Nina Simonek eta David Bowiek gela ilun batean hitz egiten dute, punta batetik bestera. Bilboko Guggenheim museoko 105 gelako argiak amatatu ditu Steve McQueen artista eta zinemagile britaniarrak, bisitariak 66-76-26 instalazioan guztiz murgildu ahal izateko. Soinu, irudi edo estimulurik gabeko testuinguruak bizitzan etenaldi bat egiteko aukera ematen du, bi abeslarien ahotsetan guztiz murgiltzearekin batera. Gaur aurkeztu dute instalazioa, eta urriaren 9tik otsailaren 21era arte egongo da ikusgai Guggenheim museoan.
McQueen zinemagilea, argazkilaria eta eskultorea da, eta bere ibilbidean hainbat sari jaso ditu, besteak beste Turner saria eta Arte Plastikoetako Rolf Schock saria. Miren Arzalluz Guggenheim museoaren zuzendari nagusiaren arabera, «McQueen kultura garaikidean eragin handia duten ahotsetako bat da, eta zinema eta artearen lengoaiak eraldatu ditu». Azaldu du, gainera, McQueen orain dela sei urte hasi zela Lekha Hileman museo komisarioarekin hizketan. «Solasaldi liluragarri horren ondorio izan da instalazio hau».
«McQueen kultura garaikidean eragin handia duten ahotsetako bat da, eta zinema eta artearen lengoaiak eraldatu ditu»
MIREN ARZALLUZ Bilboko Guggenheim museoko zuzendaria
Ez da ohiko artelan bat, belarriak baino ez dira behar obraz gozatzeko. Izan ere, McQueenek Simone eta Bowie abeslarien ahotsak baino ez ditu erabili eskulturarako material gisa. Ia guztiz ilundutako gela batean bi bozgorailu sistema instalatu ditu, bakoitza gela erraldoiaren mutur batean, bata besteari begira. Batetik Simoneren Wild is the Wind kantaren bertsioa entzuten da, eta bestetik, berriz, Bowierena. Ahotsak txandakatu egiten dira, batak besteari erantzungo balio bezala. Aldi berean, bisitariak gela guztian barrena mugitu ahal dira.
Dimitri Tiomkinen Wild is the Wind abestiak bi bertsio ditu: 1966ko Simonena eta 1976ko Bowierena. McQueenek orain dela 30 urte entzun zituen bi kantak lehen aldiz, eta hortik aurrera behin eta berriz itzuli da haiek entzutera. Artistaren arabera, abestiak bere «baitaraino» sartzea lortu zuen, hitzek sentiarazi zioten maitasun eta beldurraren dualtasunari esker. «Maitasunari buruz hitz egiten du, baina hain maitasun indartsua da, ezen beldurgarria baita», azaldu du McQueenek. Hala ere, gelan entzuten direnak ez dira jatorrizko bertsioak.
McQueenek parte instrumentala kendu die abestiei, hain zuzen, ahotsa ez beste estimulurik ez izateko. Horrela lortu du bisitariak soilik ahotsetan zentratzea, eta gelan denbora gelditzen den sentsazioa sortzea. «Instalazioak aukera ematen du gure bizimodu azkarra une batez utzi eta tarte bat hartzeko. Esaten dizu: lasaitu, gelditu ahal zara tarte batez. Arreta jartzeko gaitasuna galtzen ari garen honetan, instalazioak arreta osoa eskatzen du».
«Instalazioak aukera ematen du gure bizimodu azkarra une batez utzi eta tarte bat hartzeko. Arreta jartzeko gaitasuna galtzen ari garen honetan, instalazioak arreta osoa eskatzen du»
STEVE MCQUEEN Artista eta zinemagilea
Bi ahotsak tartekatuz kontakizun bakar bat osatu du McQueenek. Obraren izenak jatorrizko bi bertsioak grabatu zireneko urteak iradokitzen ditu, baita erakusketaren urtea ere. 56 urte geroago bi bertsioak batzean, distantzia historikoa «desegin» duela uste du egileak. Horrenbestez, bi grabazioen testuinguru sozial eta politikoez hausnartzeko aukera ere ematen du instalazioak.
Ahotsak direla eta, zera esan du artistak: «Bi ahotsak goratu egiten dira, eta izarretara heltzen zara, nahiz eta grabitateak beherantz tira egin», deskribatu du McQueenek.
Guggenheimerako, espresuki
Guggenheimerako berariaz sortu du instalazioa artistak. «Museoaren handitasuna ikaragarria da; hemen denak funtzionatzen du», nabarmendu du. Museoak eskaintzen dituen gela intsonorizatu erraldoietako bat da bi ahotsen eszenatokia. Bozgorailuez gain, banku bat dago gelaren erdian. Aukeratutako aretoa gris ilunez margotuta dago guztiz, eta, argiaren intentsitatea apalduz, artistak oraindik argi gutxiago duen leku bihurtu du, ez baita ia ezer ikusten ahal. Espazioaren eraketa entzumenaren esperientzia indartzeko dago pentsatuta, baina distrakzio bisualak kentzea ez da izan baliabide bakarra. Gela intsonorizatuari eta ahotsei esker, isiltasuna eta soinua ere material bihurtzen dira. Bowiek eta Simonek kantatzen ez dutenean, isiltasuna sentitu daiteke.
Erakusketarekin batera, museoak McQueenen filmei eskainitako zinema ziklo bat ere aurkeztu dute; urtarrilean izango da. Artistak zineman eta artean garatu dituen lanen arteko erlazioaz gogoeta egiteko leiho bat zabaltzea izan da zikloaren asmoa.
McQueenek zineman izandako esperientziaren adierazle da, esaterako, 12 Years a Slave pelikula. Oscar sari bat jaso zuen.
