten estatusa ahultzen du; estigmak haien lan baldintzak eta antolakuntza ahultzen ditu; eta horrek, aldi berean, zaildu egiten du haiek industria bera eraldatzeko proposamenak aurrera ateratzea. «Estigma bera langileriaren kontra doa».
Horregatik, pornografiaren industriari egindako kritika eta pornografiaren kontrako diskurtso moralista bereizi beharra dago, autorearen iritziz. Industria kapitalista esplotatzailea izateak ezin du esan gura «pornoaren inguruko ekoizpen oro berez susmagarria denik», ezta industriaren kritikak «sexu langileen ahotsa ordezkatzeko aitzakia izan behar duenik».
