Aktore lanetan hogei urte badaramatza ere, oraindik bere jarduna zabaltzen ari da Kepa Errasti (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1981). Antzezle gisa ikus-entzunezkoetan hasi zen, nahiz eta antzerkian sentitzen den erosoen. Aktore izatea aski ez, eta antzerki gidoiak idazten hasi zen urteen poderioz —«istorioak kontatzen», berak aipatu duen moduan—. Azken urteetan, antzezlanak zuzentzen dabil, baita zuzentzen laguntzen ere, eta, dioenez, asko disfrutatzen du horretan. Laster zuzenduko du bere lehen obra «potoloa», eta gogotsu dago. Txikitatik izan du interpretaziorako grina, eta grina hori du aurrera jarraitzeko motorra gaur egun ere.
Makina bat proiektutan ari zara une honetan. Zertan zabiltza zehazki?
Aste Santuan Xake Produkzioak-en hurrengo lana izango den hori prestatzen hasi gara. Sidari izeneko lana da, Xake Produkzioak-en bosgarrena. Getari Etxegaraik zuzendu du, eta nik neuk idatzi dut. Bestalde, Pabiloi 6 espazioan pieza txiki bat zuzentzen ibili naiz, Antzerki Laburren Jaialdirako. Gainera, Tanttaka Teatroak Elkarrekin berriz obra estreinatuko du urtarrilean, eta ekainean hasiko gara entseguekin, gero urtarrila hurbildu ahala jarraitzeko. Azaroan beste proiektu bat zuzentzen hasiko naiz... Urte potentea daukat aurrean, profesionalki behintzat, eta pozik nago horrekin.
Gehienbat, zure jarduna antzerkiari lotuta dago gaur egun. Antzerkian eman zenituen lehen pausoak interpretazioan?
Ni antzerkia ikasten hasi nintzen, baina lehenengo lana ikus-entzunezkoetan izan zen, Goenkale-n. Oso eskertuta nago esperientzia hori bizitzeagatik; iruditzen zait asko ikasi nuela, eta tranpolin bat izan zela jende desberdina ezagutzeko. Horri esker beste esparru batzuetan sartzeko aukera izan nuen, baita ikasten hastekoa ere. Halako eguneroko telesail bat —non geratu dira eguneroko telesailak!—, euskaraz, aktoreentzat zortzi hilabeteko lan bat zen. Asko ikasten da horrelako erritmo batean lan eginda.
Zer ematen dizu zuri antzerkiak?
Antzerkiak badu zer edo zer; momentuan eta segidan gertatzen den zerbait da. Zineman eta telebistan —zineman agian gehiago— milimetrikoagoa da dena, eta kontu handiagoarekin jardun behar izaten du arlo bakoitzak. Gainera, arlo bakoitzak bere lana egin behar du. Egin ditut pertsonaia txiki batzuk zineman, eta ez zaude hilabete eta erdiz horretan lanean. Antzerkian, ordea, bai. Momentuz —eta momentuz esan nahi dut—, ez dut zineman antzerkian bezainbeste gozatu. Agian antzerkian lan gehiago egin dudalako da.
Zer da, zehazki, antzerkiak duen zera hori?
Antzerkiak badu hasi eta bukatu egiten den zer edo zer; hor gertatzen da dena. Badu zerbait, momentuz niri zineman bizitzea egokitu ez zaidana. Zineman gehiago begiratzen diezu beste gauza batzuei: makillajekoak sartzen dira, orain argiari begiratu behar zaio, gero soinuari... Gauza gehiago hartu behar dira kontuan. Uste dut gauza horietara guztietara ohituz joaten zarela, eta ikasiz joaten zarela. Antzerkiak badu momentuko gauza bat zinemak ez duena. Aldi bakoitza desberdina da, publiko bakoitza desberdina da, eta horrek asko baldintzatzen du esperientzia.
«Antzerkiak badu momentuko gauza bat zinemak ez duena. Aldi bakoitza desberdina da, publiko bakoitza desberdina da, eta horrek asko baldintzatzen du esperientzia»
Oroitzen al duzu lehen aldiz taula gainera igo zinen aldi hura?
