«Asimetria kimikoaren misterioa» ebatzi duten bi zientzialarik jasoko dute Kimikako Nobel saria: Henri B. Kagan (Boulogne-Billancourt, Frantzia, 1930) eta Kenso Soai (Hiroshima, Japonia, 1950) kimikarien ibilbidea aitortu dute, homokiralitatea espontaneoki nola sortzen den deskubritzeagatik. «Biek lortu dituzten erreakzio kimikoak ikaragarriak dira», aitortu du Zientzietako Suediako Akademiak.
Baina zer da homokiralitatea? Molekula kiral deiturikoek —adibidez, aminoazidoek— bi aldaera dituzte, eta bata bestearen ispilu moduko irudiak dira; organismo bizietan —gizakion zeluletako proteinetan, esaterako—, ordea, aldaera horietako bakarra agertu ohi da, eta bestea ez. Zientzialariek eskuen bidez azaldu ohi dute funtzionamendu hori: ezkerra eta eskuina elkarren ispilua dira; eta molekulek, nolabait ere, bi eskuetako bakarra hautatzen dute.
Hain justu, forma geometriko bakarra erabiltzearen propietateari homokiralitate esaten diote kimikariek, eta denbora askoan zehar ez dute jakin nola gertatzen zen. Kaganek eta Soaik, azkenik, «sintesi organiko asimetrikoaren arloan efektu ez-linealak eta autokatalisia» deskubritu dituzte, eta homokiralitatea eragiten duten erreakzio kimikoak garatu ahal izan dituzte.
Zehazki, erreakzio kimikoak manipulatzeko modu berri bat asmatu zuen Kaganek 1980ko urteetan; «katalisi asimetrikoaren aitzindaritzat» jotzen dute, molekulen bi aldaeretako bat lehenesteko modua eman zuelako. Soaik, berriz, homokirala izan zitekeen lehen erreakzio kimikoa diseinatu zuen 1995ean. «Nire bizitzako egunik zirraragarriena da», esan du gaur, sariaren berri izan ondoren.
Kaganek eta Soaik deskubritutakoak eragin handia izan du, besteak beste, material berrien, lurrinen eta nekazaritzarako produktuen garapenean, baina, batez ere, ikerketa farmakologikoan eta botiken garapenean. Izan ere, molekulen aldaeretako bakoitza sendagai edo funtzio diferenteetarako erabiltzea ekarri du.
