Herrietako segurtasuna ez dago udaltzainen esku soilik. Eta Polizia ez da segurtasunaren ardatz esanguratsuena. Hari horri tiraka, Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiak Udako Eskola Irekiak antolatu ditu Bergaran (Gipuzkoa), eta «hurbileko polizia» eredu baten alde egin dute.
Ertzaintza, Foruzaingoa eta tokian tokiko udaltzaingoen eredu alternatibo baterako gakoak aipatu dituzte Aitzol Osa Ondarroako (Bizkaia) udaltzainburuak, Imanol Beroitz udaltzain eta LAB sindikatuko ordezkariak, Julia Trias Bartzelonako Udaleko Segurtasun aholkulari izanak eta Endika Alonso Iruñeko Udaleko Segurtasun eta Bizikidetza zinegotziak. Gertukoa, komunitarioa eta auzo egilea izango den polizia bat nahi dute.
Beroitzek bestelako udaltzainen eredu bat behar dela uste du: «Bateratua dagoen horretatik atera behar dugu: hautaketa prozesu propioa egitea da udaltzainen profila markatzeko modua, besteak beste, gaitegia zehazteko aukera ematen duelako».
Hain zuzen, hori lortzeko Lea-Artibai eskualdeko zenbait herritan (Bizkaia) araudi bat egin dutela azaldu du Osak, eta udaltzainen hautaketa prozesu propioak egiten dituztela. «Komunean egin ditugu Lekeition, Ondarroan eta Markinan, eta uste dugu emaitzak oso onak izan direla». Hautetsiak erdigunean jartzearen garrantzia nabarmendu du ondarrutarrak, eta beraiek erabakien eta norantzaren parte egitea aukeraketa hori.
Azpimarratu du, betiere, «egungo estereotipotik kanpo» dagoen harrobi bat izatea garrantzitsua dela, eta harrobi horren falta nabari du Osak. «Aguazil prototipo berri bat» lortzeko sortu dute gaitegi propio bat prozesurako eta, adibidez, bitartekaritza, trans ikuspegia eta herriaren ezagutza txertatu dituzte hartara. Esaterako, iruditzen zaio udaltzainek herria eta bertako ordenantzak ezagutzea «oso beharrezkoa» dela.
Iruñean martxan daude udaltzain komunitarioak deritzenak, eta emaitza «positiboa» izaten ari dela adierazi du Alonsok. «Beraien instrukzioa laguntzea da; soilik hori jada berrikuntza bat da jende askorentzat».
Segurtasuna transbertsalki lortzea
Triasek, berriz, Bartzelonako Udaleko Segurtasun aholkulari izan zeneko eredua azaldu du. Argitu du polizia engranajearen beste pieza bat dela, eta formakuntza garrantzitsua dela horretarako. Beraien agintaldian martxan jarritako neurri batzuk azaldu ditu, besteak beste, udaltzainek patruilarik ez egitea; lurralde bakoitzeko poliziak eredu deszentralizatua edukitzea, diseinuari, aplikazioari eta formari dagokionez; eta udaleko sail guztien arteko transbertsalitatea eta elkarlana.
Osari iruditzen zaio polizia eredu komunitarioa baino, segurtasun komunitarioa dela landu beharreko eredua. Iritzi dio segurtasun ereduak «poliedro» itxura duela, eta Polizia ez dela inondik ere aurpegi bakarra, «ezta garrantzitsuena ere». «Herri edo hiri bateko segurtasuna erabakitzean, erabakitzen ari gara baita ere zer hiri eredu nahi dugun», gaineratu du Alonsok.
Parte hartzaile guztiak datoz bat segurtasuna lantzeko poliziek transbertsalki udaleko gainerako alorrekin lan egitearen garrantziarekin. Alonsok adibide argigarri bat eman du: «Ezin dugu esan segurtasuna Poliziaren ardura soilik denik. Askotan, kaleko argi batek lan handia egin dezake segurtasun pertzepzioaren alde». Horretarako, agerian utzi du udaleko sailen arteko lankidetza transbertsala «ezinbestekoa» dela, eta Iruñeko egoerari erreparatu dio: «Prebentzioa oso garrantzitsua da. [Iruñeko] Segurtasun eta Bizikidetza Planak hamar lerro ditu, eta gehienek udaleko gainerako alorrekin dute zerikusia».
«Kontrola» Arkautitik
Hautetsien formakuntzari dagokionez, Beroitzek iritzi dio azken hamar urteetan «monopolio eta kontrol izugarria» egiten ari direla Arkautitik, eta, adibidez, lehen martxan zeuden eskola batzuk desmantelatu dituztela. «Ez dago norbere prozesua egin eta plaza finkoa lortzeko aukerarik; udalei aukera hori kendu zaie».
Beroitzek gaitzetsi du Ertzaintzaren eredua sortzearekin batera, zabaldu egin zela hura, eta orain Udaltzaingoa ere badela eredu bateratu horren jarraipena. Azaldu du udaltzainak Arkautin hezteak edota polizia etxe bateratuak egiteak jendeak udaltzainekiko duen pertzepzioa aldatzea eragin duela: «Herritarrengandik gertuen zegoen Polizia da, eta eredu bateratu horrek ekarri du gertu zegoena urrun sentitzea».
Beko kideak gaineratu du ez dagoela apustu politikorik ordezkari politikoen aldetik: «Ez dago apustu politiko eta sistemikorik hurbileko Poliziaren alde. EAEko Polizia Legean, ezta 2012ko Segurtasunaren Legean ere, ez da haren aipamenik egiten».
Hala, aldarrikatu du Udaltzaingoak berreskuratu beharko lituzkeela «berez jada indarrean dauden konpetentzia batzuk», baina egun erabiltzen ez dituztenak.
