Argi mintzatu dira Seaskako ordezkariak Baionan: azterketen gaian ez dute gibel egiterik onartuko. Urtarrilean Baionan egin zuten mobilizazioaren ondotik, azkenean ostegun honetan izanen dute bilkura errektoretzarekin Bordelen, eta adierazi dute «erantzunen bila» joanen direla. Hiru eskaera plazaratu dituzte: Leheneko ikasleek pasatuko duten Matematiketako azterketa aurtendanik euskaraz egiteko eskubidea; baxoko ahozko handian euskaraz aritu ahal izatea; eta baxoko azterketan euskarak izan behar duen lekuaz abiatutako gogoetan parte hartzea. «Arazoa orain eta hemen konpondu behar da, ondoko belaunaldien bizkar utzi gabe», adierazi du Erik Etxart Seaskako lehendakariordeak.
Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitzaren aitzinean elkartu dira Seaskako 39 ikastetxeetako ordezkariak, agerraldi masiboa egiteko. Ez da edozein leku, 2022an eraikin hori okupatu ondotik lortu baitzuten brebetako azterketa euskaraz pasatu ahal izatea; Seaskako ikasleei eman zieten aukera lehenik, eta sare publiko eta pribatuetako ikasleei zabaldu zieten ondoren. «Azterketak euskaraz izan daitezen borroka gune sinbolikoa bilakatu da. Hemen bildurik, baxoan euskarari zor zaion lekua lortzeko gure determinazioa adierazi nahi dugu», esplikatu du Etxartek.
«Hitzak ikusten dugu aldekoak direla, baina inpresioa dut azken urteetan beti gauza bera errepikatzen dugula. Hilabeteak pasatzen dira, eta ekintzetan ez dugu ikusten urratsik»
ERIK ETXART Seaskako lehendakariordea
Lizeoko ikasleek pasatzen dituzte baxoko azterketak, baina agerraldi horrekin adierazi nahi izan dute ikasle, irakasle eta familia orok duela gaiari buruzko kezka. «Ikastola guzien kezka da, milaka familiarena, komunitate osoarena, herri oso batena. Ondoko belaunaldiek ere badakite gai garrantzitsua dela. Familiek ikastola hautatzen dute haurrak hiztun oso bilaka daitezen; horretarako, azterketak ere euskaraz izan behar dira».
Urtarril hasieran egin zuten bilkura Parisen EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek Edouard Geffray Frantziako Hezkuntza ministroarekin. Hartu-eman «baikorra» izan zutela adierazi zuten bileraren bukaeran, baina azterketen gaian «esku hutsik» atera zirela salatu zuen Seaskak. «Hitzak ikusten dugu aldekoak direla, baina inpresioa dut azken urteetan beti gauza bera errepikatzen dugula. Hilabeteak pasatzen dira, eta ekintzetan ez dugu ikusten urratsik».
Ekainean berean
Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministro ohiak 2020an egin zuen erreforma aitzin, Matematiketako proba euskaraz egiten zuten ikasleek; baina, azterketa moldea aldatu dutenetik, berezitasun hori hartu dutenek baizik ez dute egiten. Hezkuntza Ministerioak iragarri du aurten Leheneko ikasle guziek eginen dutela beste behin. «Berrezarri dutenez, ez dugu onartuko gibel egiterik. Ekain honetan, Matematikako azterketa euskaraz pasatzeko eskubidea ukan behar dute lizeotarrek», berretsi du Etxartek.
Funtsean, hala jaso zuen 2021ean, Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legea partzialki zentsuratu ondotik gobernuak publikatu zuen zirkularrean. Murgiltzean oinarritutako hizkuntza gutxituen irakaskuntza arautzea zen helburua, eta honela idatzi zuten azterketei zegokien zatia: «Ibilbide elebidun hori segitu duten ikasleek baxoko proba batzuk eskualdeetako hizkuntzetan pasatzen ahal dituzte». Gaur egun ministro den Geffrayk izenpetu zuen dokumentua.
Era berean, 2019an Seaskak, EEPk eta Frantziako Hezkuntza Ministerioak izenpetu zuten hitzarmenean ere jasoa da ahozko handian euskaraz jarduteko aukera izanen dutela, baina gaur-gaurkoz hezkuntza administrazioak ez du adostutakoa errespetatu. Orduko ituna iraungia da, eta oraindik ez dute lotu dokumentu berri bat adostea. 2024an, desobedientzia ekintza egin zuten irakasleek, eta hala nahi zuten ikasleei euskaraz aritzeko aukera eskaini zieten; baina iaz, euskaraz irakasten duten lizeotako irakasleak epaimahaietatik baztertu zituzten, eta «diskriminazio argi bat egin». Ondorioz, ezin izan zen 2024ko esperientzia errepikatu. «Aurten, beraz, sail elebiduneko eta murgiltze saileko lizeotarrek ahozko handian euskaraz mintzatzeko parada ukan dezaten galdegiten dugu», adierazi du Etxartek.
Gogoetarako prest
Harekin bildu zirenean, Geffray ministroak Euskal Herriko hautetsiei aitortu zien Blanquerren erreforma hizkuntza gutxituen kaltetan egin zela, eta kalte hori konpontzeko xedea agertu omen zien. «Bazen garaia!», Seaskaren hitzetan. Horri buruz abiatu duten gogoetaren parte izan nahi dutela adierazi du Etxartek. «Bestela, aldaketak gure hizkuntzaren kaltetan eginen dira, beti bezala».
Elkarrizketarako prest direla erran du, «gure haurren hizkuntz eskubideak eta koherentzia pedagogikoa» errespetatuak izan daitezen. «Ez dugu galdegiten baxoa osoki ekain honetan euskaraz izan dadin», zehaztu du. «Urratsez urrats aitzinatzeko prest gara». Azterketak prestatzeko bide administratiboa oraindanik hasten dela erran dute. «Ikasleei eta familiei azterketen gaineko estres gehigarria lehenbailehen kendu behar diegu segurtatzeko zein hizkuntzatan egiten ahalko dituzten azterketak».
