Osakidetzak kolon eta ondesteko minbiziaren baheketan aldaketak ezarri zituen 2009an, gaitzaren hilkortasuna apaltzeko. Bada, hamazazpi urteren ostean, erdira jaitsi dute hilkortasuna 50 eta 69 urteko herritarren artean. Hala ondorioztatu du Luis Bujanda eta Laura Izquierdo-Sanchez doktoreek argitaratu berri duten ikerketak. JAMA Network Open aldizkari zientifikoan argitaratu dituzte ikerketaren xehetasunak Biogipuzkoa Health Research Institutuko eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko ikerlariek. 2004 eta 2024 urteen bitartean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanle guztien hilkortasuna aztertuta burutu dute analisia.
Detekzio goiztiarrari esker lortu da, gehienbat, minbiziaren hilkortasuna murriztea. 2009an Osakidetzak martxan jarri zuen programak bi urterik behin 50 eta 69 urte bitarteko herritarrak gorozkien ezkutuko odol testa egitera gonbidatzen ditu. «Horretan oinarritutako behaketa programa bat abian jarri izana lotu da kolon eta ondesteko minbiziaren hilkortasuna etengabe murriztearekin. Gainera, beherako joera horrek hamarkada bat baino gehiago iraun izanak, iradokitzen du baheketa antolatuak epe luzerako eraginkortasuna duela», diote doktoreek ikerketan. Eta ez da gutxiagorako. Ikerketan azpimarratu dutenez, bide horretatik detektatutako 4.892 minbizietatik 3.464 (%70,8) lehen edo bigarren fasean zeuden; zeinetan errazagoa den gaixotasunari aurre egitea.
Horiek horrela, baheketa proposamena jasotzen duten herritarrei erreparatuta, %50,1 apaldu dira minbizia horri lotutako hildakoak. Datuak 100.000 biztanleko lagin batera estrapolatuz gero, 2004an zeuden 29,7 heriotzetatik, 2024an egon ziren 19,8ra igaro dira hiru lurraldeetan. Hori dela eta, detekzio goiztiarraren garrantzia azpimarratu dute ikerketaren egileek. Are gehiago, detekzio goiztiarrik gabeko kasuei erreparatuta, 36,8 dira hildakoak. Beraz, detekzioari gaixotasunaren hilkortasuna %46,2 murriztu izana egozten diote ikerlariek.
Orokorrean behera
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritar guztiei erreparatuz gero, bestalde, beherakada ez da hain bortitza. 2004tik 2024ra 438.134 hildako egon ziren hiru probintziak elkartuz gero; eta horietako 16.298 kolon eta ondesteko minbiziaren ondorioz izan ziren. Hau da, gaixotasun horrek hildakoen %3,7 eragin zituen tarte horretan. Bada, datuak 100.000 biztanlera eramanez gero, 2004an 32,8 hildakotik 23,1era igaro zen 2024an. Hau da, %29,6ko jaitsiera.
%70Borondatezko baheketan parte hartzen dutenen ehunekoa. 50 eta 69 urte arteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren %70ek hartzen dute parte gorozkien ezkutuko odol testetan; bi urtetik behin jasotzen duten borondatezko froga bat. Gainera, positibo ematen duten hamarretik bederatzi kolonoskopia bat egitera joaten dira.
Beherako joera hori hain nabaria izan ez den arren, 70 urtetik gorakoen artean ere gutxitu dela nabarmendu dute ikertzaileek. 100.000 biztanlera estrapolatuta, 2004an 165,4 lagun hiltzen ziren kolon eta ondesteko minbiziagatik; 2024an, ordea, 132,9 dira arrazoi horrengatik jazotako heriotzak; hau da, %19,6 murriztu ziren. Datu horrek «baheketa estrategia hedatuen eta arriskura egokitutako tratamenduen garrantzia» agerian uzten duela iritzi diote ikerlariek. Eta bidea urratzen jarraitu behar dela gaineratu.
Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleria gero eta zaharragoa da. Ikerketak erakusten du hori: 2004an %14,4 ziren 70 urte edo gehiago zituzten herritarrak, 2024an, aldiz, %18,8. Eta joera hori are nabarmenagoa da 50 eta 69 urte bitartekoen artean; zeintzuk tarte horretan %31,9 igo ziren. 50 urte beherakoak, aldiz, %12,3 jaitsi ziren.
