Lucia Etxeberria eta Oihana Barrios: «NATO da interes kapitalisten eta inperialisten beso armatua»

Berrogei urte joan dira Hego Euskal Herriak NATOn egoteari ezezkoa eman zionetik. Lehendik ere, Ipar Atlantikoko itunaren eraginpean ziren Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa —Frantziaren kontrolpeko lurralde oro bezala—, Parisek 1946. urtean sinatu baitzuen ituna. Espainia, berriz, 1982an sartu zen NATOn, eta lau urte geroago, bertan jarraitu ala ez bozkatzeko aukera eman zuen Madrilek. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, emaitzek ez zuten zalantzarako tarterik utzi: 436.333 boto NATOn sartzearen alde —lau herrialdeotan zenbatutako boto guztien %34,4—, eta 831.367 kontra (%65,6). Hiru bozkatzailetik bik zurian beltz adierazi zuten ez zutela aliantza atlantikoan egon nahi.

Lau hamarkada igarota, NATOren inguruko eztabaida ez da amatatu. Aitzitik, hauspoa hartu du azkenaldian, AEB Ameriketako Estatu Batuek jokaleku geopolitikoa astindu baitute, eta herrestan eraman nahi dituzte NATOko kideak. Horiek horrela, Ipar Atlantikoko itunaren aurkako manifestazio nazionala antolatu dute Euskal Herriko hainbat gizarte eragilek. Horien izenean hitz egin dute Askapenako kide Lucia Etxeberriak (Goizueta, Nafarroa, 1997) eta Zabaldi elkarteko Oihana Barriosek (Iruñea, 1980). Larunbat honetan eginen dute protesta, 12:30ean, Iruñeko Baluarte auditoriumaren paretik abiatuta.

NATOri ez! aldarria aise aditzen zen 1986an. Balio al du 2026an?

OIHANA BARRIOS: Hori da aldarrikatu nahi duguna, duela berrogei urte Euskal Herriak ezetz esan ziola NATOri, eta gaur egun inoiz baino motibo gehiago ditugula ezetz esaten segitzeko.

LUCIA ETXEBERRIA: Euskal Herrian, erreferendum hark berekin ekarri zuen aktibazio politiko oso handi bat. Gaur egun, NATOren esku hartzeak inoiz baino ugariagoak diren honetan, behar-beharrezkoa dugu aktibazio eta antolakuntza politiko hori. Euskal Herrian jar dezakegu bide horren lehen harria, NATOren aurkako mugimendu antiinperialista bat sortuz. Larunbateko manifestazioa urrats bat izan daiteke horretarako, eragile asko batu baikara, eta hasiak gara antolatzen.

Mobilizazio sozialek indarra galdu dute berrogei urte hauetan?

BARRIOS: Herri mugimenduaren desmobilizazioa nabaria da, baina ez da oraingo kontua. Badaramatzagu zenbait urte horrela. Gure egitekoa da berraktibatzea, eta eragileen artean esparru komunak topatzea; gaur egun kolektibo bakoitza murgilduta baitago bere dinamika politiko propioetan: lurraren defentsan aritzen direnak alde batetik, etxebizitzaren esparruan dabiltzanak bestetik... Egoerak zera eskatzen digu: bakoitza bere esparrutik ateratzea, elkarguneak topatzea eta internazionalismoa eta antiinperialismoa berraktibatzea. Funtsean, NATOren erroan sistema oso bat dago. Ezin da zatitu. Sistema horren beso bakoitzak beste guztietan eragiten du, eta NATO da interes kapitalista eta inperialista horien guztien beso armatua.

Hortaz, asmoa duzue larunbateko manifestazioaz harago ere elkarlanari eusteko?

BARRIOS: Bai, manifestazioa antolatu eta babestu dugun eragileok hiru hilabete baino gehiago daramatzagu elkarrekin gogoeta egiten, egoera aztertzen, erronkak identifikatzen... Faxismoaz hitz egiten dugunean, adibidez, zertaz ari gara zehazki? Zeren gaur egungo faxismoa ez da lehendik ezagun genuen hori... Faxistizazio prozesu berri baten lekuko gara, eta, horren aurrean, begirada zorroztu beharra dago, eta indarrak batu. Guretzat, Iruñeko manifestazioa abiapuntu bat izan daiteke, eta itxaropena dugu aurrerantzean ere elkarlanean jarraituko dugula, etorriko denari ere indarrez aurre egiteko.