Bai, eskolan izan zen. Garai hartan, Kurtzebarri eskolan [Aretxabaleta] urtero antzerki astea antolatzen zen. Gela bakoitzak antzezlan bat prestatu behar izaten zuen. Guk seigarren mailan Iparragirre egin genuen. Euskarako klase orduak antzerki hori lantzeko erabiltzen genituen. Denbora asko eskaintzen genion prestaketa lanari. Lehenagotik ere gustatzen zitzaidan, baina hor sortu zitzaidan antzerkirako zaletasuna. Kalitatezko denbora eskaini genion antzerkia ikasi eta lantzeari, eta hor ikaragarrizko gustua hartu nion. Umemoko bat nintzen, baina urte haiek harra gehiago piztu zidaten.
Eta horren ondoren nola jarraitu zenuen?
Arrasate Euskaldundu Dezagun elkarteak antzerki ikastaro bat antolatu zuen, eta nik izena eman nuen. Ez dakit zehazki zenbat urte nituen, baina gogoratzen naiz gezurra esan nuela adinarekin, izena eman ahal izateko. Nueva Zaragozako biztanleak antzezlana egin genuen bertan. Esperientzia serioagoa izan zen. Horren ondoren, Kazetaritza ikastea erabaki nuen. Oso argi neukan Interpretazioa ikasi nahi nuela, eta hala ere Kazetaritza ikasi nuen. Ia-ia amaitutakoan Donostiara etorri nintzen, Arte Eszenikoen Tailerrean izena emateko. Hor hasi nintzen ikasten, eta berehala hartu ninduten Goenkale-n.
Urteen poderioz, aktore rolaz gain, beste rol batzuk ere hartu dituzu zeure gain: gidoilariarena, esaterako. Nolatan sortu zitzaizun idazteko grina?
Ez dakit hau esatea ondo dagoen, baina idaztea, berez, ez zait gustatzen. Nagikeria-edo ematen dit. Istorioak kontatzea gustatzen zait, eta buruan daukadan hori helaraz dezakedala pentsatzea. Horrek idazteko gogoa sortzen dit. Baina idazketa, berez, ez zait askorik gustatzen. Ez dut neure burua idazle kontsideratzen. Idatzi dut antzerkia, eta funtzionatu duten obrak izan dira. Uste dut badudala gauzak kontatzeko gaitasuna, baina ez daukat idazle sena. Aktore sen handiagoa dut. Bueno, sena edo... ez dakit zer den.
Istorioak kontatzeko nahi hori, orduan, istorioak berak zuri zerbait sorrarazten dizulako da?
Normalean bai. Enkarguz gauzatxo batzuk egin izan ditut, eta, niretzat behintzat, zaila izaten da enkarguz idaztea. Nahi izan dudalako idatzi dudanean, beti egon da pertsonalki ezinegona sortu didan zerbait. Badago jendea gai sozialen edo potoloen inguruan idazten duena, baina nik gai pertsonalagoetara jotzen dut; ni inplikatzen nautenetara. Idazten ari naizen hori gertutik bizi behar dut, edo modu berezi batean ukitu behar nau.
«Istorioak kontatzea gustatzen zait, eta buruan daukadan hori helaraz dezakedala pentsatzea. Horrek idazteko gogoa sortzen dit»
Antzerkirako sortu zenuen lehenengo lanak, Mami Lebrun-ek, oso gertutik ukitu zintuen.
Bai. Ideia lehenagotik nuen. Hildako pertsona baten errautsak botatzeko kabaret bat egiteko ideia etorri zitzaidan burura. Ideia hori denbora luzez izan nuen buruan. Bat-batean, nire amona hil zen, eta momentuan ez, baina gerora, amonaren heriotzak nigan uste baino eragin handiagoa izan zuela konturatu nintzen. Horren harira, hasierako ideia hura berreskuratu nuen, eta horrela sortu zen Mami Lebrun. Gaztaroan Parisen egondako amona baten istorioa kontatzen zuen, eta jendeari egia izan zitekeela pentsatzearen ilusioa piztu zitzaion. Jende askok galdetu zidan: «Hau egia da?». Egia izan daitekeen horrekin jolastea gustatzen zait, xaxatzea.
