Geroa Bain argi daukagu: gure subiranotasun energetikoa soilik iturri berriztagarrien eskutik etorriko da.
Duela lau urte, Ukraina. Gaur, Ormuz.
Kanpoarekiko dugun erabateko mendekotasun energetikoaren paradigma gisa. Petrolioarekiko, gasarekiko eta ikatzarekiko mendekotasuna. Planeta suntsitzen ari diren elementuen mendekotasuna. Orain pairatzen ari garen larrialdi klimatikora eraman gaituztena.
Ez, Von der Leyen andrea, Europak ez du huts egin energia nuklearra uzteko politikan, zuk duela egun batzuk esan zenuen bezala. Hutsegitea izan zen, eta hala da orain ere, politikak ez bizkortzea ehuneko ehun berdea den energiarantz, eguzkian, haizean eta uretan oinarritutako energia baterantz.
Erregai Fosilei buruzko Itun baten lehen deialdia Ozeano Bareko Uharteetako Estatu Txikiek egin zuten 2015ean. Herrialde horiek ez dute krisi klimatikoa sortu, baina, hala ere, kaltetuenak izango dira, beren lurraldeak datozen urteetan desagertzeko arriskuan baitaude. Herrialde horiek proposatu zuten nazioarteko mekanismo lotesleak ezarri behar zirela erregai fosilak pixkanaka ezabatzeko, Klima Aldaketari buruzko Suvako Adierazpenaren bidez.
2017an, COP23an, erregai fosilak pixkanaka ezabatzeko eta energia berriztagarriak sustatzeko beharra azpimarratu zuten.
2019an, Erregai Fosilei buruzko Tratatuaren beharrari eta mekanismoei buruzko lehen artikulu akademikoa argitaratu zen, eta gizarte zibileko erakundeen arteko aliantza batek Zuzendaritza Batzorde bat sortu zuen, ekimena 2020ko irailean abiaraziz.
Gaur egun, 18 herrialde dira Itunaren parte. Horiei gehitu behar zaizkie 140 hiri eta gobernu azpinazional bat baino gehiago —horien artean daude Europako metropoli handiak, hala nola Bartzelona, Londres eta Paris—, Osasunaren Mundu Erakundea, Europako Parlamentua, gizarte zibileko 4.000 erakunde baino gehiago eta 37 nazio indigena.
Ekintza klimatikoa ekimen ugarik arautzen dute gaur egun. Erregai Fosilei buruzko Tratatua larrialdi klimatikoaren eta trantsizio energetikoaren erronkari kolektiboki aurre egiteko askotariko tresna-multzo horren parte da, eta orain arte behar bezala arautu ez den alderdi kritiko bati heltzen dio.
Ez, Von der Leyen andrea, Europak ez du huts egin energia nuklearra uzteko politikan. Hutsegitea izan zen, eta hala da orain ere, politikak ez bizkortzea ehuneko ehun berdea den energiarantz
Parisko Akordioaren helburua da planetaren batez besteko tenperatura globalaren igoera 1,5 ºC-tik gorakoa ez izatea, industriaurreko mailekin alderatuta. Bere helburu nagusia emisioak murriztea da, baina ez dio murrizketarik ezartzen petrolioaren, gasaren eta ikatzaren ekoizpenari eta erabilerari, eta ez du mekanismorik ezartzen energia berriztagarrietarako trantsizio justu bat negoziatzeko.
COPak eta Klima Aldaketarako Nazio Batuen Esparru Konbentzioa funtsezko mekanismoak badira ere trantsizio honetan, herrialde guztiak erabakiak hartu ahal izateko adostasun batera iristeko beharrak haien anbizioa eta abiadura mugatzen ditu, premiazko neurriak behar ditugun garai honetan. Hori dela eta, Erregai Fosilei buruzko Itun batek nazioarteko lankidetzan dagoen hutsunea bete dezake, eta herrialde aitzindari talde batek bultza dezake, herrialde guztiek lehen faseetan parte har dezaten eskatu beharrean, aurretik nazioarteko beste itun batzuekin gertatu den bezala, hala nola ozono-geruza babesteko Montrealgo Protokoloarekin, edo Ottawako Prozesuarekin, zeinak pertsonen aurkako minak debekatzeari buruzko Tratatua ekarri baitzuen.
Bestalde, Petrolioaz eta Gasaz Haraindiko Aliantza (BOGA) gasaren eta petrolioaren ekoizpena desagerraraztea errazteko sortutako herrialdeen arteko aliantza bat da, baina ez du ikatza barne hartzen, eta herrialdeen borondatezko aliantza bat da, ez nazioarteko legezko tresna bat; eta herrialdeak bakarrik hartzen ditu, eta Itunak, berriz, mugimendu zabalago bat biltzen du, eskualdeetako gobernuak eta gizarte zibila batzen dituena.
Erregai Fosilei buruzko Itun bat guztiz osagarria izango litzateke lehendik dauden ekimenekin, eta oso modu positiboan lagunduko luke Parisko Akordioaren eta BOGAren helburuak betetzen.
Tratatua sortzeko planteatutako bidea nazioarteko akordio bat da, negoziazio-prozesu espezifiko baten bidez. Negoziazio-prozesu hori, lehen etapetan behintzat, Nazio Batuen sistematik kanpo garatuko litzateke, erregai fosilak erauzteko interesa duten herrialdeek prozesuaren helburuak boikotatu edo desegin ez ditzaten.
Hori dela eta, Geroa Baik apirilaren 16an Nafarroako Parlamentuan egin genuen eskaera, Ganberak berak, Nafarroako Gobernuak eta Estatuko Gobernuak proposamen hori babes dezaten:
Batetik, ez ugaritzea: erregai fosilen proiektu berrien hedapena gelditzea mundu osoan.
Bestetik, bidezko ezabaketa: dauden proiektuak eta azpiegiturak pixkanaka eta modu ekitatiboan ezabatzea, berotze globala 1,5 ° C-ra mugatzeko helburuari jarraikiz.
Azkenik, trantsizio justua: erregai fosilen mende dauden langile, komunitate eta ekonomientzat bidezko trantsizio energetikoa bultzatzea, inor atzean utzi gabe.
Eskaera hori onartu egin zen, eta, horren ondorioz, Nafarroak berretsi egin du klima-aldaketaren aurkako borrokan eta bidezko trantsizio energetiko baten alde duen konpromisoa.
Izan ere, joan den abenduko The Lancet aldizkariaren alean Marina Romanello doktorea parafraseatuz, «bizien eta bizirauteko bitartekoen suntsiketak handitzen jarraituko du erregai fosilekiko dugun adikzioari amaiera ematen diogun arte».
