Hamar urte dituzte. Teorian, belaunak urratzeko urtaroa da hau, munduari galderak bota eta jolasean orbainak biltzeko adina. Praktikan, ordea, goizero nire gelako atea zeharkatzen dutenean, helduaroaren harri astunez betetako motxilak dakartzate bizkarrean.
Pubertatearen atarian daude, pantailen labirinto birtualean galduak, sare sozialen erakusleiho hotzak eskatzen dien perfekzio distiratsuaren zamapean. Hamar urte besterik ez, eta jada nire mahaiaren aurrean esertzen dira, antsietatearen itsasoak irentsita, frustrazioaren olatuei nola eutsi jakin gabe, bakardade mutu eta sakon baten kaiolan. Hezkuntzan maiz janzten dugu adimen emozionalaren hitz polita, baina errealitateak aurrea hartu digu, tsunami baten gisan.
Gure haurrek inoiz baino gehiago behar dituzte iparrorratz horiek, besteen begiradaren ispilu hautsian bizi baitira, beren barne-ahotsarekin konektatu ezinik. Eta horrek, egunero, arrakalak uzten ditu gure geletan: ito egiten duen antsietatearen lanbrotik hasi, eta autoestimuaren beira pitzatuetaraino, harremanak josteko hariak gero eta hauskorragoak direlarik. Batzuk lehen lerroko lubakian bizi dugu hau. Eta badakizue? Ez dugu hitzik behar ekaitza datorrela ikusteko. Begirada itzali baten dirdira faltan irakurtzen dugu; goizeko «kaixo» horren isiltasun zaunkan, edo bat-batean itzaltzen den irribarrearen eklipsean. Baina, gero eta maizago, galdera bera bihurtzen zait bihotzean arantza: eta guri, nor ausartzen da guri laguntzen?
Noizko psikologoak eskoletan? Noiz ulertuko dugu osasun mentala ez dela luxuzko bitxi bat, eraikin osoari eusten dion zimendua baizik?
Nire unibertsoan hogeita hiru izar dira. Hogeita hiru bizitza, hogeita hiru istorio gordin. Bakoitza bere beldurren itzalekin eta bere zaurien oihartzunarekin. Baina ni ez naiz superheroia; ni gizakia naiz. Nik ere badaramat nire zama propioa, nire bizitzako doluekin, nekeekin eta sutan ditudan kezkekin. Eta batzuetan, pisu kolektibo honek lurrera eraisten gaitu.
Gizarteak itsasargi bakartzat du eskola, dena konponduko duen formula magikotzat. Ez dugu soilik matematika edo hizkuntza irakatsi behar; arima elikatu, babestu, balioak erein, gatazken sasiak garbitu, bullying-aren munstroari aurre egin eta osasun emozionalaren lore ahula zaindu behar dugu. Etxean jasotzen ez duten babesa, sare sozialen labirintoak eta sistemaren arrakalak gure eskuekin estali behar ditugu. Baina tresna berberekin jarraitzen dugu lanean: ikaslez gainezka dauden gelak, hondar-erlojuan ihes egiten digun denbora eta itotzen gaituen burokraziaren paper-mendiak. Sistemak paper gainean txalotzen du emozioen garrantzia, baina hitz politak ez dira inoiz ogi eta babes bihurtzen.
Horregatik oihukatzen dut, nekatuta baina ozen: Noizko psikologoak eskoletan? Noiz ulertuko dugu osasun mentala ez dela luxuzko bitxi bat, eraikin osoari eusten dion zimendua baizik? Zaila da, ia ezinezkoa, hamar urteko haur baten minaren arrakala goxotasunez osatzea, nire bi esku biluziak bakarrik daudenean hainbeste itsaso nahasiri eusteko. Ez da borondate falta; azala eta arima uzten ditugu arbelean. Sistemaren harresi hotzaren aurreko ezintasun biluzia da.
Eta, hala ere, badira oraindik gure lanari begiratu eta oporren egutegia besterik ikusten ez dutenak. Harrigarria da gure taupadek duten balioa nola gutxiesten den. Inork ez du ikusten eskolako atea ixten denean etxera doan itzala. Inork ez ditu ikusten gauez, ohean bueltaka garela, itzali ezin ditugun ikasleen aurpegi kezkatuen mamuak. Inork ez du dastatzen «gaur ere ez naiz denengana iritsi» esatearen zapore mingots eta hotza. Inork ez daki zenbat aldiz epaitzen dugun geure burua, aski ez garela pentsatuz.
Hezkuntza ez da datu hotzen curriculum bat, ezta ebaluazio-txosten bat ere. Hezkuntza bizitzak elkarrekin jostea da. Eta azken urteotan, haurren motxilak berunez bete dira, gure eskuak, berriz, bakarrik eta hutsik uzten dituzten bitartean. Ezin dugu etorkizunaren pisua irakasleon bokazioaren bizkar soilik utzi. Zaintza ematen dugunok ere zaintzaren aterpea behar dugulako.
Bestela, sistemak ez die soilik irakasleei huts egingo baizik eta bihotzez maite ditudan horiei egingo die kale: goizero nire gelan begiak zabaltzen dituzten hamar urteko lore hauskor horiei: gure etorkizunari.