Eta Mami Lebrun-ekin batera Xake Produkzioak konpainia eratu zenuen Xabier Ormazabalekin batera. Nolakoa da konpainia bat eramatea?
Nekeza da. Xake konpainiak ez dauka urteroko jarduna. Antzerki konpainia asko antzerki konpainia izatetik bizi dira, eta denbora guztian sortu behar dute lan bat. Gure kasuan, Xabier Ormazabal eta biok gaude, bakoitzak beste lan batzuk dauzka, eta ez diogu eskaintzen beste antzerki konpainia batzuek eskaintzen dioten eguneroko lan hori. Proiektuka egiten dugu lan. Ez dugu ez dakit zenbatean behin proiektu bat ateratzeko behar hori, arlo ekonomikoari dagokionez, gure egitura mantentzeko. Gurea oso konpainia txikia da, eta dena egiten dugu guk.
Urteroko jardun hori ez izateak ematen dizue nolabaiteko lasaitasuna proiektuak sortzeko orduan?
Ez da propio egiten dugun zerbait. Horrela suertatu da. Ez dakit pribilegio bat den, beste gauza askotan hankamotz geratu gaitezke eta; emanaldiak lortzeko orduan, adibidez. Pribilegio horretatik, benetan mugitzen gaituzten gauzak kontatzeko aukera daukagu. Kontatzeko gogoa dugunean sortzen dugu zerbait.
Zuzendari ere ibili zara, baina ez hainbeste. Errespetua ematen dizu?
Egia esan, oso gustura egin izan dut. Oraintxe zuzendaritzarekin asko disfrutatzen hasi naiz. Arizona antzezlanean [2025], zuzendari laguntzaile izan nintzen, eta euskarazko bertsioaren zuzendari. Azkenean erabaki dezente hartu behar izan nituen. Sormena euskaraz izan zen, eta gure sormen prozesuan erabaki ziren gauza asko bere horretan geratu ziren gaztelaniazko bertsiorako ere. Gerora, Gasteizen Harrimena lantzeko ariketak [2025] zuzendu nuen, Edu Zelaietak idatzitakoa. Oso lan berezia izan zen. Datorren urtean Txalo konpainiarentzat ere zuzenduko dut lan bat, potoloagoa. Ni neu zuzendari moduan egongo naizen lehenengo lana izango da. Errespetua ematen dit, baina gogotsu nago. Idazteko orduan bakarrik ez, zuzentzeko orduan ere segurtasun falta izaten dut, ezetz dirudien arren. Nire erabakiak partekatzeko beharra izaten dut.
«Idazteko orduan bakarrik ez, zuzentzeko orduan ere segurtasun falta izaten dut, ezetz dirudien arren. Nire erabakiak partekatzeko beharra izaten dut»
Irakaskuntzan ere aritzen zara.
Bai, Donostiako Arte Eszenikoen Tailerrean. Bertan ikasi nuen nik, eta bere garaian Julia Marinek ematen zuen euskarako ikasgaia. Testuak euskaraz nola landu azaltzen duen ikasgaia da, besteak beste. Juliak lanpostua utzi eta urte batzuetara niri eskaini zidaten, eta horrela sartu nintzen. Apur bat militantzia bihurtu da. Bertan ikasi nuenez, eskola berezia da niretzat. Lan polita egiten dute antzerkigintzari dagokionez, baita jende gazteari formakuntza eskaintzeari dagokionez ere. Ez dit denbora asko kentzen. Lauhileko bakarra egoten naiz, astean arratsalde batez. Bestela ere buruhauste latzak izaten ditugu beste lan batzuk uztartzen.
Lan asko uztartzen dituzu, polifazetikoa zara.
Batzuetan gehiegi ere bai! Iristen naiz denera, eta gustura nabil. Batzuetan zalantza sortzen zait: gauza gehiegitan nabil? Ez denboragatik bakarrik, baizik eta gauza bakoitzari eskain diezaiokedanagatik. Momentuz, gustura nabil. Asko gustatzen zait nire lana, asko betetzen nau.
