Lehenik eta behin, zoriondu nahi zaitugu aurtengo edizio bikainagatik, Danborradaren mendeurrenaren ospakizunean. Horrek guztiak donostiar asko hausnarketa batera garamatza, eta hausnarketa horretara gonbidatzen zaitugu bai zu, bai jai honetan parte hartzen duten elkarte guztiak ere.
Uste dugu ehun urte igaro ondoren beste kapitulu bat ireki behar dela, beste etapa bat; etapa horretan jaia demokratizatu behar dugu, eta ez dugu onartu behar betiko elkarte berberak izatea —Gaztelubide eta Unión Artesana—, beti bezala, banderaren igoera eta jaitsieraren protagonistak. Gauza bera gertatzen da Haur Danborradaren irteera ordenarekin. Gure ustez, parte hartzaile guztiak barne hartuko dituen txandakako sistema bat ezarri beharko litzateke arau baten bidez.
Memoria Demokratikoaren Legea aintzat hartuta soilik, iragan ilun samarra duen Gaztelubide bezalako elkarte batek —Donostiari barkamenik eskatu ez dionak— ez luke gainerakoen gainetik ez dagokion pribilegiorik izan behar.
Gaztelubide frankismoaren erregimeneko kide nagusientzako harrera gune ofizial gisa aritu zen (ministroak, militarrak, eta abar). Lege berriaren babespean, bisita horien azterketa historikoak aukera ematen du espazio hori ez tradizio gisa berrinterpretatzeko, baizik eta frankismoaren balidazio sozialerako gune gisa Donostian.
1980an, bere danbor nagusiak, Manolo Mujicak, mehatxu egin zuen ez zela banderaren igoerara joango baldin eta Kresalan emakumeek Danborradan jotzen bazuten. Orduko alkateak, Alkain jaunak, erantzun zion bando bat aterako zuela pribilegio hori Gaztelubideri kentzeko, emakumeek jotzeko zuten eskubidearen aurka jartzen bazen. Elkarteak Kresalaren igarobidea oztopatu zuen, irain eta oihu artean, egoera normalizatu arte urte luzez iraun zutenak.
1987an, Gaztelubidek sarrera ukatu zion afari batean Pilar Miróri, urte hartan hiriko Urrezko Danborra jaso zuenari, emakumea izate hutsagatik. Hori ez da soilik elkarte pribatu baten barne kontua; Konstituzioan jasotako berdintasun printzipioaren urraketa da, Memoria Legeak indartua. Miróri ezarritako betoa emakumeen memoria demokratikoaren barruan kokatzen da, nazional-katolizismotik heredatutako patriarkatuaren erresistentziaren adibide gisa gizarte erakundeetan. Beste erakunde batzuek beren iraganari aurre egin dioten bitartean, Gaztelubideren barkamen zehatz baten zain gaude oraindik.
Alkate jauna, Danborrada eta jaia donostiar guztiona da, eta bada garaia txandakatzeko.
