Iranek memoranduma betetzeko baldintza ezarri du: aurrez AEBek betetzea

Ameriketako Estatu Batuek eta Iranek memorandum bat zigilatu zuten gatazka eteteko asmoz, baina galdera zera da: nork emango ote duen lehen pausoa adostutakoak bete ditzaten. Iranek argi dauka erantzuna, AEBek berek egin behako luketela lehenbiziko keinua; Teheranek ezer egin baino lehen, Washingtonek bete beharko lituzkeela ekainaren erdialdean Pakistanen bitartekaritzari esker adostu zuten dokumentuko konpromisoak. AEBek hala eginez gero, islamiar errepublikak ere neurriak hartuko ditu «berehala» gatazka baretze aldera; horixe esan du gaur Masud Pezexkian Irango presidenteak.

Gogoratu du AEBek memoranduma sinatu eta «bi aste baino gutxiagora» baztertu zituztela adostutako konpromisoak: «Gehiegizko exijentziak hasi ziren planteatzen, eta hitzartutakoa ez betetzen ere bai; jarrera horri gaurdaino eutsi diote». Besteak beste, aldeek hirurogei egunerako su etena ezarri zuten —zeina hiru asteren buruan hautsi zuten—, eta Ormuzko itsasarteari zegokionez, erabaki zuten Iranek ezarritako blokeoa amaitzea eta AEBek Irango portuen kontra ezarritakoa bertan behera uztea.

Pezexkianen arabera, konpromiso horiek «bortxatu» izanak eragin zuen Iranen «erantzun proportzionala»; hots, AEBek Ekialde Hurbilean dituen base militarren kontrako erasoak eta Ormuzko blokeoa berriro ezartzea, besteak beste. Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran adierazi du hori gaur; hamar herrialdek osatzen dute erakunde hori —Errusiak, Txinak, Iranek, Indiak, Pakistanek, Bielorrusiak, Kazakhstanek, Kirgizistanek, Tajikistanek eta Uzbekistanek—, eta segurtasun, politika eta ekonomia arloetako lankidetzaz eztabaidatzen dute horretan.

Herrialde horietako estatuburuak Bixkeken bildu dira azkeneko bi egunetan, Kirgizistango hiriburuan, eta Iranen «subiranotasuna eta lurralde osotasuna» babestu dute, erakundeak zabaldutako ohar baten arabera; are, nabarmendu dute Ekialde Hurbileko gatazka «esklusiboki bide politikoen eta diplomatikoen bidez» konpondu beharko litzatekeela.

Halaber, erakunde horretako herrialde kideek salatu dute AEBen erasoek urratu egiten dituztela bai nazioarteko legediaren printzipioak eta bai NBE Nazio Batuen Erakundearen Gutuna: «Arriskua dira munduko bakearentzat, segurtasunarentzat eta egonkortasunarentzat». Hain justu ere, AEBen eraso batzuen biharamunean heldu dira adierazpen horiek: Iranen posizioak jo zituzten atzo Persiar golkoan, eta Teheranek erantzun egin zien, AEBetako armadak Arabiar Emirerri Batuetan eta Jordanian dituen base batzuk bonbardatuz.

Pezexkian Vladimir Putin Errusiako presidentearekin biltzekoa da gaur arratsaldean, baita Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiarekin ere; Guterresen arabera, «penagarria» da AEBek Irani eraso egin izana beste behin.

Europaren jarrera

EB Europako Batasuneko Defentsa ministroek ezohiko bilera bat egin dute gaur Irlandan, eta bertan izan da Kaja Kallas talde komunitarioko diplomaziaburua; adierazi du Ormuzko itsasartea irekitzeko ahalegin diplomatikoak egin, egin direla, baina oraindik ez dutela «emaitzarik» izan: «Nabigazio askatasuna errespetatu egin behar da. Guretzat garrantzitsua da bidesaririk ez egotea: tarifarik ez aurrez irekita egon diren itsasbide horientzat».

Bestalde, Al-Jaazera hedabideari gaur eskainitako elkarrizketa batean, Roland lescure Frantziako Finantza ministroak jakinarazi du AEBetako Gobernuarekin eta Altxor idazkari Scott Bessentekin hitz egingo duela: «Frantziak eta Europako Batasunak presio ekonomiko handia egin diote Irani urte luzez, eta hala egiten jarraitu nahi dugu».

AEBen zigorrak gorabehera, Abdolnaser Hemmati Irango Banku Zentraleko gobernadoreak ziurtatu du nahikoa atzerriko dibisen erreserba dituztela —aseguru baten moduko bat dira, funtsak izateko norberaren diruak bat-batean balioa galtzen badu; hori gertatu da rialarekin, balioa galdu duela bai krisialdi ekonomikoagatik eta bai gatazkagatik—. «Zintzotasun osoz esaten diot jendeari zaildu egin direla baldintza ekonomikoak eta bizimodua, baina kolapsoa ez dela inoiz gertatu, eta ez dela inoiz gertatuko», esan dio Hemmatik Tasnim albiste agentziari.