Gauza asko egiteko beharra sentitu duzu, edo besterik gabe horrela suertatu da?
Horrela suertatu da. Gainera, arrisku bat ere badago: batzuetan, jendeak maiz ikusten bazaitu, zure irudia erre egiten da. Hori ere izan da nire beldurretako bat gauza gehiegi egiten ari naizela pentsatu izan dudanetan. Jan ere egin behar dugu. Iturgin bati ez zaio esaten: «Zenbat lan ari zaren egiten». Baina guri bai.
Aktore lana nolakoa den ikusita, norberak bere aukerak bilatu behar ditu, ezta?
Bai, oso ezegonkorra da-eta. Aktoreen sektorean izugarrizko langabezia tasa dago. Oso gutxik dugu gure bizimodua gustatzen zaigun horretan sostengatzen dela esateko pribilegioa. Hori oso argi daukat.
«Momentuz oso salbuespenezko gauza da euskarazko hiru film aldi berean karteldegian egotea»
Gehienbat antzerkian aritzen da gaur egun, baina zineman ere egiten du lan; iaz estreinatu ziren Maspalomas eta Karmele filmetan parte hartu zuen. Errasti kontziente da euskarazko bi proiektutan kasik aldi berean parte hartu izana ez dela ohikoa: «Oso salbuespenezko egoera da». Film horiei esker makina bat ikusle gerturatu zaizkio bere lanarengatik zoriontzera. Esker onekoa da aktorea hitz horiekin, baina arrisku bat ere ikusten die: jendea ez da ohartzen, zinemaz gain, proiektu gehiagotan parte hartzen duela. Eta berak bezala, makina bat lankidek.
Pantaila handian egon diren bi filmetan parte hartu duzu: Maspalomas eta Karmele. Nolakoak izan dira esperientziak?
Oso politak. Beti esaten dut oso salbuespenezko egoera izan dela. Jende askok esaten dit: «Zineman jo eta su zabiltza!». Ez. Zineman aritu nintzen lanean duela bi urte bi pelikulatan, eta batera estreinatu ziren iaz. Nik orain zineman ez daukat ezer, zero. Oso polita izan da esperientzia, baina zinemakoa oso salbuespenezko gauza da Euskal Herrian, eta euskaraz. Egia da zinemak, gizarteari begira, nolabaiteko prestigioa ematen duela. Zineman lan egiten baduzu, jendeak pentsatzen du: «Lanean ari da». Bueno, nik zineman aurreko urtean egin nuen lan, baina 20 urte daramatzat lanbide honetan. Aktore asko daude, asko lanik gabe, edo bestelako lanekin. Aktore lana ere bada irakasle aritzea, edo pieza txiki batean lan egitea. Aktoreen lanbideak esparru zabala hartzen du.
Ikuspegi horrek kalte egingo dizue, ezta?
Bai, hala da. Niri orain jende gehiagok esan dit «ze ondo, bazabiltza lanean», Maspalomas-en eta Karmele-n agertzeagatik. Badakit borondate onarekin esaten didatela, baina denbora gehiago daramat honetan lanean. Halakoetan, pentsatzen dut: «Kontua da antzerkian ez nauzula inoiz ikusi!» [barreak].
Zuk parte hartu zenuen bi film horiek Jone, batzuetan pelikularekin batera egon ziren zinemetan hilabete batzuetan. Aspaldi ez zela halakorik gertatzen. «Ekaitz perfektua» izan zen adituentzat. Zuk zer iritzi duzu?
Batetik, oso pozgarria iruditzen zait. Baina askotan ilusio faltsu baten arriskua ere izan dezake. Momentuz oso salbuespenezko gauza da euskarazko hiru film aldi berean karteldegian egotea. Hemendik aurrera zer gertatzen den, hor dago gakoa. Datu horrekin jendeak adierazi nahi izatea euskal zinemaren nolabaiteko pizkundea dagoela, hori arriskutsua izan daiteke.