ETXEBERRIA: Garrantzitsua iruditzen zaigu NATOren aurpegi guztiak ikusaraztea. Zer rol jokatzen duen, ez soilik militarki. Testuingurua eman nahi dugu. Funtsean, krisi ekonomiko betean gaude, eta AEBek —Europako Batasuna bidelagun dutela— beren hegemonia eta boterea mantendu nahi dute mundu osoan. Horretarako, ezinbesteko dute gerrak sustatzea. Horregatik ezin ditugu bereizi gerra militarra, gerra ekonomikoa, gerra soziala...

«Euskal Herrian, azken hogei urteotan, hirukoiztu egin da armagintza industrian inbertitzen duten enpresen kopurua: CAF, Sapa, Sidenor... Eta hortxe dugu Bardeako tiro eremua ere» 

LUCIA ETXEBERRIA Askapenako kidea

Zeintzuk dira gerra sustatzearen ondorioak Euskal Herrian?

ETXEBERRIA: Euskal Herrian, azken hogei urteotan, hirukoiztu egin da armagintza industrian inbertitzen duten enpresen kopurua. Adibide zehatz ugari ditugu: CAF, Sapa, Sidenor, Lauak... Bestalde, bertan dugu Bardeako tiro eremua ere. Eta horrekin guztiarekin batera, gerra kognitiboaren esparruan sartuta, azpimarratzekoa da Espainiako eta Frantziako estatuen jarrera, militarizazioaren goranzkoa sustatuz, eta gizartea nola ari den bere egiten diskurtso belizista horiek. Orain, esate baterako, Errusia seinalatzen digute etsai amorratu eta arriskutsu gisa, eta, diskurtso horien eraginez, normal-normal ikusten dugu gero eta diru publiko gehiago inbertitzea NATOn eta gastu militarrean, xahutze horrek pobretzea eta bizi baldintzen okertzea ekarriko badigu ere.

BARRIOS: Klaseen arteko arrakala ere areagotu egin da hala Euskal Herrian nola mundu osoan, eta beste ondorio batzuk ere badira: herri libreen zapalkuntza, subiranotasuna suntsitzea, hizkuntza txikiagotuak baztertzea... Autoritarismoa gero eta presenteago dugu egunerokoan, baina, tamalez, gero eta onartuagoa dago: ohikotzat dauzkagu diskurtso belizistak, bortitzak eta iraingarriak. Are, zilegitasuna ere ematen diegu. Presidente bat bahitzen dute gure begien aurrean, eta ez da ezer gertatzen; genozidio bat ari gara egunero ikusten telebistan, eta txintik ere ez. Barneratu egin ditugu bortizkeria eta krudeltasuna.

«Izugarri areagotu da kriminalizazioa, eta argi ikusi dugu hori Palestinaren aldeko mobilizazioetan. Erresistentzia ito nahi dute» 

OIHANA BARRIOS Zabaldiko kidea

Agintariek disimulatzeko beharrik ere ez dutela, alegia.

BARRIOS: Hori da. Duela zenbait urte, aitzakiak jartzeko eta gezurrak esateko beharra zuten sikiera. Irakeko gerra hasteko, adibidez, zenbat gezur eta zenbat buelta, iritzi publikoa kontra jar ez zedin. Orain, berriz, zer? Lasai asko esaten dizute Venezuela bonbardatu dutela petrolioa ebasteko, eta kito. Horraino heldu gara, eta beldurgarria da.

ETXEBERRIA: Maskarak erori dira, bai. Dena den, komeniko litzateke auzia gehiegi ez pertsonalizatzea. Trump burutik jota dagoela, zoro bat dela edo ez dakit zer dela... Inportantea da nabarmentzea oraingo joerak ez direla fenomeno puntualak: herrialdeak suntsitzea, lehengaiak ebastea eta kaosa eragitea, hori guztia lehendik ere bazegoen, baina orain areagotu egin da.

Denborak arrazoia eman die duela 40 urte NATOren aurka zeudenei?

ETXEBERRIA: Bai, orain argi adierazten dute batzuek, eta hori ere bada aitortza moduko bat. Baina kapitalismoaren garaipenetako bat ere bada jendeak egoera asimilatu izana. Onartzea ez dagoela beste aukerarik eta gauzak horrelaxe direla. Horregatik da hain inportantea aktibatzea, kalera ateratzea eta gure artean antolatzea, ikuspegi horri aurre egiteko.

BARRIOS: Era berean, kriminalizazioa izugarri areagotu da azken urteetan. Argi ikusi dugu Palestinaren aldeko mobilizazioetan. Elkartasun eta erresistentzia keinu oro kriminalizatu dute, eta ekintzaile asko epailearen aurretik pasatu dira horregatik, edo isun handiak ordaindu dituzte. Kalte handia eragiten die horrek eragileei, eta herri mugimenduari oro har. Ito egin nahi dute elkartasuna.