Duela denbora bat, pixkanaka gaztelania alde batera uztea erabaki nuen, euskaraz bizitzea lortu arte, hori bai, jakin banekien praktikan egoera horiek —bateko zein besteko izan— nire asmoa zailduko zutela. Adibide asko aipa nitzake, baina jarraian kontatuko dudanarekin geratzen naiz.
Artikulu honen sinatzailea maiz samar ibiltzen da Irun aldean, etxetik gertu dagoelako, eta bertako kafetegi ezagunenetako batean, urteetan sartutako hainbat pertsona hurbildu zitzaizkidan. Ez nituen inondik inora ezagutzen, baina haietako batek, ohiko agurraren ondoren, galdera azkar eta zuzen bat egin zidan: «Josu, ez al diezu gorbatadun piromano horiei merezi duten bezala erantzungo?». Taldeko bat GARA egunkaria irakurtzen ari zela ikustea lagungarri gertatu zitzaidan egoera hartan kokatzeko, eta elkarrizketa labur baten ondoren, eta alde egiteko asmoa nuela ikusi zutenean, lehengo gizonak berak honakoa bota zuen agurtzearekin batera: «Orain aurre egiten ez badiegu, gero berandu izango da».
Gaur, aipatutako gonbidapena onartuta, zera esanez hasiko naiz, tamaina handiko burmuinei esker honakoa entzuten ari garela; alegia, duela hamabost urte Estatu mailan argitaratutako egunkari batek (administrazio kontseiluak «independente baina ez neutral» gisa definitzen du bere burua) Espainiako ohiko eskuina EH Bildu legez kanpo uzteko hipotesia lantzen ari zela ziurtatuz ireki zuela bere lehen orria.
Hori ez da Espainiaren erreakzioa soilik aztertzen duen hipotesi bat, oso bestelakoa da. Taulan dagoen zaldi bat da, mugikortasunez betea, eta min egiteko prest dagoena. Kontinuismoa Espainiako sistema politikoaren muina dela erakusten duen beste adibide bat da. Izan ere, demokrazia esaten diogun hori amaierarik gabeko prozesu bat da, ideologia eta filosofia ugari biltzen dituena, eta praxi horrekin Espainiako eskuin muturrak eskaintzen dizkigunak bezalako sistemak aurki ditzakegu. Ingurune gero eta nihilistagoa garatzen duten sistemak dira, marketinaren biktima argia den gizarte bat sustatuz beren interesak defendatzen dituztenak. Eta hor, ideiak jostailuak dira, eta hitzak, berriz, seriotasunik gabekoak. Sistema horretan, tribuaren parte direnak eta metatutako esperientzia jakin batera jo dezaketenak bakarrik dira sutan erreko ez direnak.
Beraz, bere burua degradatzen duen sistema bat eskaintzen dute, arrazionaltasunetik kanpoko portaerak norberarenak balira bezala hartuz. Sistema horrek bere demokraziaren gailurrera igotzen ditu, beren gehiegikeriekin —ez soilik hitzezkoak— ohiko burges kontrairaultzailearen indukzio argia erakusten duten pertsonaiak. Erresumaren hiriburuan entzuten diren bezalako esaldiak pentsatu eta ahoskatzen dituen filosofia bat ontzat ematen duen sistema batek iraganaren ikuspegia gogorarazten du, are gehiago, iraganera eramaten gaitu. Eta sistema horrek, bozeramailerik kualifikatuenetako baten bitartez, totalitarismoaren beste garaipen bat proposatzen du. Izan ere, bere adierazpen publikoetan errealitatetik bereizi eta ihes egiten du, Franco kolpistaren kabineteen filosofiatik oso gertu kokatuz.
Itunen garaia bizi dugu, monarkikoak eta errepublikanoak, ezkertiarrak eta eskuindarrak sartzen diren sistema. Topikoz, itxuraz, egindako esaldiz eta jarreraz jositako sistema. Inkognita ilunez eta bastardilla ugariz betetako itunen filosofia hori da, hain zuzen, denborak argitzen dituena, Lehendakari jauna bezalako pertsonaiak trikimailuan parte hartzera bultzatzen dituena. Itunaren beste aldea da akordioak ixten dituena. Ez jakinarena egin arren, bere burua demokratatzat daukan inor ez dago legitimatuta ordezkatzen omen duen herriari dagozkion eskubideak berreskuratzeko bidean baldintzak inposatzeko.
Itxuraz demokratikoa den erregimen batean bakarrik egin dezake aurrera gobernu ordezkaritza duen norbaitek, jokabide gida demokratiko bat aintzat hartuta, iritzi publikoaren aurrean pertsonak eta taldeak seinalatuta, salatuta eta estututa, errugabetasun presuntzioarekiko inolako zorroztasunik eta errespeturik gabe. Zalantzarik gabe, ezohikoa eta onartezina den portaera bat da, baita atzeraezina izan daitekeen akats larria ere. Indarkeria ekintza politiko gisa bilatzea eta eragitea da, Euskal Herriko lehen erakunde politikoaren eskubideak deslegitimatzen saiatzeko. Ez da Gobernu kontseilari den ordezkari batena.
Aurreko paragrafo batean nioen ez direna diruditenak badirela, —izatez— iritzi publikoa faltsutzen duen produktua delako. Badira, baita ere, beren parlamentuko hitzaldi bikainekin sari bat merezi izan dutenak. Horregatik, ez dut amaitu nahi aipatu eta txalotu gabe sistema demokratikoetatik at dagoena; duela ez asko oparitu zioten estatusa mantentzeko egokia iruditu zaio hitzaldi distiratsu eta sutsua egitea, baina baita zakarra ere.
Amaitzeko, artikulu honen goiburua ekarri nahi dut gogora, oraindik euskal gizartearen parte sentitzen ez direnek baina Euskal Herri aske eta euskaldun baten alde bizi eta lan egiten dutenek beren kezka egokiak islatuta ikus ditzaten.
