«Hirigintzak huts egin du, ez egungo garraio sistemak»

Varsoviatik jaioterrira etorri da Ander Gortazar (Donostia, 1985) Donostialdeko metroaren aferaz hitz egitera. Hirigintzaren inguruko masterra egina du UPC Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan, eta tesinan bildu ditu metroaren azterketa kritikoa eta estrategia alternatiboa. Proiektuaren aurkako bizilagunen eta elkarteen talde batek deituta, hitzaldia eskaini zuen irailean Koldo Mitxelena kulturgunean, eta aretoak gainezka egin zuen.

Jende andana bildu zen Koldo Mitxelenan egin zenuen jardunaldian. Gaiak interesa eta kezka pizten dituen seinale.

Bai, egia esan, ez nuen hainbesteko jendetza espero. Uste nuen baino interes handiagoa piztu du metroaren aferak.

Zein dira zure azterketaren hipotesia eta helburua?

Azterketa, funtsean, UPCko hirigintza masterreko tesinaren zati bat besterik ez da. Donostiaren kasuan, hipotesia zen linea berriak eraikitzeak —metroarenak, kasu honetan— jada ez duela sarea bere osotasunean hobetuko, eta esfortzua linea eta operadoreen arteko saltoak errazten egin behar dela. Garrantzitsua iruditu zitzaidan hitzaldian ontzi aldaketen aldarrikapena egitea, garraio sarea eraginkortzen duelako.

Donostialdeko metroarekiko jarrera kritikoa azaltzea ez dela erraza diozu. Zergatik?

Metro bat ez delako AHTa. Esan nahi dut, eguneroko garraio publikoaz ari gara, ikasleek eta langileek erabiltzen duten garraioaz. Horregatik iruditzen zait hain garrantzitsua balizko hobekuntzak ongi aztertzea, mugikortasun sare osoari laguntzen diotela bermatzeko, eta ez soilik operadore zehatz baten erabiltzaile kopuruari.

Donostialdeko garraio sisteman, zerk huts egiten du?

Donostiako garraio sistemak, oro har, ongi funtzionatzen du. Uste dut huts egin duena hirigintza izan dela, hiru puntutan batez ere: dentsitate txikiko auzoak asko hedatu dira, monofuntzionalitaterantz jo dugu —enpresa-poligonoak, batetik, eta lotarako auzoak, bestetik—, eta lurralde desoreka handitu egin da hiriaren ekialdearen eta mendebaldearen artean. Ezaugarri horiekin, garraio publiko eraginkor bat lortu eta autoarekin lehiatzea askoz ere zailagoa da. Esate baterako, enpresa poligonoetara iristen diren hamar langiletik zortzi autoz iristen dira.

Zergatik metroa ez da garraio sistema eraginkorrena donostiarrentzat?

Euskotren edo metroa baino gehiago, ibilbide berria aztertu nuen nik, eta bi ondorio nagusi atera nituen. Lehena, eta garrantzitsuena, metroak irabaziko dituen bidaiariak ez dizkiola autoari kenduko, gainontzeko garraio publikoari baizik; bereziki, DBusen lineei. Eta bigarrena, metroak ez diola mendebalde-ekialde mugimenduei erantzuna emango bere osotasunean, enpresa poligono garrantzitsuen iristeko erraztasuna —Zuatzu eta Igara— ez baitu hobetuko.

Nola egokitu daitezke egun Donostialdeak dituen garraio publikoak mugikortasun eraginkorrago bat lortzeko?

Tesinan atera nuen hirugarren ondorio bat izan zen metroarekin jaitsi egingo litzatekeela ontzi aldaketen kopurua, eta, beraz, nire hipotesia kontrako noranzkoan zihoan: ontzi aldaketa sustatuz gero —autobusetik autobusera, autobusetik trenera, trenetik bizikletara—, sarea hobe zitekeela, askoz ere merkeago. Hau da, inbertsioa azpiegituren eraikuntzara bideratu beharrean, arlo operatibora bideratzea komeni dela.

Garraio publiko bat bestearekin lehiatu daiteke, baina osagarriak ere izan daitezke, ezta?

Bai, noski. Baina horretarako administrazioak txipa ere aldatu behar du. Erabiltzaileari sare osoan aske mugitzeko aukera bermatu behar dio administrazioak, linearen operadorea edozein delarik ere. Hori gaur egun ez da gertatzen: ez ibilbide aldetik, ez maiztasun eta ordutegi koordinazio aldetik, ez prezio aldetik, ez eta diseinu aldetik ere.

Hiri barruan mugitzen den jendea garraio publikoa erabiltzera bultza lezake metroak.

Autoz edo motoz mugitzen direnak apenas erakarriko dituen. Autobus erabiltzaile batzuk bai, baina lehen esana berresten dut: halako inbertsio bat egitea administrazio publiko batek beste bati bidaiariak ken diezazkion? Ez du zentzu handirik.

Administrazioen arteko elkarlanaren garrantzia azpimarratu izan duzu.

Hori delako bidea. Eta egiari zor, pixkanaka bagoaz norabide horretan —Mugi txartela eta abar—, baina nahi baino polikiago. Garraio arloan dugun armiarma sareak ere ez du laguntzen: Donostiako autobusak udalarenak dira, LurraldeBus konpainia pribatu txikiz osatua dago aldundiaren aterkiaren pean, EuskoTren Jaurlaritzarena da, eta aldirikoak Estatuarenak. Badirudi helburu nagusia dela bakoitzak bereari eutsi ahal izatea, sare bateratu bat lortzea baino gehiago.

Zure azterketa eta proposamenak kontuan hartuko dituztela uste duzu?

Ez dakit ba. Proiektu bati estrategiko hitza gehitzen zaionean, eztabaidarako tarte txikia dagoen seinale. Agintariren bat edo beste ikusi nuen hitzaldian; apunteak hartu bazituzten, gaitz erdi.