Zientzian, irakurmenean eta matematikan «inoiz ikusitako mailarik txikiena» atzeman du PISA ebaluazio txostenak aurten. Joera orokorra da, eta herrialde gehienetan gertatzen ari da. 91 estatutako 760.000 ikaslek parte hartu zuten ikerketan iaz —munduan 33 milioi ikasle daude adin horretan—, eta gaur aurkeztu dituzte munduko datuak.
Irakurmenean, gaitasun gero eta eskasagoak dituzte gazteek, PISAren azterketaren arabera, eta 2018tik jaitsiera nabarmenak gertatu dira informazioa ebaluatzeko, informazioen artean loturak egiteko eta irakurritakoari buruz kritikoki pentsatzeko gaitasunetan: «adimen artifizialaren garaian garrantzi gehien duten gaitasunetan» gertatu dira galerak, beraz, PISA txostenaren beraren hitzetan.
Ikusi gehiago
PISAren ardatzetako bat zientzia arloko gaitasunak dira, eta horietan ez dute hainbesteko galerarik sumatu azkeneko hamar urteetan, 2015 eta 2025 artean, nahiz eta joera beheranzkoa den. Matematiketan, aldiz, batez besteko emaitzak 22 puntu jaitsi dira epe berean. Eta irakurmenari lotutako gaitasunak are gehiago: batez besteko emaitzek 28 puntu egin dute behera OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeko kide diren herrialdeetan, eta hamasei puntu gainerakoetan.
Hiru urtean behin egiten dute PISA ebaluazioa munduan. 2000. urtetik 2018.era, gorabehera txiki batzuekin, baina egonkor samar mantendu ziren aztertutako gaitasunak. 2018tik 2022ra, aldiz, jaitsiera handia sumatu zuten irakurmenari eta matematikari buruzko konpetentzietan; COVID-19aren pandemiak eta eskolen digitalizazioak izan zezakeen eraginaz hitz egin zen garai hartan. Orain, 2025eko datuekin, gaitasunen galera indartu egin dela sumatu dute.
OCDEko herrialdeen artean, 15 urteko ikasleen %29k aztertutako hiru arlo horietan gaitasun txikiak dituztela ondorioztatu dute. 2022ko azterketan, ikasleen %25 kokatu zituzten maila horretan; gaitasunen eskasia zabaltzen ari den seinale, hortaz. «Horrek esan nahi du borrokatu egin behar dutela zientzian datu sinple bat interpretatzeko edo grafiko batean ebidentzia bat identifikatzeko. Irakurmenean, horrek esan nahi du testu sinpleak ulertzea zaila egiten zaiela. Matematiketan, horrek esan nahi unitateen eta prezioen arteko harremana ulertzeko arazoak dituztela», azaldu du Andreas Schleicher OCDEko Hezkuntza eta Gaitasunen zuzendariak. Eguneroko bizitzako oinarrizko zereginetan zailtasunak dituztela ikasle horiek, alegia.
Digitalizazioaren eta pantailen kezka
Joera orokorra eta iraunkorra da, epe luzekoa, PISAren arabera, eta ikasleen gaitasunen galera COVID-19aren pandemia baino lehenago hasi zen herrialde batzuetan. Irakurmenean, zehazki aipatu du digitalizazioak, pantailen aurrean gero eta denbora gehiago igarotzeak eta gustuz irakurtzeko zaletasunaren galerak eragin handia dutela gaitasunen atzerakadarekin. Eta irakurtzearen garrantzia nabarmentzeko beste datu bat eman du: irakurmenean galera handienak dituzten herrialdeek matematikan eta zientzietan ere atzera egin ohi dute.
Herrialdeen artean gorabeherak badira, eta aztertutako gaitasunen artean ere bai. Asiako herrialde eta eskualde batzuetan lortu dituzte emaitza onenak. Txinako eskualde batzuk daude horien artean —Beijing, Shanghai, Jiangsu, Zhejiang, Macao—, eta Taipei, Singapur, Japonia... Emaitza onenak dituzten hamar herrialdeen artean, Europan, Estonia eta Erresuma Batua ageri dira.
Scheleicherrek ohartarazi du herrialdeen arteko aldeak handitzen ari direla kasu batzuetan, eta, datuak aztertuta, ematen duela herrialde batzuetan zailtasun gehiago dituztela maila baxueneko ikasleek oinarrizko ezagutzak lor ditzaten, eta desberdinkeria indartzen ari da. Bulgaria, Alemania, Herbehereak, Eslovenia, Turkia eta Zambia aipatu ditu horien artean, esaterako. Aldiz, ikasleen artean desberdinkeria ratio txikienak dituzten herrialdeen artean kokatu dituzte Islandia, Kanbodia eta Finlandia.
AAren eraginak
Gaitasun konputazionalak eta adimen artifiziala (AA) ere ere ebaluatu dituzte azken txostenean: ikasleek produktu digitalak diseinatu eta garatzeko, zein garapen tresnak erabiltzeko eta esperimentuak egiteko konpetentziak neurtu dituzte. OCDEko ikasleen bi herenek gaitasun aski dituztela iritzi diote; eta laurden batek, gaitasun altuak. Txinako eskualdeetako eta Singapurkoek lortu dituzte emaitza altuenak arlo horretan ere.
Baina AAren erabilerak kezka sortzen du. Ikasleen erdiek (%46k) esan dute AA txatbotak erabiltzen dituela astean behin gutxienez. PISA txostena ez da ausartu erabat esatera AA erabiltzea kalterako dela, baina sumatu dute eskoletan gutxiago erabiltzen duten OCDEko herrialdeetan emaitza hobeak lortu dituztela. AA oinarrizko gaitasunak ordezkatzeko erabiltzen denean, aldiz —esaterako, laburpenak egiteko, edo eskemak egiteko, eta abar—, emaitza eskasagoak izan dira gehienetan. halere, AAk ikasleen gaitasunetan duen eragina ebaluatzea «konplexua» dela adierazi du.
Ondorio argi bat ere eman du ebaluazio txostenak: distrakziorako soilik balio duten telefonoak eta euskarriak kendu beharko lirateke ikasgeletatik, eta AA zertarako eta nola erabili ongi zehaztu eta mugatu behar da, ez ditzan ikasleen gaitasunak ordezkatu.
Txostenaren egileek ondorioetan aipatu dute, bestalde, hezkuntza sistemak ikuspegi «holistiko bat» hartu behar duela. Ez dira tresnak eta baliabideak soilik: ikasleek zentroari edo taldeari atxikimendua diotenean, hezkuntzaren balioa aitortzen denean, ingurune seguruetan ikasten dutenean, irakasleekin eta familiekin harreman estuak dituztenean, eta beharrezko baliabideak jartzen direnean, emaitzak hobeak izan ohi dira.
Horrez gain, zehazki aipatu du irakasleen gaitasunak ere oso garrantzitsuak direla; ez hainbeste gaien ezagutza handiak eduki ditzaten, baizik eta gaiak erakusteko, ikasleak motibatzeko eta klaseak kudeatzeko.
